వేదం నిందంతి యే మత్తా హేతువాదవిచక్షణాః । తేషాం పాపం మమైవాస్తు నరకార్ణవమజ్జకమ్
'వేదాన్ని నిందించే వారు, వాదనలో మత్తులో మునిగిపోయిన వారు చేసిన పాపం, నరకసాగరంలో మునిగేలా, అది నాది కావాలి.'
ఇత్యుక్త్వా బాణమాసాద్య కోదండే కాలసన్నిభమ్ । జ్వాలామాలాకులం తీక్ష్ణం నిషంగాదుద్ధృతం వరమ్
అలా చెప్పి, అతడు విల్లుపై యముడి వలె భయంకరంగా, అగ్ని మాలలతో ప్రకాశించే, పదునైన, తన కూర్చెలోని ఉత్తమమైన బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
స ముక్తో నృపవర్యేణ హృది లక్ష్యీకృతః శరః । జగామ తరసా తం వై కాలానలసమప్రభః
అప్పుడా రాజులలో శ్రేష్ఠుడు తన గుండెను లక్ష్యంగా చేసుకుని వదిలిన బాణం, కాలాగ్ని వంటి తేజంతో అతని వైపు వేగంగా దూసుకెళ్లింది.
ప్రతాపాగ్ర్యః శరం దృష్ట్వా స్వపాతనసముద్యతమ్ । బాణాన్ధనుష్యథాధత్త శరచ్ఛేదాయవై శితాన్
ఆ బాణం తనను పడగొట్టబోతుందని చూసి, పరాక్రమంలో అగ్రగణ్యుడు తన ధనుస్సుకు పదునైన బాణాలను ఎక్కించి, ఆ బాణాన్ని చెదరగొట్టేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
స బాణః సర్వబాణాంస్తాంశ్ఛిందన్మధ్యత ఏవ హి । జగామ వై ప్రతాపాగ్ర్యహృదయం ధైర్యసంయుతమ్
ఆ బాణం మధ్యలో ఉన్న అన్ని బాణాలను చీల్చుకుంటూ, ధైర్యంతో ఉన్న పరాక్రమశాలి గుండెను నేరుగా తాకింది.
సంలగ్నో హృది నాలీకః ప్రవివేశ తదంతరమ్ । రాజాకృతప్రహారస్తు పపాత ధరణీతలే
ఆ బాణం గుండెలో బలంగా తగిలి లోపలికి చొచ్చుకుపోయింది. రాజు వేసిన దెబ్బతో అతడు భూమిపై పడిపోయాడు.
మూర్చ్ఛితం చేతనాహీనం రథోపస్థాద్గతం భువి । సారథిస్తం సమాదాయాపోవాహ రణమండలాత్
అతడు హుషారు కోల్పోయి, చైతన్యం లేకుండా రథం నుంచి భూమిపై పడిపోయాడు. అప్పుడు అతని సారథి అతన్ని తీసుకుని యుద్ధభూమి నుంచి బయటకు తీసుకెళ్లాడు.
హాహాకారోమహానాసీద్బలం భగ్నం గతం తతః । యత్ర శత్రుఘ్ననామాసౌ వీరకోటిపరీవృతః
అక్కడ పెద్దగా ఆర్తనాదాలు వినిపించాయి. ఆ సైన్యం భయంతో చెదరిపోయి పారిపోయింది. అక్కడ శత్రుఘ్నుడు అనేక వీరులతో చుట్టుముట్టబడి నిలిచివున్నాడు.
రాజాత్మజో జయం ప్రాప్య ప్రతాపాగ్ర్యం విజిత్య సః । ప్రతీక్షాం తు చకారాస్య శత్రుఘ్నస్య చ భూపతేః
రాజుని కుమారుడు విజయాన్ని సాధించి, పరాక్రమశాలిని ఓడించి, తరువాత శత్రుఘ్నుని కోసం ఎదురుచూశాడు.
శేష ఉవాచ। శత్రుఘ్నస్తు క్రుధావిష్టో దంతాన్దంతైర్వినిష్పిషన్ । హస్తౌ ధున్వంల్లేలిహానమధరం జిహ్వయా సకృత్
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: శత్రుఘ్నుడు కోపంతో నిండిపోయి, పళ్లను పళ్లతో గట్టిగా కొరికి, చేతులను ఊపుతూ, నాలుకతో తన దిగువ పెదవిని ఒక్కసారి లిక్కేశాడు.
పునః పునస్తాన్పప్రచ్ఛ కేనాశ్వో నీయతే మమ । ప్రతాపాగ్ర్యః కేన జితః సర్వశూరశిరోమణిః
తన గుర్రాన్ని ఎవరు తీసుకెళ్తున్నారు? పరాక్రమశాలి, అందరి వీరులలో అగ్రగణ్యుడైన వాడిని ఎవరు ఓడించారు? అని అతడు మళ్లీ మళ్లీ వారిని అడిగాడు.
సేవకాస్తే తదా ప్రోచుర్దమనోనామ శత్రుహన్ । సుబాహుజః ప్రతాపాగ్ర్యం జితవాన్హయమాహరత్
అప్పుడు సేవకులు ఇలా చెప్పారు: ఓ శత్రుఘ్నా! సుబాహువు కుమారుడైన దమనుడు ఆ పరాక్రమశాలిని ఓడించి గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లాడు.
ఇతి శ్రుత్వా హయం నీతం దమనేన స్వవైరిణా । ఆజగామ స వేగేన యత్రాభూద్రణమండలమ్
తన శత్రువైన దమనుడు గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లాడని విని, శత్రుఘ్నుడు వేగంగా యుద్ధభూమి ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
తత్రాపశ్యత్స శత్రుఘ్నో గజాన్దీర్ణకపోలకాన్ । పర్వతానివ రక్తోదే మజ్జమానాన్మదోద్ధతాన్
అక్కడ శత్రుఘ్నుడు, కొట్టుకున్న గజాల చెంపలు చీలిపోయి, మదంతో ఉప్పొంగి, రక్తపు నీటిలో మునిగిపోతున్న పర్వతాలను పోలిన ఏనుగులను చూశాడు.
హయాస్తత్ర నిజారోహకర్తృభిః సహితాః క్షతాః । మృతా వీరేణ దదృశే శత్రుఘ్నేన సుకోపినా
అక్కడ గుర్రాలు, తమ యోధులతో కలిసి గాయపడి, మృతిచెందినవిగా కోపంతో ఉన్న శత్రుఘ్నుడు చూశాడు.
నరాన్రథాన్గజాన్భగ్నాన్వీక్షమాణః స శత్రుహా । అతీవ చుక్రుధే యద్వత్ప్రలయే ప్రలయార్ణవః
అక్కడ మనుషులు, రథాలు, ఏనుగులు చితికిపోయినవిగా చూసి, శత్రుఘ్నుడు ప్రళయ సముద్రంలా తీవ్రమైన కోపంతో నిండిపోయాడు.
పురతో దమనం వీక్ష్య హయనేతారముద్భటమ్ । ప్రతాపాగ్ర్యస్య జేతారం తృణీకృత్య నిజం బలమ్
అప్పుడు తన ముందు గుర్రాన్ని నడిపించే దమనుడిని, పరాక్రమశాలిని ఓడించిన వాడిని, తన సైన్యాన్ని లెక్కచేయని వాడిని శత్రుఘ్నుడు చూశాడు.
తదా రాజా ప్రత్యువాచ యోధాన్కోపాకులేక్షణః । కోఽసౌ దమన జేతాఽత్ర సర్వశస్త్రాస్త్రధారకః
ఆ సమయంలో రాజు కోపంతో కళ్లు ఎర్రబడి యోధులను అడిగాడు: 'ఇక్కడ శత్రువులను ఓడించిన, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణుడైన ఆ దమనుడు ఎవరు?' అని.
యో వై రాజసుతం వీరం రణకర్మవిశారదమ్ । జేష్యత్యస్త్రేణ నిర్భీతః సజ్జీభూతో భవత్వయమ్
'రాజ కుమారుడైన యుద్ధ నిపుణుడిని, ఎవడు నిర్భయంగా ఆయుధాలతో ఓడించగలడో, అతడే సిద్ధంగా ఉండాలి.'
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య పుష్కలః పరవీరహా । దమనం జేతుముద్యుక్తో జగాద వచనం త్విదమ్
ఆ మాటలు విని, శత్రు వీరులను సంహరించే పుష్కలుడు, దమనుడిని ఓడించేందుకు ఉత్సాహంతో ఇలా చెప్పాడు:
స్వామిన్క్వాయం దమనకః క్వ తేఽపరిమితం బలమ్ । జేష్యేఽహం త్వత్ప్రతాపేన గచ్ఛామ్యేష మహామతే
స్వామీ, ఈ దమనకుడు ఎక్కడ? మీ అపారమైన బలం ఎక్కడ? మీ మహిమతో నేను అతన్ని జయిస్తాను. ఇప్పుడు నేను వెళ్తున్నాను, మహామతివంతుడా!
సేవకే మయి యుద్ధాయ స్థితే కైర్నీయతే హయః । రఘునాథప్రతాపోఽయం సర్వం కృత్యం కరిష్యతి
నేను, మీ సేవకుడిగా యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, ఇంకెవరు గుర్రాన్ని ఎక్కాలి? రఘునాథుని మహిమ అన్నీ కార్యాలు సాధించగలదు.
స్వామిఞ్ఛృణు ప్రతిజ్ఞాం మే తవ మోదప్రదాయినీమ్ । విజేష్యే దమనం యుద్ధే రణకర్మవిచక్షణమ్
స్వామీ, మీకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే నా ప్రతిజ్ఞను వినండి. యుద్ధంలో, యుద్ధ నైపుణ్యంలో ప్రావీణ్యం గల దమనకుడిని నేను జయిస్తాను.
రామచంద్రపదాంభోజమధ్వాస్వాదవియోగినామ్ । యదఘం తు భవేత్తన్మే దమనం న జయేయది
రామచంద్రుని పదపద్మాల అమృతాన్ని రుచి చూడలేని వారికి కలిగే పాపం నాకు కలగాలి, నేను దమనకుడిని జయించలేకపోతే.
పుత్రో యో మాతృపాదాన్యత్తీర్థం మత్వా తయా సహ । విరుద్ధ్యేత్తత్తమో మహ్యం న జయేదమనం యది
తన తల్లి పాదాలను తీర్థంగా భావించి, ఆమెతో కలసి ఆమెకు విరోధంగా వ్యవహరించే వాడికి కలిగే అంధకారం నాకు కలగాలి, నేను దమనకుడిని జయించలేకపోతే.
అద్య మద్బాణనిర్భిన్న మహోరస్కో నృపాంగజః । అలంకరోతు ప్రధనే భూతలం శయనేన హి
ఈ రోజు నా బాణాలతో అతని విపులమైన ఛాతి చీలిపోయి, ఆ యువరాజు యుద్ధభూమిలో భూమిపై పడుకుని అలంకరించాలి.
శేష ఉవాచ। ఇతి ప్రతిజ్ఞామాకర్ణ్య పుష్కలస్య రఘూద్వహః । జహర్ష చిత్తే తేజస్వీ నిదిదేశ రణం ప్రతి
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: పుష్కలుని ఈ ప్రతిజ్ఞను విని, రఘువంశశిరోమణి హృదయంలో ఆనందించాడు. యుద్ధానికి ఆజ్ఞాపించాడు.
ఆజ్ఞప్తోఽసౌ యయౌ సైన్యైర్బహుభిః పరివారితః । యత్రాస్తే దమనో రాజపుత్రః శూరకులోద్భవః
ఆ ఆజ్ఞను అందుకుని, పుష్కలుడు అనేక సైన్యాలతో చుట్టుముట్టబడి, వీరుల వంశంలో జన్మించిన యువరాజు దమనకుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
దమనోఽపి తమాజ్ఞాయ హ్యాగతం రణమండలే । ప్రత్యుజ్జగామ వీరాగ్ర్యః స్వసైన్యపరివారితః
దమనకుడూ, అతడు యుద్ధరంగంలో వచ్చాడని తెలుసుకుని, తన సైన్యంతో కూడి, వీరులలో శ్రేష్ఠుడై అతన్ని ఎదుర్కొనడానికి వచ్చాడు.
అన్యోన్యం తౌ సంమిలితౌ రథస్థౌ రథశోభినౌ । సమరే శక్రదైత్యౌ కిం యుద్ధార్థం రణమాగతౌ
వారు ఇద్దరూ తమ రథాలలో నిలబడి, రథాల ఆభరణంగా, యుద్ధానికి వచ్చిన ఇంద్రుడు మరియు రాక్షసుడిలా పరస్పరం ఎదురయ్యారు.