చతుర్భిస్తిలశః కృత్తో రథశ్చక్రసమన్వితః । ఏకేన హృది వివ్యాధ బాణేనైకేన సారథిమ్
నాలుగు బాణాలతో చక్రాలతో కూడిన రథాన్ని చిన్న ముక్కలుగా చేసాడు; ఒక బాణంతో గుండెను, మరొక బాణంతో సారథిని గాయపరిచాడు.
జగర్జ శంఖమాపూర్య శంఖశబ్దసమన్వితః । తత్కర్మ పూజయామాస సాధు వీర మహాబల
అతడు శంఖాన్ని ఊదగా, శంఖధ్వని చుట్టూ వ్యాపించింది; ఆ మహాబలుడు చేసిన కార్యానికి, 'బాగుచేశావు, ఓ వీరుడా!' అని ప్రశంసించబడాడు.
ఇతి విక్రాంతమాలోక్య ప్రతాపాగ్ర్యో రుషాన్వితః । అన్యం రథం సమాస్థాయ యయౌ యోద్ధుం నృపాత్మజమ్
ఆ పరాక్రమాన్ని చూసి, పరాక్రమంలో అగ్రగణ్యుడు కోపంతో మరో రథంలోకెక్కి, రాజకుమారుడితో యుద్ధానికి ముందుకు సాగాడు.
ఉవాచ వీర పశ్య త్వం మమ విక్రాంతమద్భుతమ్ । ఇత్యుక్త్వాశు ముమోచౌఘాఞ్ఛరాణాం శితపర్వణామ్
అతడు, 'ఓ వీరుడా, ఇప్పుడు నా అద్భుతమైన ధైర్యాన్ని చూడవు!' అని చెప్పి, వెంటనే పదునైన బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు.
శరాః సర్వత్ర దృశ్యంతే కుంజరేషు హయేషు చ । పరబ్రహ్మేవ సర్వత్ర వ్యాప్తాశ్చాంతరగోచరాః
బాణాలు ఎక్కడ చూసినా కనిపించేవి — ఏనుగులలో, గుర్రాలలో; పరబ్రహ్మంలా, అవి అందరిలో వ్యాపించి, కనబడేవి, కనబడని చోట్ల కూడా ఉన్నవి.
తం రాజపుత్రం శితబాణకోటిభి -। ర్వ్యాప్తం విధాయాశు జగర్జ విక్రమీ । సంహర్షయన్స్వీయగణాన్పరాన్మహాన్ । కుర్వన్హృదా శూన్యతమాన్గతాసుకాన్
అతడు రాజకుమారుడిని ఎన్నో పదునైన బాణాలతో పూర్తిగా కప్పి, గర్జించగా, తన సైనికులకు ఆనందం కలిగించి, శత్రువుల హృదయాలను ఖాళీగా చేసి, ప్రాణం పోయినట్టుగా చేశాడు.
స రాజపుత్రః శితసాయకవ్రజైః । సంపూర్ణమాత్మానమవేక్ష్య రోషితః । జగ్రాహ శస్త్రాణి దురంతవిక్రమో । ధనుశ్చ ధున్వన్భుజదండయోర్మహాన్
రాజకుమారుడు తనను పదునైన బాణాల వర్షంతో చుట్టుకున్నట్టు చూసి కోపంతో తన ఆయుధాలను పట్టుకుని, బలవంతుడై, తన బలమైన చేతుల మధ్యలో గొప్ప విల్లును ఊపాడు.
చకర్త సర్వాణ్యస్త్రాణి శస్త్రాణి చ మహాబలః । రోషతామ్రేక్షణో ముంచఞ్ఛరాన్వైరివిదారిణః
ఆ మహాబలుడు అన్ని ఆయుధాలను, శస్త్రాలను కోసి వేయగా, అతని కళ్లలో కోపం ఎర్రగా మెరిసింది; శత్రువులను ఛిద్రం చేసే బాణాలను వదిలాడు.
తచ్ఛస్త్రజాలం నిర్ధూయ రాజపుత్రో జగాద తమ్ । క్షమస్వైకం ప్రహారం మే యది శూరోసి మారిష
ఆ ఆయుధ వర్షాన్ని తొలగించి, రాజకుమారుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'నీవు నిజంగా వీరుడివైతే, ఓ యోధా, నాకు ఒక్క దెబ్బకు అవకాశం ఇవ్వు.'
యద్యనేన భవంతం వై రథాచ్చేత్పాతయామి న । ప్రతిజ్ఞాం శృణు మే వీర మమ గర్వేణ నిర్మితామ్
'ఇది వదిలి నిన్ను రథం నుండి పడగొట్టలేకపోతే, నా గర్వంతో చేసిన ప్రమాణాన్ని విను, ఓ వీరుడా!'
వేదం నిందంతి యే మత్తా హేతువాదవిచక్షణాః । తేషాం పాపం మమైవాస్తు నరకార్ణవమజ్జకమ్
'వేదాన్ని నిందించే వారు, వాదనలో మత్తులో మునిగిపోయిన వారు చేసిన పాపం, నరకసాగరంలో మునిగేలా, అది నాది కావాలి.'
ఇత్యుక్త్వా బాణమాసాద్య కోదండే కాలసన్నిభమ్ । జ్వాలామాలాకులం తీక్ష్ణం నిషంగాదుద్ధృతం వరమ్
అలా చెప్పి, అతడు విల్లుపై యముడి వలె భయంకరంగా, అగ్ని మాలలతో ప్రకాశించే, పదునైన, తన కూర్చెలోని ఉత్తమమైన బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
స ముక్తో నృపవర్యేణ హృది లక్ష్యీకృతః శరః । జగామ తరసా తం వై కాలానలసమప్రభః
అప్పుడా రాజులలో శ్రేష్ఠుడు తన గుండెను లక్ష్యంగా చేసుకుని వదిలిన బాణం, కాలాగ్ని వంటి తేజంతో అతని వైపు వేగంగా దూసుకెళ్లింది.
ప్రతాపాగ్ర్యః శరం దృష్ట్వా స్వపాతనసముద్యతమ్ । బాణాన్ధనుష్యథాధత్త శరచ్ఛేదాయవై శితాన్
ఆ బాణం తనను పడగొట్టబోతుందని చూసి, పరాక్రమంలో అగ్రగణ్యుడు తన ధనుస్సుకు పదునైన బాణాలను ఎక్కించి, ఆ బాణాన్ని చెదరగొట్టేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
స బాణః సర్వబాణాంస్తాంశ్ఛిందన్మధ్యత ఏవ హి । జగామ వై ప్రతాపాగ్ర్యహృదయం ధైర్యసంయుతమ్
ఆ బాణం మధ్యలో ఉన్న అన్ని బాణాలను చీల్చుకుంటూ, ధైర్యంతో ఉన్న పరాక్రమశాలి గుండెను నేరుగా తాకింది.
సంలగ్నో హృది నాలీకః ప్రవివేశ తదంతరమ్ । రాజాకృతప్రహారస్తు పపాత ధరణీతలే
ఆ బాణం గుండెలో బలంగా తగిలి లోపలికి చొచ్చుకుపోయింది. రాజు వేసిన దెబ్బతో అతడు భూమిపై పడిపోయాడు.
మూర్చ్ఛితం చేతనాహీనం రథోపస్థాద్గతం భువి । సారథిస్తం సమాదాయాపోవాహ రణమండలాత్
అతడు హుషారు కోల్పోయి, చైతన్యం లేకుండా రథం నుంచి భూమిపై పడిపోయాడు. అప్పుడు అతని సారథి అతన్ని తీసుకుని యుద్ధభూమి నుంచి బయటకు తీసుకెళ్లాడు.
హాహాకారోమహానాసీద్బలం భగ్నం గతం తతః । యత్ర శత్రుఘ్ననామాసౌ వీరకోటిపరీవృతః
అక్కడ పెద్దగా ఆర్తనాదాలు వినిపించాయి. ఆ సైన్యం భయంతో చెదరిపోయి పారిపోయింది. అక్కడ శత్రుఘ్నుడు అనేక వీరులతో చుట్టుముట్టబడి నిలిచివున్నాడు.
రాజాత్మజో జయం ప్రాప్య ప్రతాపాగ్ర్యం విజిత్య సః । ప్రతీక్షాం తు చకారాస్య శత్రుఘ్నస్య చ భూపతేః
రాజుని కుమారుడు విజయాన్ని సాధించి, పరాక్రమశాలిని ఓడించి, తరువాత శత్రుఘ్నుని కోసం ఎదురుచూశాడు.
శేష ఉవాచ। శత్రుఘ్నస్తు క్రుధావిష్టో దంతాన్దంతైర్వినిష్పిషన్ । హస్తౌ ధున్వంల్లేలిహానమధరం జిహ్వయా సకృత్
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: శత్రుఘ్నుడు కోపంతో నిండిపోయి, పళ్లను పళ్లతో గట్టిగా కొరికి, చేతులను ఊపుతూ, నాలుకతో తన దిగువ పెదవిని ఒక్కసారి లిక్కేశాడు.
పునః పునస్తాన్పప్రచ్ఛ కేనాశ్వో నీయతే మమ । ప్రతాపాగ్ర్యః కేన జితః సర్వశూరశిరోమణిః
తన గుర్రాన్ని ఎవరు తీసుకెళ్తున్నారు? పరాక్రమశాలి, అందరి వీరులలో అగ్రగణ్యుడైన వాడిని ఎవరు ఓడించారు? అని అతడు మళ్లీ మళ్లీ వారిని అడిగాడు.
సేవకాస్తే తదా ప్రోచుర్దమనోనామ శత్రుహన్ । సుబాహుజః ప్రతాపాగ్ర్యం జితవాన్హయమాహరత్
అప్పుడు సేవకులు ఇలా చెప్పారు: ఓ శత్రుఘ్నా! సుబాహువు కుమారుడైన దమనుడు ఆ పరాక్రమశాలిని ఓడించి గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లాడు.
ఇతి శ్రుత్వా హయం నీతం దమనేన స్వవైరిణా । ఆజగామ స వేగేన యత్రాభూద్రణమండలమ్
తన శత్రువైన దమనుడు గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లాడని విని, శత్రుఘ్నుడు వేగంగా యుద్ధభూమి ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
తత్రాపశ్యత్స శత్రుఘ్నో గజాన్దీర్ణకపోలకాన్ । పర్వతానివ రక్తోదే మజ్జమానాన్మదోద్ధతాన్
అక్కడ శత్రుఘ్నుడు, కొట్టుకున్న గజాల చెంపలు చీలిపోయి, మదంతో ఉప్పొంగి, రక్తపు నీటిలో మునిగిపోతున్న పర్వతాలను పోలిన ఏనుగులను చూశాడు.
హయాస్తత్ర నిజారోహకర్తృభిః సహితాః క్షతాః । మృతా వీరేణ దదృశే శత్రుఘ్నేన సుకోపినా
అక్కడ గుర్రాలు, తమ యోధులతో కలిసి గాయపడి, మృతిచెందినవిగా కోపంతో ఉన్న శత్రుఘ్నుడు చూశాడు.
నరాన్రథాన్గజాన్భగ్నాన్వీక్షమాణః స శత్రుహా । అతీవ చుక్రుధే యద్వత్ప్రలయే ప్రలయార్ణవః
అక్కడ మనుషులు, రథాలు, ఏనుగులు చితికిపోయినవిగా చూసి, శత్రుఘ్నుడు ప్రళయ సముద్రంలా తీవ్రమైన కోపంతో నిండిపోయాడు.
పురతో దమనం వీక్ష్య హయనేతారముద్భటమ్ । ప్రతాపాగ్ర్యస్య జేతారం తృణీకృత్య నిజం బలమ్
అప్పుడు తన ముందు గుర్రాన్ని నడిపించే దమనుడిని, పరాక్రమశాలిని ఓడించిన వాడిని, తన సైన్యాన్ని లెక్కచేయని వాడిని శత్రుఘ్నుడు చూశాడు.
తదా రాజా ప్రత్యువాచ యోధాన్కోపాకులేక్షణః । కోఽసౌ దమన జేతాఽత్ర సర్వశస్త్రాస్త్రధారకః
ఆ సమయంలో రాజు కోపంతో కళ్లు ఎర్రబడి యోధులను అడిగాడు: 'ఇక్కడ శత్రువులను ఓడించిన, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణుడైన ఆ దమనుడు ఎవరు?' అని.
యో వై రాజసుతం వీరం రణకర్మవిశారదమ్ । జేష్యత్యస్త్రేణ నిర్భీతః సజ్జీభూతో భవత్వయమ్
'రాజ కుమారుడైన యుద్ధ నిపుణుడిని, ఎవడు నిర్భయంగా ఆయుధాలతో ఓడించగలడో, అతడే సిద్ధంగా ఉండాలి.'
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య పుష్కలః పరవీరహా । దమనం జేతుముద్యుక్తో జగాద వచనం త్విదమ్
ఆ మాటలు విని, శత్రు వీరులను సంహరించే పుష్కలుడు, దమనుడిని ఓడించేందుకు ఉత్సాహంతో ఇలా చెప్పాడు: