సేనాపతిమువాచేదం సజ్జీకురు మహామతే । సేనాం పరిమితాం మహ్యం వైరివృందనివారణే
ఆయన సేనాధిపతిని ఇలా అన్నాడు: 'బుద్ధిమంతుడా! శత్రు గుంపులను ఎదుర్కొనడానికి నాకు సరిపడే సేనను సిద్ధం చేయి.'
సజ్జాం సేనాం విధాయాశు సంముఖో రణమండలే । స్థితవాన్యా వదత్యుగ్రస్తావత్ప్రాప్తా హయానుగాః
సేనను త్వరగా సిద్ధం చేసి, యుద్ధ రంగంలో ఎదురెదురుగా నిలబడ్డాడు. అతను ఉగ్రంగా మాట్లాడుతుండగా, గుర్రాలపై వచ్చిన వారు అక్కడికి చేరుకున్నారు.
క్వాసౌ హయో మహారాజ్ఞో భాలపత్రేణ చిహ్నితః । పప్రచ్ఛుస్తే తు చాన్యోన్యమతివ్యాకులితా ముహుః
'ఆ మహారాజు గుర్రం, భాలపత్రంతో గుర్తు చేసినది ఎక్కడ?' అని వారు పరస్పరం మళ్లీ మళ్లీ అడుగుతూ, గందరగోళంగా ఉన్నారు.
తావద్దదర్శ పురతః ప్రతాపాగ్ర్యః పరంతపః । సజ్జీభూతం తు కటకం వీరశబ్దనినాదితమ్
అప్పుడే, మహా పరాక్రమశాలి, శత్రువులకు భయంకరుడైన వాడు, తన ముందర సిద్ధంగా ఉన్న, వీరుల అరుపులతో మారుమోగుతున్న సైన్యాన్ని చూశాడు.
తత్రావదఞ్జనాః కేచిన్నీతోఽశ్వోఽనేన భూపతే । అన్యథా సంముఖస్తిష్ఠేత్కథం వీరో బలానుగః
అక్కడ కొందరు ఇలా అన్నారు: 'ఈ వాడే గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లాడు రాజా! లేనిదే, వీరుడు తన సైన్యంతో మన ముందుకు ఎలా వస్తాడు?'
ఇత్యాకర్ణ్య ప్రతాపాగ్ర్యః ప్రేషయామాస సేవకమ్ । స గత్వా తత్ర పప్రచ్ఛ కుత్రాశ్వో రామభూపతేః
ఇలా విని, పరాక్రమంలో అగ్రగణ్యుడు ఒక సేవకుని పంపించాడు. అతడు అక్కడికి వెళ్లి, 'రామ భూపతి గుర్రం ఎక్కడ?' అని అడిగాడు.
కేన నీతః కుతో నీతో రామం జానాతి నో కుధీః । యం శక్రప్రముఖా దేవా బలిమాదాయ సన్నతాః
'ఎవడు తీసుకెళ్లాడు? ఎక్కడికి తీసుకెళ్లాడు? ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు కూడా నివాళి అర్పించే రాముడిని ఈ దుష్టుడు తెలియదా?' అని ప్రశ్నించాడు.
తస్య వై ధర్మరాజస్య కుపితం తు బలం మహత్ । సర్వథా హి గ్రసిష్యేత ప్రణతిం చేన్న యాస్యతి
ధర్మరాజైన ఆ రాజు యొక్క మహా సైన్యం కోపంతో ఉప్పొంగితే, వందనం చేయకపోతే, అతన్ని పూర్తిగా నాశనం చేస్తుంది.
ఇత్థముక్తం సమాకర్ణ్య తదా రాజసుతో బలీ । తం వై ధిక్కారయామాస వాగ్జాలేన సుదుర్మనాః
ఈ మాటలు విని, బలవంతుడైన యువరాజు మనసులో బాధతో, అతనిని కఠినంగా మాటలతో నిందించాడు.
మయానీతో యజ్ఞహయః పత్రచిహ్నాద్యలంకృతః । యే శూరాస్తే తు మాం జిత్వా మోచయంతు బలాదిహ
నేను యజ్ఞానికి అంకితమైన గుర్రాన్ని గుర్తు గుర్తులతో అలంకరించి ఇక్కడికి తెచ్చాను. నన్ను బలవంతంగా జయించి, ఆ గుర్రాన్ని విడిపించగల వీరులు ముందుకు రానివ్వండి.
సేవకస్తద్వచః శ్రుత్వా రోషపూర్ణో హసన్యయౌ । రాజ్ఞే నివేదయామాస యథావదుపవర్ణితమ్
ఆ మాటలు విన్న సేవకుడు కోపంతో నవ్వుతూ రాజు వద్దకు వెళ్లి, జరిగినదాన్ని యథావిధిగా వివరించాడు.
తచ్ఛ్రుత్వా రోషతామ్రాక్షః ప్రతాపాగ్ర్యో మహాబలః । యయౌ యోద్ధుం రాజపుత్రం మహావీరపురస్కృతమ్
అది విని, కోపంతో కళ్లు ఎర్రగా మారిన, పరాక్రమంలో ముందున్న మహాబలుడు, గొప్ప వీరులతో కూడి యుద్ధానికి బయలుదేరాడు.
రథేన కనకాంగేన చతుర్వాజిసుశోభినా । సుకూబరేణ సర్వాస్త్రపూరితేన యయౌ బలీ
బంగారు అలంకరణలతో, నాలుగు మంచి గుర్రాలతో, బలమైన యుద్ధాయుధాలతో నిండిన రథంలో ఆ బలవంతుడు బయలుదేరాడు.
ధనుష్టంకారయామాస మహాబలసమన్వితః । పునఃపునర్జహాసోచ్చైః కోపాదుద్గమితాశ్రుకః
అతడు గొప్ప బలంతో ధనుస్సును గట్టిగా మోగించాడు. కోపంతో కన్నీళ్లు పొర్లుతుండగా, మళ్లీ మళ్లీ పెద్దగా నవ్వాడు.
అశ్వవాహా గజారూఢాః ఖడ్గోల్లసితపాణయః । అన్వయుస్తే ప్రతాపాగ్ర్యం రోషపూర్ణాకులేక్షణమ్
గుర్రాలపై ఉన్నవారు, ఏనుగులపై కూర్చున్నవారు, ఖడ్గాలు మెరిపిస్తూ చేతుల్లో పట్టుకున్నవారు — వీరందరూ పరాక్రమశాలి, కోపంతో కళ్లు ఉప్పొంగిన నాయకుడిని అనుసరించారు.
హస్తినః పత్తయశ్చైవ కోటిశః ప్రధనోద్యతాః । చిరకాలమభీప్సంతో రణం వీరేణకారితమ్
కోట్లకొద్దీ ఏనుగులు, కాలాళ్లు యుద్ధానికి సిద్ధమై, ఆ వీరుడు ప్రారంభించబోయే సంగ్రామాన్ని ఎప్పటి నుంచో ఆశిస్తూ నిలిచారు.
తదోద్యతం సమాజ్ఞాయ రిపుసైన్యం నృపాత్మజః । ప్రత్యుజ్జగామ వీరాగ్ర్యో మహాబలపరీవృతః
విపక్ష సైన్యం యుద్ధానికి సిద్ధమై ఉందని గమనించిన యువరాజు, గొప్ప వీరులతో చుట్టుముట్టబడి, వారిని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వెళ్లాడు.
సన్నద్ధః కవచీ ఖడ్గీ శరాసనధరో యువా । లీలయైవ యయౌ యోద్ధుం మృగరాడ్గజతామివ
కవచంతో, ఖడ్గం, ధనుస్సుతో సজ্জనై, యువకుడు సులభంగా యుద్ధానికి బయలుదేరాడు. అతడు సింహంలా ఏనుగుల గుంపును ఎదుర్కొనడానికి వెళ్లాడు.
తదా యోధాః ప్రకుపితాః పరస్పరవధైషిణః । ఛింధి భింధీతి భాషంతో రణకార్యవిశారదాః
అప్పుడు యోధులు కోపంతో ఊగిపోతూ, పరస్పరం చంపాలని ఉత్సాహంతో, 'కత్తిరించు! పొడుచు!' అని అరుస్తూ యుద్ధ నైపుణ్యంలో నిపుణులుగా నిలిచారు.
పత్తయః పత్తిసంఘేన గజారూఢాశ్చ సాదిభిః । రథారూఢా రథస్థైశ్చ వాహారూఢాశ్వసంస్థితైః
కాలాళ్లు తమ గుంపులతో, ఏనుగులపై ఉన్నవారు సహాయకులతో, రథాలపై ఉన్నవారు రథస్వారులతో, గుర్రాలపై ఉన్నవారు గుర్రస్వారులతో యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు.
గజా భిన్నా ద్విధా జాతా హయాశ్చ ద్విదలీకృతాః । అనేకనరమస్తిష్కైర్మేదినీపూరితా హ్యభూత్
ఏనుగులు రెండు ముక్కలయ్యాయి, గుర్రాలు కూడా చీలిపోయాయి. అనేక మంది మానవుల తలలు భూమిని నింపేశాయి.
తదా ప్రకుపితో రాజా ప్రతాపాగ్ర్యో మహాబలః । స్వసైన్యకదనోద్యుక్తం రాజపుత్రం సమీక్ష్య చ
అప్పుడు కోపంతో ఉప్పొంగిన, పరాక్రమంలో ముందున్న మహాబలుడు అయిన రాజు, తన సైన్యాన్ని నాశనం చేయడానికి సిద్ధమైన యువరాజును చూసాడు.
ఉవాచ సారథిం తత్ర ప్రాపయాశ్వాన్యతో మమ । సైన్యస్య కదనాసక్తో రాజపుత్రో మహారథః
అక్కడ రాజు తన సారథిని పిలిచి, 'నా గుర్రాలను అక్కడికి తీసుకెళ్ళు. యువరాజు మహారథుడు మా సైన్యాన్ని నాశనం చేయడంలో మునిగిపోయాడు' అని చెప్పాడు.
అథ వీరశిరోరత్న నమితాంఘ్రిర్నృపాత్మజః । యయౌ సంముఖమేవాస్య ప్రతాపాగ్ర్యస్య వీర్యవాన్
అప్పుడు వీరులలో మణిగా ఉన్న యువరాజు, తల వంచి, పరాక్రమశాలి నాయకుడిని ఎదుర్కొనడానికి నేరుగా వెళ్లాడు.
సారథిః ప్రాపయామాస ప్రతాపాగ్ర్యస్య వాజినః । యత్రాసౌ దమనో వీరః సర్వశూరశిరోమణిః
సారథి పరాక్రమశాలి నాయకుడి గుర్రాలను, అక్కడ ఉన్న దమనశీలుడైన, సమస్త వీరులలో శ్రేష్ఠుడైన వాడి వద్దకు తీసుకెళ్ళాడు.
గత్వా తమాహ్వయామాస రాజపుత్రం రణోద్యతమ్ । రథే పురటనిర్ణిక్తే తిష్ఠన్కోదండదండభృత్
అక్కడికి చేరి, బంగారు పలకలతో అలంకరించిన రథంపై నిలబడి, గొప్ప ధనుస్సు పట్టుకుని యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న యువరాజును అతడు పోరుకు పిలిచాడు.
రే రాజపుత్ర క శిశో త్వయా బద్ధోఽశ్వసత్తమః । న జ్ఞాతోసి మహారాజః సర్వవీరేంద్ర సేవితః
ఓ రాజకుమారా, నువ్వెవరు? ఏ చిన్నవాడివి ఈ గొప్ప గుర్రాన్ని కట్టేసావు? నువ్వు మహారాజును, అందరు వీరులు సేవించే వాడిని, ఇంకా తెలియకపోతివి.
యస్య ప్రతాపం దైత్యేంద్రో న శక్తః సోఢుమద్భుతమ్ । తస్య త్వం వాజినం నీత్వా గతోఽసి పుటభేదనమ్
దైత్యుల రాజు కూడా తట్టుకోలేని మహోన్నత పరాక్రమం ఉన్న ఆ రాజు గుర్రాన్ని నువ్వు తీసుకెళ్లి, నిబంధనలు ఉల్లంఘించడానికి వచ్చావు.
మాం జానీహి పురః ప్రాప్తం కాలరూపం తు వైరిణమ్ । ముంచాశ్వమర్భ గచ్ఛాశు బాలక్రీడనకం కురు
ఇప్పుడు నీ ఎదుట నిలబడి ఉన్న నన్ను, మృత్యురూపంలో ఉన్న శత్రువుగా తెలుసుకో. చిన్నవాడా, గుర్రాన్ని వదిలిపెట్టి, వేగంగా వెళ్లి నీ బొమ్మలతో ఆడుకో.
కస్యాత్మజస్త్వం కుత్రత్యః కథం నోఽదీర్ఘదర్శినా । ధృతోఽశ్వస్త్వథ సంజాతా ఘృణా మమ శిశో త్వయి
నువ్వెవరి కుమారుడివి? ఎక్కడివాడు? ఎందుకు, దూరదృష్టి లేని వాడా, ఈ గుర్రాన్ని పట్టుకున్నావు? ఇప్పుడు నిన్ను చూసి నాకు జాలి కలుగుతోంది.