స్తుత్వా నత్వా చ దేవేశం సురాసురనమస్కృతమ్ । జాతం కృతార్థమాత్మానమమన్యత స శత్రుహా
దేవతలకీ, దానవులకీ పూజ్యుడైన దేవేశుని స్తుతించి, నమస్కరించి, శత్రువులను సంహరించేవాడు తాను సఫలుడనని భావించాడు.
శేష ఉవాచ। క్షణం స్థిత్వా తృణాన్యత్త్వా యయౌ వాజీ మనోజవః । వీరశ్రేణీవృతః పత్రం భాలే ధృత్వా సచామరః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: కొంతసేపు నిలిచి, గడ్డి మేకుతూ, ఆ వేగవంతమైన గుర్రం ముందుకు సాగింది. దాని నుదిటిపై ఆకుతో, చామరంతో అలంకరించబడి, వీరుల సమూహంతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
శత్రుఘ్నేన సువీరేణ లక్ష్మీనిధి నృపేణ చ । పుష్కలేనోగ్రవాహేన ప్రతాపాగ్ర్యేణ రక్షితః
శత్రుఘ్నుడు అనే పరాక్రమశాలి, లక్ష్మీనిధి అనే రాజు, ఉగ్రవేగమున్న పుష్కలుడు — వీరంతా ఆ గుర్రాన్ని రక్షిస్తూ ఉన్నారు.
యయౌ పురీం స చక్రాంకాం సుబాహుపరిరక్షితామ్ । అనేకవీరకోటీభీ రక్షితోఽనుగతః ప్రభో
ఆ గుర్రం చక్రం గుర్తుతో ఉన్న నగరానికి, సుబాహు బలగాలతో బలంగా కాపాడబడిన నగరానికి, అనేక కోట్లు వీరులతో రక్షించబడి, అక్కడికి చేరింది.
తదా పుత్రోస్య దమనో మృగయామాస్థితో మహాన్ । దదర్శాశ్వం భాలపత్రం చందనాదికచర్చితమ్
అప్పుడు అతని కుమారుడు దమనుడు వేటలో ఉండగా, నుదిటిపై ఆకుతో, చందనం మొదలైనవి పూసిన ఆ గుర్రాన్ని చూశాడు.
విలోక్య సేవకం ప్రాహ కస్యాశ్వో మేఽక్షిగోచరః । భాలే పత్రం ధృతం కిం ను చామరం కింతు శోభనమ్
దానిని చూసి, అతడు తన సేవకునితో ఇలా అన్నాడు: 'నా కంటికి కనిపించే ఈ గుర్రం ఎవరిది? నుదిటిపై ఆకు ఎందుకు పెట్టారు? చామరం ఎందుకు ఉంది? అయినా ఎంత అందంగా ఉంది!'
ఇతి రాజ్ఞోవచః శ్రుత్వా సేవకః ప్రయయౌ తతః । యత్రాసౌ వర్తతే వాజీ భాలపత్రః సుశోభనః
రాజు మాటలు విని, సేవకుడు వెంటనే ఆ నుదిటిపై ఆకుతో, అందంగా ఉన్న గుర్రం ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
గృహీత్వా తం కేశసంఘే రత్నమాలావిభూషితమ్ । నినాయ చాగ్రే భూపస్య సుబాహుకులధారిణః
దాని కేశాలను పట్టుకుని, రత్నమాలలతో అలంకరించబడిన ఆ గుర్రాన్ని, సుబాహు వంశస్థుడు రాజు ఎదుటికి తీసుకెళ్లాడు.
స పత్రం వాచయామాస సుందరాక్షరశోభితమ్ । అయోధ్యాధిపతిశ్చాసీద్రాజా దశరథో బలీ
అతడు అందమైన అక్షరాలతో ఉన్న ఆ ఆకును చదివాడు. అయోధ్యాధిపతి, బలవంతుడు అయిన దశరథుడు రాజు.
తస్యాత్మజో రామభద్రః సర్వశూరశిరోమణిః । నాన్యోస్తి తత్సమః పృథ్వ్యాం ధనుర్ధరణవిక్రమః
ఆయన కుమారుడు రామభద్రుడు, సమస్త వీరులలో శిరోమణి. భూమిపై ఆయన్ని సమానంగా ధనుర్ధారిణి పరాక్రమంలో మరొకరు లేరు.
తేనాసౌ మోచితో వాజీ చందనాదికచర్చితః । తం పాలయతి ధర్మాత్మా శత్రుఘ్నః పరవీరహా
ఆయన చేత ఆ గుర్రం, చందనంతో పాటు ఇతర సుగంధ ద్రవ్యాలతో అలంకరించబడి, విడిపించబడింది. ఆ గుర్రాన్ని ధర్మబద్ధుడైన, శత్రువులను సంహరించే శత్రుఘ్నుడు కాపాడుతున్నాడు.
యే చ శూరా వయం వీరా ధనుర్హస్తా ఇమే వయమ్ । తే గృహ్ణంతు బలాద్వాహం రత్నమాలావిభూషితమ్
మనలో ధైర్యవంతులు, ధనుస్సు పట్టిన వీరులు ఎవరో వారు, ఆ రత్నాల మాలలతో అలంకరించబడిన ఈ గుర్రాన్ని పట్టుకోండి.
తం చ మోక్ష్యతి శత్రుఘ్నః సర్వవీరశిరోమణిః । అన్యథా పాదయోస్తస్య ప్రణతిం యాంతు ధన్వినః
అందులో శ్రేష్ఠుడైన శత్రుఘ్నుడు ఆ గుర్రాన్ని విడిపిస్తాడు. లేకపోతే, బాణాలు పట్టిన వీరులు అతని పాదాలకు వందనం చేయాలి.
ఇత్యభిప్రాయమాలోక్య జగాద నృపనందనః । రామ ఏవ ధనుర్ధారీ న వయం క్షత్త్రియాః స్మృతాః
ఆ ఉద్దేశాన్ని గ్రహించిన రాజ కుమారుడు ఇలా అన్నాడు: 'ధనుస్సు పట్టినవాడు నిజంగా రాముడే; మనం క్షత్రియులమని ఎవ్వరూ గుర్తించరు.'
తాతే మేఽవస్థితే పృథ్వ్యాం కోఽయం గర్వో మహాన్భువి । ప్రాప్నోతు గర్వస్య ఫలం మమ నిర్ముక్తసాయకైః
నాన్న ఈ భూమిపై ఉన్నప్పుడు, ఈ లోకంలో ఇంత గొప్ప గర్వం ఎందుకు? నా బాణాలతో అతని గర్వానికి తగిన ఫలితం కలగనీ.
అద్య మే నిశితా బాణాః శత్రుఘ్నం కింశుకం యథా । పుష్పితం విదధత్వద్ధా క్షతావృతశరీరకమ్
ఈ రోజు నా పదునైన బాణాలు, శత్రుఘ్నుడిని పుష్పించిన కింశుక వృక్షంలా, గాయాలతో నిండినవాడిగా చేస్తాయి.
దారయంతు కపోలాంశ్చ సాయకా మమ దంతినామ్ । అశ్వాన్పశ్యంతు శతశో రుధిరౌఘపరిప్లుతాన్
నా బాణాలు ఏనుగుల చెంపలను చీల్చాలి. గుర్రాలు వందల సంఖ్యలో రక్త ప్రవాహంలో తడిసిపోవడం అందరూ చూడాలి.
పిబంతు యోగినీసంఘా రుధిరాణి నృమస్తకైః । శివా భవంతు సంతుష్టా మద్వైరిక్రవ్యభక్షణైః
యోగినుల గుంపులు మానవ శిరస్సుల నుంచి రక్తాన్ని పానించాలి. శివుని భార్యలు నా శత్రువుల మాంసాన్ని తిని సంతృప్తి చెందాలి.
పశ్యంతు సుభటాస్తస్య మమ బాహుబలం మహత్ । కోదండదండనిర్ముక్తాః శరకోటీర్విముంచతః
వీరులు నా బాహుబలాన్ని చూడాలి. కోదండ ధనుస్సు నుండి కోట్లాది బాణాలు విడిచే శక్తిని వారు గమనించాలి.
ఇత్థముక్త్వా మహీపస్య తనుజో దమనాభిధః । స్వపురం ప్రేషయిత్వా తం ప్రహృష్టోఽభవదుద్భటః
ఇలా చెప్పిన రాజ కుమారుడు దమనం, అతన్ని తన ఊరికి పంపించి, ఆనందంతో ఉత్సాహంగా మారాడు.
సేనాపతిమువాచేదం సజ్జీకురు మహామతే । సేనాం పరిమితాం మహ్యం వైరివృందనివారణే
ఆయన సేనాధిపతిని ఇలా అన్నాడు: 'బుద్ధిమంతుడా! శత్రు గుంపులను ఎదుర్కొనడానికి నాకు సరిపడే సేనను సిద్ధం చేయి.'
సజ్జాం సేనాం విధాయాశు సంముఖో రణమండలే । స్థితవాన్యా వదత్యుగ్రస్తావత్ప్రాప్తా హయానుగాః
సేనను త్వరగా సిద్ధం చేసి, యుద్ధ రంగంలో ఎదురెదురుగా నిలబడ్డాడు. అతను ఉగ్రంగా మాట్లాడుతుండగా, గుర్రాలపై వచ్చిన వారు అక్కడికి చేరుకున్నారు.
క్వాసౌ హయో మహారాజ్ఞో భాలపత్రేణ చిహ్నితః । పప్రచ్ఛుస్తే తు చాన్యోన్యమతివ్యాకులితా ముహుః
'ఆ మహారాజు గుర్రం, భాలపత్రంతో గుర్తు చేసినది ఎక్కడ?' అని వారు పరస్పరం మళ్లీ మళ్లీ అడుగుతూ, గందరగోళంగా ఉన్నారు.
తావద్దదర్శ పురతః ప్రతాపాగ్ర్యః పరంతపః । సజ్జీభూతం తు కటకం వీరశబ్దనినాదితమ్
అప్పుడే, మహా పరాక్రమశాలి, శత్రువులకు భయంకరుడైన వాడు, తన ముందర సిద్ధంగా ఉన్న, వీరుల అరుపులతో మారుమోగుతున్న సైన్యాన్ని చూశాడు.
తత్రావదఞ్జనాః కేచిన్నీతోఽశ్వోఽనేన భూపతే । అన్యథా సంముఖస్తిష్ఠేత్కథం వీరో బలానుగః
అక్కడ కొందరు ఇలా అన్నారు: 'ఈ వాడే గుర్రాన్ని తీసుకెళ్లాడు రాజా! లేనిదే, వీరుడు తన సైన్యంతో మన ముందుకు ఎలా వస్తాడు?'
ఇత్యాకర్ణ్య ప్రతాపాగ్ర్యః ప్రేషయామాస సేవకమ్ । స గత్వా తత్ర పప్రచ్ఛ కుత్రాశ్వో రామభూపతేః
ఇలా విని, పరాక్రమంలో అగ్రగణ్యుడు ఒక సేవకుని పంపించాడు. అతడు అక్కడికి వెళ్లి, 'రామ భూపతి గుర్రం ఎక్కడ?' అని అడిగాడు.
కేన నీతః కుతో నీతో రామం జానాతి నో కుధీః । యం శక్రప్రముఖా దేవా బలిమాదాయ సన్నతాః
'ఎవడు తీసుకెళ్లాడు? ఎక్కడికి తీసుకెళ్లాడు? ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు కూడా నివాళి అర్పించే రాముడిని ఈ దుష్టుడు తెలియదా?' అని ప్రశ్నించాడు.
తస్య వై ధర్మరాజస్య కుపితం తు బలం మహత్ । సర్వథా హి గ్రసిష్యేత ప్రణతిం చేన్న యాస్యతి
ధర్మరాజైన ఆ రాజు యొక్క మహా సైన్యం కోపంతో ఉప్పొంగితే, వందనం చేయకపోతే, అతన్ని పూర్తిగా నాశనం చేస్తుంది.
ఇత్థముక్తం సమాకర్ణ్య తదా రాజసుతో బలీ । తం వై ధిక్కారయామాస వాగ్జాలేన సుదుర్మనాః
ఈ మాటలు విని, బలవంతుడైన యువరాజు మనసులో బాధతో, అతనిని కఠినంగా మాటలతో నిందించాడు.
మయానీతో యజ్ఞహయః పత్రచిహ్నాద్యలంకృతః । యే శూరాస్తే తు మాం జిత్వా మోచయంతు బలాదిహ
నేను యజ్ఞానికి అంకితమైన గుర్రాన్ని గుర్తు గుర్తులతో అలంకరించి ఇక్కడికి తెచ్చాను. నన్ను బలవంతంగా జయించి, ఆ గుర్రాన్ని విడిపించగల వీరులు ముందుకు రానివ్వండి.