నృత్యంతం పురుషోత్తమస్య పురతః శర్వాది దేవైః సహ । శ్రీమద్భిః స్వతనూయుతైరరిగదాంబూత్థాబ్జహేత్యాదిభిః । విష్వక్సేనవరైర్గణైః సుతనుభిః శ్రీశంసదోపాసితం । దృష్ట్వా విస్మయమాప లోకవిషయం హర్షం తథాత్యద్భుతమ్
అతడు శివుడు మొదలైన దేవతలతో కలిసి పురుషోత్తముని ముందు నాట్యం చేస్తూ, తన స్వరూపాలన్నీ ప్రకాశిస్తూ, గద, పద్మం వంటి ఆయుధాలు ధరించి, విశ్వక్సేనుడు వంటి గొప్ప రక్షకులతో, పవిత్రులు పూజిస్తూ ఉన్న దృశ్యాన్ని చూసి, అపూర్వమైన ఆనందం, ఆశ్చర్యం, లోకానికి అందని సంతోషాన్ని అనుభవించాడు.
దదతం మనసోఽభీష్టం పురుషోత్తమసంజ్ఞితమ్ । ఆత్మానం చ కృపాపాత్రమమన్యత మహామతిః
తనను పురుషోత్తముడు అని పిలవబడుతూ, మనసు కోరినది ఇస్తున్నట్టు చూసి, ఆ మహామతి తాను కృపకు పాత్రుడనని భావించాడు.
ఇత్యేవం స్వప్నవిషయే దదర్శ నృపసత్తమః । ప్రాతః ప్రబుద్ధో విప్రాయ జగాద స్వప్నమీక్షితమ్
ఇలా ఆ రాజు కలలో ఇవన్నీ చూశాడు. ఉదయం లేచి, బ్రాహ్మణుడికి తాను చూసిన కలను వివరంగా చెప్పాడు.
తచ్ఛ్రుత్వా వాడవో ధీమాన్కథయామాస విస్మితః । రాజంస్త్వయాసౌ దృష్టో యః పురుషోత్తమసంజ్ఞితః
అది విని, వాడవ బ్రాహ్మణుడు ఆశ్చర్యంతో ఇలా అన్నాడు: రాజా, నువ్వు కలలో చూసినవాడు పురుషోత్తముడు.
దాస్యతే శంఖచక్రాదిచిహ్నితాం స్వతనుం హరిః । ఇతి శ్రుత్వా తు తద్వాక్యం రత్నగ్రీవో మహామనాః
హరి నీకు శంఖం, చక్రం వంటి లక్షణాలతో కూడిన తన స్వరూపాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. ఆ మాటలు విని, గొప్ప మనస్సున్న రత్నగ్రీవుడు
దాపయామాస దానాని దీనానాం మానసోచితమ్ । స్నాత్వా గంగాబ్ధిసంయోగే తర్పయిత్వా పితౄన్సురాన్
బాధపడే వారికి తగిన దానాలు ఇవ్వడం ప్రారంభించాడు. గంగా సంగమంలో స్నానం చేసి, పితృదేవతలకు, దేవతలకు తర్పణం చేశాడు.
గాయన్హరిగుణగ్రామం ప్రత్యైక్షత చ దర్శనమ్ । తతో మధ్యాహ్నసమయే దివిదుందుభయో ముహుః
హరిదేవుని గుణాలను పాడుతూ, దివ్య దర్శనం కోసం ఎదురు చూశాడు. మధ్యాహ్న సమయానికి ఆకాశంలో దేవతలు మేళతాళాలు మోగించాయి.
జఘ్నుః సురకరాఘాత బహుశబ్దసుశబ్దితాః । అకస్మాత్పుష్పవృష్టిశ్చ బభూవ నృపమస్తకే
దేవతలు మేళతాళాలు బలంగా మోగించగా, శుభశబ్దాలు ప్రతిధ్వనించాయి. అకస్మాత్తుగా రాజు తలపై పుష్పవృష్టి కురిసింది.
ధన్యోసి నృపవర్యస్త్వం నీలం పశ్యాక్షిగోచరమ్
రాజులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు ధన్యుడవు. నీ కళ్లకు కనిపించే నీలగిరిని చూడవు.
శృణోతీతి యదా వాక్యం నృపో దేవప్రణోదితమ్ । తదా స సూర్యకోటీనామధికాంతి ధరోద్భుతః
దేవతలు చెప్పిన ఆ మాటలు విన్న వెంటనే, రాజు ఎదుట సూర్యకోట్ల కంటే ఎక్కువ ప్రకాశంతో ఒక పర్వతం ప్రబలంగా పైకి వచ్చేసింది.
రాజ్ఞోఽక్షిగోచరో జాతో నీలనామా మహాగిరిః । రాజతైః కానకైః శృంగైః సమంతాత్పరిరాజితః
రాజు కళ్లముందు నీల అనే మహాపర్వతం, వెండి, బంగారు శిఖరాలతో చుట్టూ అలంకరించబడి కనిపించింది.
కిమగ్నిః ప్రజ్వలత్యేష ద్వితీయః కిము భాస్కరః । కిమయం వైద్యుతః పుంజో హ్యకస్మాత్స్థిరకాంతిధృక్
ఇది మండుతున్న అగ్నియేనా? లేక రెండవ సూర్యుడా? లేక అకస్మాత్తుగా ప్రకాశించే మెరుపు కాంతియుతమైన మేఘమా?
తాపస బ్రాహ్మణో దృష్ట్వా నీలప్రస్థం సుశోభితమ్ । రాజ్ఞే నివేదయామాస ఏష పుణ్యో మహాగిరిః
తపస్వి బ్రాహ్మణుడు ఆ నీలపర్వతాన్ని అందంగా చూసి, రాజుకు ఇలా చెప్పాడు: ఇదే పవిత్రమైన మహాపర్వతం.
తచ్ఛ్రుత్వా నృపతిశ్రేష్ఠః శిరసా ప్రణనామ హ । ధన్యోఽస్మి కృతకృత్యోఽస్మి నీలో మే దృష్టిగోచరః
ఆ మాట విని, రాజు శిరసు వంచి నమస్కరించి, 'నాకు ధన్యం, నా కోరిక నెరవేరింది, నీలపర్వతం నా కళ్లకు కనిపించింది' అన్నాడు.
అమాత్యో రాజపత్నీ చ కరమ్బస్తంతువాయకః । నీలదర్శనసంహృష్టా బభూవుః పురుషర్షభ
అమాత్యుడు, రాజపత్ని, వంటవాడు, నెయ్యివాడు—ఈ నలుగురు నీలపర్వత దర్శనంతో ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోయారు.
పంచైతే విజయే కాలే నీలపర్వతమారుహన్ । మహాదుందుభినిర్ఘోషాఞ్చ్ఛృణ్వన్తో హ్యమరైః కృతాన్
ఈ ఐదుగురు విజయ సమయానికి నీలపర్వతాన్ని ఎక్కుతూ, దేవతలు మోగించిన గొప్ప మేళతాళాల శబ్దాన్ని విన్నారు.
తస్యోపరితనే శృంగే చిత్రపాదపరాజితే । దదర్శ హాటకాబద్ధం దేవాలయమనుత్తమమ్
ఆ పర్వత శిఖరంపై, అందమైన మార్గాలతో అలంకరించబడిన చోట, బంగారు అలంకరణతో ఉన్న అద్భుతమైన దేవాలయాన్ని అతను చూశాడు.
బ్రహ్మాగత్య సదా పూజాం కరోతి పరమేష్ఠినః । నైవేద్యం కురుతే యత్ర హరిసంతోషకారకమ్
అక్కడ బ్రహ్మ స్వయంగా వచ్చి, పరమేశ్వరుని ఎప్పుడూ పూజిస్తూ, హరిదేవుడికి ఆనందం కలిగించే నైవేద్యాన్ని సమర్పిస్తాడు.
దృష్ట్వాథ తత్ర విమలం దేవాయతనముత్తమమ్ । ప్రవివేశ పరీవారైః పంచభిః సహ సంవృతః
ఆ పవిత్రమైన, ఉత్తమమైన దేవాలయాన్ని చూసి, తనతో పాటు ఐదుగురు సేవకులతో కలసి అతను లోపలికి ప్రవేశించాడు.
తత్ర దృష్ట్వా జాతరూపే మహామణివిచిత్రితే । సింహాసనే విరాజంతం చతుర్భుజమనోహరమ్
అక్కడ బంగారు, విలువైన రత్నాలతో అలంకరించబడిన సింహాసనంపై, నాలుగు చేతులతో మెరిసిపోతున్న ఆకర్షణీయమైన ప్రభువును అతను చూశాడు.
చండ ప్రచండ విజయ జయాదిభిరుపాసితమ్ । ప్రణనామ సపత్నీకో రాజా సేవకసంయుతః
చండ, ప్రచండ, విజయ, జయ తదితరులు ఆ ప్రభువును పూజిస్తూ ఉండగా, రాజు తన భార్యతో, సేవకులతో కలిసి నమస్కరించాడు.
ప్రణమ్య పరమాత్మానం మహారాజః సురోత్తమమ్ । స్నాపయామాస విధివద్వేదోక్తైః స్నానమంత్రకైః
పరమాత్మునికి నమస్కరించిన తరువాత, దేవతల్లో ఉత్తముడైన ఆ మహారాజు, వేదాల్లో చెప్పిన మంత్రాలతో యథావిధిగా స్నానం చేయించాడు.
అర్ఘ్యపాద్యాదికం చక్రే ప్రీతేన మనసా నృపః । చందనేన విలిప్యైనం సువస్త్రే వినివేద్య చ
రాజు ఆనందంతో, అర్ఘ్యం, పాద్యం మొదలైన సేవలు చేసి, చందనం పూసి, మంచి వస్త్రాలు సమర్పించాడు.
ధూపమారార్తికం కృత్వా సర్వస్వాదుమనోహరమ్ । నైవేద్యం భగవన్మూర్త్యై న్యవేదయదథో నృపః
ధూపం, దీపారాధన చేసి, అత్యంత రుచికరమైన నైవేద్యాన్ని భగవంతుని మూర్తికి సమర్పించాడు.
ప్రణమ్య చ స్తుతిం చక్రే తాపసబ్రాహ్మణేన చ । యథామతిగుణగ్రామగుంఫితస్తోత్రసంచయైః
నమస్కరించి, తపస్వి, బ్రాహ్మణుడితో కలిసి, అనేక గొప్ప గుణాలతో నిండిన స్తోత్రాలతో స్తుతి చేశాడు.
రాజోవాచ। ఏకస్త్వం పురుషః సాక్షాద్భగవాన్ప్రకృతేః పరః । కార్యకారణతో భిన్నో మహత్తత్త్వాదిపూజితః
రాజు ఇలా అన్నాడు: నీవే ప్రత్యక్ష పురుషుడు, భగవంతుడు, ప్రకృతికి అతీతుడవు, కారణ-కార్యాలకు భిన్నుడవు, మహత్తత్త్వాది దేవతలు నిన్ను పూజిస్తారు.
త్వన్నాభికమలాజ్జజ్ఞే బ్రహ్మా సృష్టివిచక్షణః । తథా సంహారకర్తా చ రుద్రస్త్వన్నేత్రసంభవః
నీ నాభికమలంలో నుంచి సృష్టిలో నిపుణుడైన బ్రహ్మ జన్మించాడు; అలాగే, సంహారకుడు అయిన రుద్రుడు నీ కంటిలో నుంచి ఉద్భవించాడు.
త్వయాజ్ఞప్తః కరోత్యస్య విశ్వస్య పరిచేష్టితమ్ । త్వత్తో జాతం పురాణాద్యజ్జగత్స్థాస్ను చరిష్ణు చ
నీ ఆజ్ఞతో అతను ఈ జగత్తు కార్యాలను నిర్వహిస్తాడు; ప్రాచీనమైనది, స్థిరమైనది, చలించేది అన్నీ నీవే ఉత్పన్నం చేశావు.
చేతనాశక్తిమావిశ్య త్వమేనం చేతయస్యహో । తవ జన్మ తు నాస్త్యేవ నాంతస్తవ జగత్పతే । వృద్ధిక్షయపరీణామాస్త్వయి సంత్యేవ నో విభో
నీవు చైతన్యశక్తిని ప్రవేశపెట్టి ఈ జగత్తుకు చైతన్యం ఇస్తావు. నీకు పుట్టుక లేదు, అంతం లేదు, ఓ జగత్పతీ! నీలో వృద్ధి, నాశనం, మార్పు లేవు, ఓ విభో!
తథాపి భక్తరక్షార్థం ధర్మస్థాపనహేతవే । కరోషి జన్మకర్మాణి హ్యనురూపగుణాని చ
అయినా భక్తులను రక్షించేందుకు, ధర్మాన్ని స్థాపించేందుకు, నీవు యోగ్యమైన రూపాలు, జన్మలు, కార్యాలు స్వీకరిస్తావు.