తం జఘ్నుః పరితో వీరాః శూలతోమరశక్తిభిః । ప్రహ్లాదస్య వపుస్తత్ర హరిసంస్మరణాచ్ఛుభే
ఆ యోధులు ప్రహ్లాదుని చుట్టూ చేరి, కత్తులు, జావళులు, శూలాలతో అతనిపై దాడి చేశారు. అయినా హరిస్మరణ వల్ల ప్రహ్లాదుని శరీరానికి ఏమాత్రం హాని కలగలేదు.
విష్ణోః ప్రభావాద్దుద్ధర్షాద్వజ్రభూతమభూద్భృశమ్ । తతః సంప్రాప్య తద్గాత్రం మహాస్త్రాణి సురద్విషామ్
విష్ణువు ప్రభావంతో అతని శరీరం వజ్రంలా దుర్జేయంగా మారింది. ఆ సమయంలో దేవతలకు శత్రువులైన వారు ఎన్ని మహాశస్త్రాలతో దాడి చేసినా,
నీలోత్పలదలానీవ పేతుశ్చిఛన్నాః క్షితౌ శుభే । అల్పమప్యస్య తద్గాత్రం భేత్తుం దైత్యా న చ క్షమాః
ఆ ఆయుధాలు నీలకమలదళాల్లా భూమిపై చితరపడి పోయాయి. ప్రహ్లాదుని శరీరాన్ని కొంచెం కూడా దెబ్బతీయడానికీ ఆ దైత్యులు శక్తించలేదు.
విస్మితావాఙ్ముఖాస్తస్థుర్దైత్య రాజాంతికే భటాః । తాదృగ్విధం మహాత్మానం దృష్ట్వా పుత్రం మహాబలమ్
అంతటి మహాత్ముడైన, మహాబలశాలి అయిన కుమారుణ్ని చూసి యోధులు ఆశ్చర్యంతో మాటలు రావడం మానిపోయి, దైత్యరాజు ఎదుట నిలబడ్డారు.
విస్మయం పరమం గత్వా దైత్యరాట్క్రోధమూర్ఛితః । ఆదిదేశ తతః సర్వాన్దందశూకాన్మహావిషాన్
అంత ఆశ్చర్యానికి లోనై, కోపంతో ఉప్పొంగిన దైత్యరాజు వెంటనే అన్ని విషసర్పులను పిలిపించి ఆజ్ఞాపించాడు.
వాసుకిప్రభృతీన్భీమాన్ఖాదయధ్వమితి క్రుధా । ఆదిష్టాస్తేన రాజ్ఞాథ తే నాగాః సుమహాబలాః
వాసుకి మొదలైన భయంకరమైన నాగులను, 'వాడిని తినివేయండి!' అని కోపంతో ఆదేశించాడు. రాజు ఆజ్ఞతో ఆ మహాబలశాలి నాగులు
జ్వలితాస్యా మహాభీమాస్తం చ ఖాదుర్మహాబలమ్ । గరుడధ్వజభక్తం తం విదశ్య గరలాయుధాః
అగ్ని వంటి నోరులతో, భయంకరమైన రూపంతో, గరుడధ్వజుని భక్తుడైన ప్రహ్లాదుని విషంతో కొరికారు.
నిర్విషాశ్చ్ఛిన్నదశనా బభూవురనిలాశనాః । వైనతేయసహస్రేణ ఛిన్నగాత్రాః సువిహ్వలాః
వారి విషం పోయింది, పళ్ళు విరిగిపోయాయి, వారు గాలిని మాత్రమే తినేవారయ్యారు. వైనతేయుని వెయ్యి దెబ్బలతో వారి శరీరాలు చీలిపోయి, వారు బాగా బాధపడ్డారు.
ప్రదుద్రువుర్దిశః సర్వావమంతో రుధిరం భృశమ్ । తాదృగ్విధాన్మహాసర్పాన్దృష్ట్వా దైత్యపతిస్తదా
రక్తం బాగా కారుతూ, ఆ నాగాలు భయంతో అన్ని దిశలకు పారిపోయాయి. అంతటి మహానాగులను చూసి, అప్పుడు దైత్యపతి
ఆదిదేశ తతః క్రుద్ధో దిగ్గజాన్సుమదాన్వితాన్ । నిర్దిష్టాస్తేన రాజ్ఞాథ దిగ్గజాశ్చ మదోద్ధతాః
కోపంతో మత్తులో ఉన్న దిక్కుగజాలను పిలిపించి ఆజ్ఞాపించాడు. రాజు ఆదేశించగానే, మదంతో ఉప్పొంగిన ఆ దిక్కుగజాలు
పరివార్యాథ తం జఘ్నుర్దంతైః పృథుతరైర్భృశమ్ । అథ దిగ్గజదంతాశ్చ ఛిన్నమూలాః పతన్భువి
ప్రహ్లాదుని చుట్టూ చేరి, పెద్ద పెద్ద దంతాలతో అతనిపై గట్టిగా దాడి చేశాయి. వెంటనే ఆ దిక్కుగజాల దంతాలు వేరువేరుగా విరిగిపడి, అవి భూమిపై పడిపోయాయి.
దంతైర్వినాకృతా నాగా భయార్తా వై ప్రదుద్రువుః । తాన్దృష్ట్వాథ మహానాగాన్దైత్యేంద్రః కుపితో బలీ
దంతాలు పోయిన ఆ గజాలు భయంతో పారిపోయాయి. ఆ మహాగజాలను చూసి, బలవంతుడైన దైత్యరాజు మరింత కోపంతో,
ప్రజ్వాల్య చ మహావహ్నిం చిక్షేప సుతమాత్మనః । జలశాయిప్రియం దృష్ట్వా ప్రహ్లాదం హవ్యవాహనః
ఒక పెద్ద అగ్ని వెలిగించి, తన కుమారుణ్ని అందులో వేసాడు. జలశాయినికి ప్రియమైన ప్రహ్లాదుని అగ్నిదేవుడు చూశాడు.
న దదాహ చ తం ధీరం సుశీతః సమభూచ్ఛిఖీ । అదహ్యమానం తం బాలం దృష్ట్వా రాజా సువిస్మితః
అతని ధైర్యవంతుడైన బాలుడిని అగ్ని కాల్చలేదు. అగ్నిజ్వాలలు చల్లగా మారాయి. అగ్నిలో కూడా ప్రహ్లాదునికి ఏమి కాలేదని చూసి రాజు ఎంతో ఆశ్చర్యపోయాడు.
ప్రాదాత్తస్మై విషం ఘోరం సర్వభూతహితం తదా । తస్య విష్ణోః ప్రభావాచ్చ విషమస్యామృతం భవేత్
అతనికి భయంకరమైన విషాన్ని ఇచ్చాడు, అది అన్ని ప్రాణులకు హానికరమైనదే. అయినా విష్ణువు ప్రభావంతో ఆ విషం అమృతంగా మారింది.
అర్పణాత్తస్య దేవస్య విషం చామృతమశ్నుతే । ఏవమాద్యైర్వధోపాయైర్ఘోరరూపైః సుదారుణైః
దేవునికి అర్పించినందువల్ల ఆ విషం అమృతమయ్యింది. ఇలా ఎన్నో ఘోరమైన, భయంకరమైన మార్గాల్లో ప్రహ్లాదుని హతమర్చాలని ప్రయత్నించారు.
మోహయిత్వాత్మజం రాజా తస్యావధ్యత్వమీక్ష్య చ । తతః సామ్నా సుతం ప్రాహ దైత్యరాడ్విస్మయాకులః
తన కుమారుణ్ని మాయ చేయాలని ప్రయత్నించి, అతని అమరణత్వాన్ని చూసిన రాజు, ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి, మృదువుగా తన కుమారుణ్ని అడిగాడు.
హిరణ్యకశిపురువాచ- త్వయా విష్ణోః పరత్వం చ సమ్యగుక్తం మమాగ్రతః । వ్యాపిత్వాత్సర్వభూతానాం విష్ణురిత్యభిధీయతే
హిరణ్యకశిపుడు ఇలా అన్నాడు — 'నీవు విష్ణువు పరత్వాన్ని నా ముందు సరిగ్గా వివరించావు. అన్ని జీవుల్లో ఆయన వ్యాపించి ఉండడంవల్ల ఆయనకు విష్ణువు అనే పేరు వచ్చింది.'
యోఽసౌ సర్వగతో దేవః స ఏవ పరమేశ్వరః । తస్య సర్వగతత్వం వై ప్రత్యక్షం దర్శయస్వ మే
ప్రతి ప్రదేశంలో ఉన్న ఆ దేవుడు, ఆయనే పరమేశ్వరుడు. ఆయన అంతటా వ్యాపించి ఉన్నదాన్ని నన్ను ప్రత్యక్షంగా చూపించు.
ఐశ్వర్యశక్తితేజాంసి జ్ఞానవీర్యబలాని చ । పరస్య తస్య పరమం రూపం గుణవిభూతయః
ఆ పరమాత్మునికి ఉన్న ఐశ్వర్యం, శక్తి, తేజస్సు, జ్ఞానం, వీర్యం, బలమూ — ఇవన్నీ ఆయన పరమ రూపం, ఆయన గొప్పతనాన్ని తెలియజేసే లక్షణాలు.
సమ్యగ్దృష్ట్వా ప్రయత్నేన విష్ణుం మన్యే దివౌకసామ్ । మమ ప్రతిబలో లోకే నాస్తి దేవేషు కశ్చన
విష్ణువును నిజంగా, శ్రద్ధగా దర్శించిన తర్వాత, దేవతల్లో ఎవ్వరూ నా బలానికి సమానంగా లేరు అని నేను భావిస్తున్నాను.
ఈశానవరదానేన సర్వభూతేష్వవధ్యతామ్ । ప్రాప్తవాన్సర్వభూతానాంనదుర్జయత్వం చ మానద । ఈశ్వరత్వం లభేద్విష్ణుర్మాం జిత్వా బలవీర్యతః
ఈశానుని వరంతో నేను అన్ని జీవుల్లో ఎవరికీ జయించలేని స్థితిని, అపరాజితత్వాన్ని పొందాను. విష్ణువు బలవీర్యాల్లో నన్ను జయిస్తే గానీ, ఆయనకు ఈశ్వరత్వం లభించదు.
రుద్ర ఉవాచ- ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా ప్రహ్లాదః ప్రాహ విస్మితః । హరేః ప్రభావం దైన్యస్య కథయామాస సువ్రతః
రుద్రుడు ఇలా అన్నాడు — ఆ మాటలు విని, ప్రహ్లాదుడు ఆశ్చర్యంతో, దృఢవ్రతుడిగా హరిదేవుని మహిమను, దైన్యాన్ని వివరించసాగాడు.
ప్రహ్లాద ఉవాచ- యోఽసౌ నారాయణః శ్రీమాన్పరమాత్మా సనాతనః । వసనాత్సర్వభూతేషు వాసుదేవః స ఉచ్యతే
ప్రహ్లాదుడు అన్నాడు — ఆ శ్రీమంతుడు, నారాయణుడు, శాశ్వతమైన పరమాత్మ, అన్ని భూతాల్లో నివసించేవాడు, వాసుదేవుడని పిలవబడతాడు.
సర్వస్యాపి జగద్ధాతా విష్ణురిత్యభిధీయతే । న కించిదస్మాదన్యం తు జగత్స్థావర జంగమమ్
ఈ జగత్తును పోషించేవాడే విష్ణువు అని అంటారు. ఆయన తప్ప ఈ లోకంలో చలించేవి, నిలిచేవి ఏదీ లేదు.
సర్వత్ర చిదచిద్వస్తు రూపం తస్యైవ నాన్యథా । త్రిపాద్వ్యాప్తిః పరం వ్యోమ్ని పాదవ్యాప్తి కలాద్భుతా
ప్రపంచంలో ఉన్న జడ, చైతన్య పదార్థాలన్నీ ఆయన రూపమే, వేరుగా ఏదీ లేదు. ఆయన త్రిభాగ వ్యాప్తి పరమాకాశంలో ఉంది; ఒక భాగ వ్యాప్తి అద్భుతమైనది.
యోఽసౌ చక్రగదాపాణిః పీతవాసా జనార్దనః । యోగిభిర్దృశ్యతే భక్త్యా నాభక్త్యా దృశ్యతే క్వచిత్
చక్రం, గదను చేతిలో పట్టుకుని, పీతాంబరాన్ని ధరించిన జనార్దనుడు — ఆయన్ని యోగులు భక్తితో మాత్రమే దర్శించగలరు; భక్తి లేకుండా ఎవరూ చూడలేరు.
ద్రష్టుం న శక్యో రోషాచ్చ మత్సరాద్వా జనార్దనః । దేవతిర్యఙ్మనుష్యేషు స్థావరేష్వపి జంతుషు । వ్యాప్య తిష్ఠతి సర్వ్వేషు క్షుద్రేష్వపి మహత్సు చ
కోపంతో గానీ, అసూయతో గానీ జనార్దనుణ్ణి చూడటం సాధ్యం కాదు. అయినా, దేవతలు, పశువులు, మనుషులు, స్థావరజంతువులు — చిన్నవారినుండి పెద్దవారివరకు అందరిలో ఆయన వ్యాపించి ఉంటాడు.
రుద్ర ఉవాచ- ఇతి ప్రహ్లాదవచనం శ్రుత్వా దైత్యవరస్తదా । ఉవాచ రోషతామ్రాక్షో భర్త్సయంశ్చ సుతం ముహుః
రుద్రుడు ఇలా అన్నాడు — ప్రహ్లాదుని మాటలు విని, దైత్యులలో శ్రేష్ఠుడు కోపంతో కళ్లెర్రబెట్టుకుని, తన కుమారుడిని మళ్ళీ మళ్ళీ దూషిస్తూ మాట్లాడాడు.
హిరణ్యకశిపురువాచ- అసౌ సర్వగతో విష్ణురపి చేత్పరమః పుమాన్ । ప్రత్యయం దర్శయస్వాద్య బహుభిః కిం చ లాపితైః
హిరణ్యకశిపుడు అన్నాడు — ఈ విష్ణువు నిజంగా అంతటా వ్యాపించి, పరమపురుషుడైతే, నేడు నాకదే చూపించు. ఎక్కువ మాటలు ఎందుకు?