సుమతిరువాచ। ఏతన్మాహాత్మ్యమతులం గండక్యాః కర్ణగోచరమ్ । కృత్వా కృతార్థమాత్మానమమన్యత నృపోత్తమః
సుమతి ఇలా అన్నాడు: గండకీ మహిమను వినిపించుకుని, ఆ మహారాజు తన జీవితాన్ని సార్థకంగా అనిపించుకున్నాడు.
స్నాత్వా తీర్థే పితౄన్సర్వాన్సంతర్ప్య జహృషే మహాన్ । శాలగ్రామశిలాపూజాం కుర్వన్వాడవవాక్యతః
తీర్థంలో స్నానం చేసి, పితృదేవతలను తృప్తిపరిచి, మహానందతో ఉల్లాసించాడు. శుచివాడవ వాక్యప్రకారం శాలగ్రామ శిలను పూజించాడు.
చతుర్వింశచ్ఛిలాస్తత్ర గృహీత్వా స నృపోత్తమః । పూజయామాస ప్రేమ్ణా చ చందనాద్యుపచారకైః
అక్కడ ఆ మహారాజు ఇరవై నాలుగు శిలలను తీసుకుని, ప్రేమతో, చందనం మొదలైన ఉపచారాలతో పూజించాడు.
తత్ర దానాని దత్త్వా చ దీనాంధేభ్యో విశేషతః । గంతుం ప్రచక్రమే రాజా పురుషోత్తమమందిరమ్
అక్కడ, ముఖ్యంగా పేదలకు, అంధులకు దానాలు ఇచ్చాడు. ఆ తరువాత రాజు పురుషోత్తముని ఆలయానికి వెళ్లేందుకు ప్రస్థానం చేశాడు.
ఏవం క్రమేణ సంప్రాప్తో గంగాసాగరసంగమమ్ । కృత్వాక్షిగోచరం తం చ బ్రాహ్మణం పృష్టవాన్ముదా
ఈ విధంగా క్రమంగా ప్రయాణిస్తూ, గంగాసాగర సంగమానికి చేరుకున్నాడు. ఆ ప్రదేశాన్ని తన కళ్లతో చూసి, ఆనందంతో బ్రాహ్మణుడిని అడిగాడు.
స్వామిన్వద కియద్దూరే నీలాఖ్యః పర్వతో మహాన్ । పురుషోత్తమసంవాసః సురాసురనమస్కృతః
స్వామీ! పురుషోత్తముడు నివసించే, దేవతలు మరియు రాక్షసులు పూజించే నీలపర్వతం ఎంత దూరంలో ఉంది చెప్పండి.
తదా శ్రుత్వా మహద్వాక్యం రత్నగ్రీవస్య భూపతేః । ఉవాచ విస్మయావిష్టో రాజానం ప్రతి సాదరమ్
ఆ సమయంలో రత్నగ్రీవుని గొప్ప మాటలు విని, రాజు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు. అతనితో గౌరవంగా మాట్లాడాడు.
రాజన్నేతత్స్థలం నీలపర్వతస్య నమస్కృతమ్ । కిమర్థం దృశ్యతే నైవ మహాపుణ్యఫలప్రదమ్
రాజా! ఈ ప్రదేశాన్ని నీలపర్వతం పూజిస్తుంది. అయినా, ఇది ఎందుకు కనిపించడం లేదు? ఇది మహాపుణ్యఫలాలను ప్రసాదిస్తుంది కదా!
పునఃపునరువాచేదం స్థలం నీలస్య భూభృతః । కథం న దృశ్యతే రాజన్పురుషోత్తమవాసభృత్
ఆయన మళ్లీ మళ్లీ అన్నాడు: రాజా! ఈ ప్రదేశం భూమిని పట్టుకున్న నీలునిది. పురుషోత్తముని నివాసమైనా, ఎందుకు కనిపించడం లేదు?
అత్ర స్నాతం మయా సమ్యగత్ర భిల్లాక్షిగోచరాః । అనేనైవ పథా రాజన్నారూఢం పర్వతోపరి
ఇక్కడ నేను సరిగ్గా స్నానం చేశాను. ఇక్కడ భిల్లులు కనిపిస్తున్నారు. రాజా! ఈ మార్గంలో ఎవరూ పర్వతం పైకి ఎక్కలేదు.
ఇతి తద్వాక్యమాకర్ణ్య వివ్యథే మానసే నృపః । నీలభూధరదర్శాయ కుర్వన్నుత్కంఠితం మనః
ఆ మాటలు విని, రాజు మనసులో కలవరపడ్డాడు. నీలపర్వతాన్ని చూడాలని అతని హృదయం తహతహలాడింది.
ఉవాచ తత్కథం విప్ర దృశ్యేత పురుషోత్తమః । కథం వా దృశ్యతే నీలస్తదుపాయం వదస్వ నః
అతడు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణా! పురుషోత్తముని ఎలా చూడగలం? నీలపర్వతాన్ని ఎలా దర్శించగలం? దానికి మార్గం చెప్పు.
తదా వాక్యం సమాకర్ణ్య రత్నగ్రీవస్య భూపతేః । తాపసో బ్రాహ్మణో వాక్యమువాచ నృప విస్మితః
రత్నగ్రీవుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ రాజుకు ఆశ్చర్యంగా అనిపించిన తపస్వి బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు.
గంగాసాగరసంయోగే స్నాత్వాస్మాభిర్మహీపతే । స్థాతవ్యం తావదేవాత్ర యావన్నీలో న దృశ్యతే
రాజా! గంగానది సముద్రంతో కలిసే చోట స్నానం చేసిన తర్వాత, నీలుడు కనిపించే వరకు మనం ఇక్కడే ఉండాలి.
గీయతే పాపహా దేవః పురుషోత్తమసంజ్ఞితః । కరిష్యతే కృపామాశు భక్తవత్సలనామధృక్
పాపాలను తొలగించే పరమాత్ముడు, పురుషోత్తముడు అని పిలవబడే ఆయనను అందరూ స్తుతిస్తారు. భక్తులకు ఎంతో ప్రేమ చూపే ఆయన త్వరగా దయ చూపుతాడు.
త్యజత్యసౌ న వై భక్తాన్దేవదేవశిరోమణిః । అనేకే రక్షితా భక్తాస్తద్గాయస్వ మహామతే
దేవతలలో శిరోమణి అయిన ఆ పరమాత్ముడు తన భక్తులను ఎప్పుడూ వదలడు. ఆయన అనేకమందిని కాపాడాడు. కాబట్టి, మహామతివంతుడా! ఆయనను స్తుతించు.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య రాజా వ్యథితచేతసా । స్నాత్వా గంగాబ్ధిసంయోగే తతోనశనమాదధాత్
ఈ మాటలు విని, మనస్సులో బాధతో ఉన్న రాజు, గంగానది సముద్రంతో కలిసే చోట స్నానం చేసి, ఉపవాసాన్ని ఆచరించసాగాడు.
కరిష్యతి కృపాం యర్హి దర్శనే పురుషోత్తమః । పూజాం కృత్వాశనం కుర్యామన్యథానశనం వ్రతమ్
పురుషోత్తముడు కనబడినప్పుడు ఆయన కృప చేస్తే, పూజ చేసి భోజనం చేస్తాను. లేకపోతే ఉపవాసమే నా వ్రతం.
ఇతి కృత్వా స నియమం గంగాసాగరరోధసి । గాయన్హరిగుణగ్రామముపవాసమథాచరత్
అలా నిర్ణయం తీసుకుని, గంగాసాగర తీరంలో హరిదేవుని మహిమలు పాడుతూ, ఉపవాసాన్ని ఆచరించాడు.
రాజోవాచ। జయ దీనదయాకరప్రభో జయ దుఃఖాపహ మఙ్గలాహ్వయ । జయ భక్తజనార్తినాశన కృతవర్ష్మఞ్జయదుష్టఘాతక
రాజు పలికాడు: ఓ దయగల ప్రభూ! ఓ బాధను పోగొట్టేవాడా, మంగళకరుడా! ఓ భక్తుల బాధలను తొలగించేవాడా, వరాలిచ్చేవాడా, దుష్టులను సంహరించేవాడా! నీకు జయము కలుగును గాక!
అంబరీషమథ వీక్ష్య దుఃఖితం విప్రశాపహతసర్వమఙ్గలమ్ । ధారయన్నిజకరే సుదర్శనం సంరరక్ష జఠరాధివాసతః
బ్రాహ్మణుడి శాపంతో అమరికీషుడు అన్ని మంగళాలు కోల్పోయి బాధపడుతుంటే, నీ చేతిలో సుదర్శనంతో, అతని హృదయంలో నివసిస్తూ, నీవు అతన్ని కాపాడావు.
దైత్యరాజ పితృకారితవ్యథః శూలపాశజలవహ్నిపాతనైః । శ్రీనృసింహతనుధారిణా త్వయా రక్షితః సపది పశ్యతః పితుః
దైత్యరాజు తన తండ్రి చేత శూలం, పాశం, నీరు, అగ్ని వలన బాధపడుతుండగా, నృసింహరూపధారి అయిన నీవు, అతని తండ్రి ఎదుటే వెంటనే అతన్ని రక్షించావు.
గ్రాహవక్త్రపతితాంఘ్రిముద్భటం వారణేంద్రమతిదుఃఖపీడితమ్ । వీక్ష్య సాధుకరుణార్ద్రమానసస్త్వం గరుత్మతి కృతారుహక్రియః
ముత్యాల ఏనుగు मगरముచే నోటిలో పడిపోయి తీవ్రమైన బాధ అనుభవిస్తుంటే, గరుడవాహనుడా! నీవు నిజమైన దయతో హృదయం తడిపి, అతన్ని పైకి లేపావు.
త్యక్తపక్షిపతిరాత్తచక్రకో వేగకంపయుతమాలికాంబరః । గీయసే సుభిరముష్య న క్రతో మోచకః సపది తద్వినాశకః
పక్షివాహనాన్ని వదిలి, చక్రాయుధాన్ని ధరించి, వేగంగా కదులుతూ, హారము కంపించేటట్లు, సద్భక్తులు నిన్ను స్తుతిస్తారు. ఆ ఏనుగుకు నీవు వెంటనే విమోచకుడవు, అతని బాధను తొలగించేవాడవు.
యత్రయత్ర తవ సేవకార్దనం తత్ర తత్ర బత దేహధారిణా । పాల్యతే చ భవతా నిజః ప్రభో పాపహారిచరితైర్మనోహరైః
నీ సేవకులకు ఎక్కడైనా హాని కలిగితే, ప్రభూ! నీవే స్వయంగా అక్కడికి వచ్చి, నీ పాపాలను తొలగించే, మనోహరమైన కార్యాలతో వారిని రక్షిస్తావు.
దీననాథ సురమౌలిహీరకాఘృష్టపాదతల భక్తవల్లభ । పాపకోటిపరిదాహక ప్రభో దర్శయస్వ నిజదర్శనం మమ
దీనుల అధినాయకుడా! దేవతల కిరీటాల రత్నాలతో నీ పాదాలు మెరుస్తున్నవి. భక్తులకు ప్రియుడవు, కోట్ల పాపాలను కాల్చేవాడవు ప్రభూ! నీ స్వరూపాన్ని నాకు చూపించు.
పాపకృద్యది జనోయమాగతో మానసే తవ తథా హి దర్శయ । తావకా వయమఘౌఘనాశనం విస్మృతం నహి సురాసురార్చిత
ఈ మనిషి పాపి అయితేనైనా, ప్రభూ! నా మనసులో నీవు దర్శనమివ్వు. మేమంతా నీవాళ్లమే. పాపాలను తొలగించేవాడవు. దేవతలు, దానవులు పూజించే నిన్ను మేము ఎప్పుడూ మరచిపోలేము.
యే వదంతి తవ నామ నిర్మలం తే తరంతి సకలాఘసాగరమ్ । సంస్మృతిర్యది కృతా తదా మయా ప్రాప్యతాం సకలదుఃఖవారక
నీ పవిత్రమైన నామాన్ని జపించే వారు అన్ని పాపాల సముద్రాన్ని దాటి పోతారు. నేను నిన్ను స్మరించానా, అన్ని బాధలను తొలగించేవాడా! నిన్ను పొందాలని కోరుకుంటున్నాను.
సుమతిరువాచ। ఏవం గాయన్గుణాన్రాత్రౌ దివా వాపి మహీపతిః । క్షణమాత్రం న విశ్రాంతో నిద్రామాప న వై సుఖమ్
సుమతి చెప్పింది: ఇలాగే రాత్రింబవళ్ళు ఆయన మహిమలను పాడుతూ, ఆ రాజు క్షణమంత కూడా విశ్రాంతి పొందలేదు. నిద్ర కూడా రాలేదు, ఆనందం కూడా కలగలేదు.
గాయన్గచ్ఛన్గృణంస్తిష్ఠన్వదత్యేతదహర్నిశమ్ । దర్శయస్వ కృపానాథ స్వతనుం పురుషోత్తమ
పాడుతూ, నడుచుతూ, నమస్కరిస్తూ, నిలబడి, రాత్రింబవళ్ళు ఇదే పదాన్ని పలికేవాడు: 'దయామయుడా! పురుషోత్తమా! నీ స్వరూపాన్ని నాకు చూపించు.'