కృష్ణం దధ్యుర్మహాత్మానో యోగినః సనకాదయః । యమర్చయంతి బ్రహ్మేశ శక్రాద్యా దేవతాగణాః
సనకాది మహర్షులు వంటి యోగులు ఆ కృష్ణుణ్ణి ధ్యానిస్తారు. బ్రహ్మ, ఈశ్వరుడు, ఇంద్రుడు, ఇతర దేవతలు ఆయనను పూజిస్తారు.
యస్య పత్న్యాః కటాక్షార్ద్ధదృష్ట్యా దృష్టా దివౌకసః । బ్రహ్మేంద్ర రుద్ర వరుణ యమ సోమ ధనాధిపాః
ఆయన భార్య కేవలం ఒక చూపుతోనే బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు, వరుణుడు, యముడు, సోముడు, కుబేరుడు వంటి దేవతలు దర్శించబడతారు.
యన్నామస్మరణాదేవ పాపినామపి సత్వరమ్ । ముక్తిర్భవతి జంతూనాం బ్రహ్మాదీనాం సుదుర్లభా
ఆయన నామస్మరణ వల్ల పాపులు కూడా త్వరగా ముక్తిని పొందుతారు. అలాంటి ముక్తి బ్రహ్మ మొదలైన వారికి కూడా దుర్లభం.
స ఏవం రక్షకః శ్రీశో దేవానామపి సర్వదా । తమేవ పూజయిష్యామి లక్ష్మ్యా సంయుతమచ్యుతమ్
ఆయనే దేవతలకు ఎప్పుడూ రక్షకుడు, శ్రీదేవి యందు కలిసిన అచ్యుతుణ్ణే నేను పూజిస్తాను.
ప్రాప్స్యామి సుసుఖేనైవ తద్విష్ణోః పరమం పదమ్ । రుద్ర ఉవాచ- ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా హిరణ్యకశిపుస్తతః
ఆ విష్ణువు పరమపదాన్ని నేను సులభంగా పొందుతాను. రుద్రుడు చెప్పాడు — ఆ మాటలు విని హిరణ్యకశిపుడు —
క్రోధేన మహతావిష్టో జజ్వాలాగ్నిరివాపరః । పరితో వీక్ష్య దైతేయానిత్యాహ క్రోధమూర్ఛితః
పెద్ద కోపంతో, మరొక అగ్నిలా మండిపడి, చుట్టూ ఉన్న దైత్యులను చూసి, కోపంతో మత్తులో మాట్లాడాడు.
హిరణ్యకశిపురువాచ - భీషణైః శస్త్రసంఘాతైః ప్రహ్లాదం పాపకారిణమ్ । మమాజ్ఞయా ఘాతయధ్వం శత్రుపూజనతత్పరమ్
హిరణ్యకశిపుడు చెప్పాడు — భయంకరమైన ఆయుధాలతో, నా ఆజ్ఞతో శత్రువు పూజలో నిమగ్నమైన పాపాత్ముడైన ప్రహ్లాదుణ్ణి చంపండి.
రక్షితా హరిరేవేతి రక్షతే తేన వాత్సలాత్ । అద్యైవ సఫలం తస్య పశ్యేయం హరిరక్షణమ్
హరి ఒక్కడే రక్షకుడని, ఆయన ప్రేమతో రక్షిస్తాడని ఉంటే, ఈ రోజు ఆ హరి రక్షణ ఫలితాన్ని నేను చూస్తాను.
రుద్ర ఉవాచ- తదోద్యతాస్త్రా దైతేయా హంతుం దైత్యేశ్వరాత్మజమ్ । పరివార్య మహాత్మానం తస్థుర్దైత్యేశ్వరాజ్ఞయా
రుద్రుడు చెప్పాడు — అప్పుడు దైత్యులు ఆయుధాలు ఎత్తుకుని, దైత్యాధిపతి కుమారుడైన ప్రహ్లాదుని చుట్టుముట్టి, రాజు ఆజ్ఞతో నిలబడ్డారు.
ప్రహ్లాదోఽపి తథా విష్ణుం ధ్యాత్వా హృదయపంకజే । జపన్నష్టాక్షరం మంత్రం తస్థౌ గిరిరివాపరః
ప్రహ్లాదుడు కూడా తన హృదయ పద్మంలో విష్ణువును ధ్యానిస్తూ, అష్టాక్షరి మంత్రాన్ని జపిస్తూ, మరో పర్వతంలా నిలబడ్డాడు.
తం జఘ్నుః పరితో వీరాః శూలతోమరశక్తిభిః । ప్రహ్లాదస్య వపుస్తత్ర హరిసంస్మరణాచ్ఛుభే
ఆ యోధులు ప్రహ్లాదుని చుట్టూ చేరి, కత్తులు, జావళులు, శూలాలతో అతనిపై దాడి చేశారు. అయినా హరిస్మరణ వల్ల ప్రహ్లాదుని శరీరానికి ఏమాత్రం హాని కలగలేదు.
విష్ణోః ప్రభావాద్దుద్ధర్షాద్వజ్రభూతమభూద్భృశమ్ । తతః సంప్రాప్య తద్గాత్రం మహాస్త్రాణి సురద్విషామ్
విష్ణువు ప్రభావంతో అతని శరీరం వజ్రంలా దుర్జేయంగా మారింది. ఆ సమయంలో దేవతలకు శత్రువులైన వారు ఎన్ని మహాశస్త్రాలతో దాడి చేసినా,
నీలోత్పలదలానీవ పేతుశ్చిఛన్నాః క్షితౌ శుభే । అల్పమప్యస్య తద్గాత్రం భేత్తుం దైత్యా న చ క్షమాః
ఆ ఆయుధాలు నీలకమలదళాల్లా భూమిపై చితరపడి పోయాయి. ప్రహ్లాదుని శరీరాన్ని కొంచెం కూడా దెబ్బతీయడానికీ ఆ దైత్యులు శక్తించలేదు.
విస్మితావాఙ్ముఖాస్తస్థుర్దైత్య రాజాంతికే భటాః । తాదృగ్విధం మహాత్మానం దృష్ట్వా పుత్రం మహాబలమ్
అంతటి మహాత్ముడైన, మహాబలశాలి అయిన కుమారుణ్ని చూసి యోధులు ఆశ్చర్యంతో మాటలు రావడం మానిపోయి, దైత్యరాజు ఎదుట నిలబడ్డారు.
విస్మయం పరమం గత్వా దైత్యరాట్క్రోధమూర్ఛితః । ఆదిదేశ తతః సర్వాన్దందశూకాన్మహావిషాన్
అంత ఆశ్చర్యానికి లోనై, కోపంతో ఉప్పొంగిన దైత్యరాజు వెంటనే అన్ని విషసర్పులను పిలిపించి ఆజ్ఞాపించాడు.
వాసుకిప్రభృతీన్భీమాన్ఖాదయధ్వమితి క్రుధా । ఆదిష్టాస్తేన రాజ్ఞాథ తే నాగాః సుమహాబలాః
వాసుకి మొదలైన భయంకరమైన నాగులను, 'వాడిని తినివేయండి!' అని కోపంతో ఆదేశించాడు. రాజు ఆజ్ఞతో ఆ మహాబలశాలి నాగులు
జ్వలితాస్యా మహాభీమాస్తం చ ఖాదుర్మహాబలమ్ । గరుడధ్వజభక్తం తం విదశ్య గరలాయుధాః
అగ్ని వంటి నోరులతో, భయంకరమైన రూపంతో, గరుడధ్వజుని భక్తుడైన ప్రహ్లాదుని విషంతో కొరికారు.
నిర్విషాశ్చ్ఛిన్నదశనా బభూవురనిలాశనాః । వైనతేయసహస్రేణ ఛిన్నగాత్రాః సువిహ్వలాః
వారి విషం పోయింది, పళ్ళు విరిగిపోయాయి, వారు గాలిని మాత్రమే తినేవారయ్యారు. వైనతేయుని వెయ్యి దెబ్బలతో వారి శరీరాలు చీలిపోయి, వారు బాగా బాధపడ్డారు.
ప్రదుద్రువుర్దిశః సర్వావమంతో రుధిరం భృశమ్ । తాదృగ్విధాన్మహాసర్పాన్దృష్ట్వా దైత్యపతిస్తదా
రక్తం బాగా కారుతూ, ఆ నాగాలు భయంతో అన్ని దిశలకు పారిపోయాయి. అంతటి మహానాగులను చూసి, అప్పుడు దైత్యపతి
ఆదిదేశ తతః క్రుద్ధో దిగ్గజాన్సుమదాన్వితాన్ । నిర్దిష్టాస్తేన రాజ్ఞాథ దిగ్గజాశ్చ మదోద్ధతాః
కోపంతో మత్తులో ఉన్న దిక్కుగజాలను పిలిపించి ఆజ్ఞాపించాడు. రాజు ఆదేశించగానే, మదంతో ఉప్పొంగిన ఆ దిక్కుగజాలు
పరివార్యాథ తం జఘ్నుర్దంతైః పృథుతరైర్భృశమ్ । అథ దిగ్గజదంతాశ్చ ఛిన్నమూలాః పతన్భువి
ప్రహ్లాదుని చుట్టూ చేరి, పెద్ద పెద్ద దంతాలతో అతనిపై గట్టిగా దాడి చేశాయి. వెంటనే ఆ దిక్కుగజాల దంతాలు వేరువేరుగా విరిగిపడి, అవి భూమిపై పడిపోయాయి.
దంతైర్వినాకృతా నాగా భయార్తా వై ప్రదుద్రువుః । తాన్దృష్ట్వాథ మహానాగాన్దైత్యేంద్రః కుపితో బలీ
దంతాలు పోయిన ఆ గజాలు భయంతో పారిపోయాయి. ఆ మహాగజాలను చూసి, బలవంతుడైన దైత్యరాజు మరింత కోపంతో,
ప్రజ్వాల్య చ మహావహ్నిం చిక్షేప సుతమాత్మనః । జలశాయిప్రియం దృష్ట్వా ప్రహ్లాదం హవ్యవాహనః
ఒక పెద్ద అగ్ని వెలిగించి, తన కుమారుణ్ని అందులో వేసాడు. జలశాయినికి ప్రియమైన ప్రహ్లాదుని అగ్నిదేవుడు చూశాడు.
న దదాహ చ తం ధీరం సుశీతః సమభూచ్ఛిఖీ । అదహ్యమానం తం బాలం దృష్ట్వా రాజా సువిస్మితః
అతని ధైర్యవంతుడైన బాలుడిని అగ్ని కాల్చలేదు. అగ్నిజ్వాలలు చల్లగా మారాయి. అగ్నిలో కూడా ప్రహ్లాదునికి ఏమి కాలేదని చూసి రాజు ఎంతో ఆశ్చర్యపోయాడు.
ప్రాదాత్తస్మై విషం ఘోరం సర్వభూతహితం తదా । తస్య విష్ణోః ప్రభావాచ్చ విషమస్యామృతం భవేత్
అతనికి భయంకరమైన విషాన్ని ఇచ్చాడు, అది అన్ని ప్రాణులకు హానికరమైనదే. అయినా విష్ణువు ప్రభావంతో ఆ విషం అమృతంగా మారింది.
అర్పణాత్తస్య దేవస్య విషం చామృతమశ్నుతే । ఏవమాద్యైర్వధోపాయైర్ఘోరరూపైః సుదారుణైః
దేవునికి అర్పించినందువల్ల ఆ విషం అమృతమయ్యింది. ఇలా ఎన్నో ఘోరమైన, భయంకరమైన మార్గాల్లో ప్రహ్లాదుని హతమర్చాలని ప్రయత్నించారు.
మోహయిత్వాత్మజం రాజా తస్యావధ్యత్వమీక్ష్య చ । తతః సామ్నా సుతం ప్రాహ దైత్యరాడ్విస్మయాకులః
తన కుమారుణ్ని మాయ చేయాలని ప్రయత్నించి, అతని అమరణత్వాన్ని చూసిన రాజు, ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి, మృదువుగా తన కుమారుణ్ని అడిగాడు.
హిరణ్యకశిపురువాచ- త్వయా విష్ణోః పరత్వం చ సమ్యగుక్తం మమాగ్రతః । వ్యాపిత్వాత్సర్వభూతానాం విష్ణురిత్యభిధీయతే
హిరణ్యకశిపుడు ఇలా అన్నాడు — 'నీవు విష్ణువు పరత్వాన్ని నా ముందు సరిగ్గా వివరించావు. అన్ని జీవుల్లో ఆయన వ్యాపించి ఉండడంవల్ల ఆయనకు విష్ణువు అనే పేరు వచ్చింది.'
యోఽసౌ సర్వగతో దేవః స ఏవ పరమేశ్వరః । తస్య సర్వగతత్వం వై ప్రత్యక్షం దర్శయస్వ మే
ప్రతి ప్రదేశంలో ఉన్న ఆ దేవుడు, ఆయనే పరమేశ్వరుడు. ఆయన అంతటా వ్యాపించి ఉన్నదాన్ని నన్ను ప్రత్యక్షంగా చూపించు.
ఐశ్వర్యశక్తితేజాంసి జ్ఞానవీర్యబలాని చ । పరస్య తస్య పరమం రూపం గుణవిభూతయః
ఆ పరమాత్మునికి ఉన్న ఐశ్వర్యం, శక్తి, తేజస్సు, జ్ఞానం, వీర్యం, బలమూ — ఇవన్నీ ఆయన పరమ రూపం, ఆయన గొప్పతనాన్ని తెలియజేసే లక్షణాలు.