యస్య హస్తౌ చ పాదౌ చ మనశ్చైవ సుసంహితమ్ । విద్యా తపశ్చ కీర్తిశ్చ స తీర్థఫలమశ్నుతే
ఎవరి చేతులు, కాళ్లు, మనస్సు సరిగ్గా నియంత్రణలో ఉంటాయో, ఎవరికీ జ్ఞానం, తపస్సు, కీర్తి ఉంటాయో, వారు తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతారు.
హరేకృష్ణ హరేకృష్ణ భక్తవత్సల గోపతే । శరణ్య భగవన్విష్ణో మాం పాహి బహుసంసృతేః
హరే కృష్ణ, హరే కృష్ణ, భక్తులకు ప్రియమైనవాడా, గోపాలకా, శరణాగతులకు ఆశ్రయమైన భగవంతుడా, విష్ణువా, ఎన్నో జన్మల బంధనాల నుంచి నన్ను కాపాడవు.
ఇతి బ్రువన్రసనయా మనసా చ హరిం స్మరన్ । పాదచారీ గతిం కుర్యాత్తీర్థం ప్రతి మహోదయః
ఇలా నోటితో పలుకుతూ, మనసులో హరిని స్మరిస్తూ, పాదయాత్రగా తీర్థానికి వెళ్లాలి. అలా చేస్తే గొప్ప పుణ్యం కలుగుతుంది.
యానేన గచ్ఛన్పురుషః సమభాగఫలం లభేత్ । ఉపానద్భ్యాం చతుర్థాంశం గోయానే గోవధాదికమ్
వాహనంలో వెళ్లేవారికి సమాన ఫలం లభిస్తుంది. చెప్పులు వేసుకుని వెళ్లితే నాలుగవ వంతు ఫలం, ఆవుపై వెళ్లడం లేదా ఆవులను హింసించడం వలన ఇంకా తక్కువ ఫలం లభిస్తుంది.
వ్యవహర్తా తృతీయాంశం సేవయాష్టమభాగభాక్ । అనిచ్ఛయా వ్రజంస్తత్ర తీర్థమర్ధఫలం లభేత్
వ్యాపారస్తుడికి మూడవ వంతు ఫలం, సేవకుడికి ఎనిమిదవ వంతు ఫలం లభిస్తుంది. ఇష్టంలేకుండా వెళ్లేవారికి తీర్థయాత్ర ఫలం సగమే లభిస్తుంది.
యథాయథం ప్రకర్తవ్యా తీర్థానామభియాత్రికా । పాపక్షయో భవత్యేవ విధిదృష్ట్యా విశేషతః
తీర్థయాత్రను నిబంధనల ప్రకారం చేయాలి. ముఖ్యంగా నియమాన్ని పాటిస్తే పాపాలు తప్పక పోతాయి.
తత్ర సాధూన్నమస్కుర్యాత్పాదవందనసేవనైః । తద్ద్వారా హరిభక్తిర్హి ప్రాప్యతే పురుషోత్తమే
అక్కడ సద్గురువులను నమస్కరించి, వారి పాదాలకు సేవ చేయాలి. వారి ద్వారా హరికి భక్తి పరమాత్ముని దగ్గర లభిస్తుంది.
ఇతి తీర్థవిధిః ప్రోక్తః సమాసేన న విస్తరాత్ । ఏవం విధిం సమాశ్రిత్య గచ్ఛ త్వం పురుషోత్తమమ్
ఇలా తీర్థయాత్ర విధిని సంక్షిప్తంగా చెప్పాను. ఈ విధిని అనుసరించి నీవు పరమాత్ముని దర్శించడానికి వెళ్లు.
తుభ్యం తుష్టో మహారాజ దాస్యతే భక్తిమచ్యుతః । యథా సంసారనిర్వాహః క్షణాదేవ భవిష్యతి
మహారాజా, నీవు సంతృప్తి పరచినప్పుడు అచ్యుతుడు నీకు భక్తిని ప్రసాదిస్తాడు. అప్పుడు ఈ సంసారం ఒక్క క్షణంలోనే పూర్తవుతుంది.
తీర్థయాత్రావిధిం శ్రుత్వా సర్వపాతకనాశనమ్ । ముచ్యతే సర్వపాపేభ్య ఉగ్రేభ్యః పురుషర్షభ
తీర్థయాత్ర విధిని వినినవాడు, అన్ని పాపాలను నాశనం చేసి, ఘోరమైన పాపాల నుంచి కూడా విముక్తి పొందుతాడు, ఓ మానవశ్రేష్ఠా.
సుమతిరువాచ । ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య వవందే చరణౌ మహాన్ । తత్తీర్థదర్శనౌత్సుక్య విహ్వలీకృతమానసః
సుమతి ఇలా అన్నాడు: ఈ మాటలు విని, అతడు ఆ మహాత్ముని పాదాలకు నమస్కరించాడు. తీర్థాలను చూడాలనే ఉత్సాహంతో అతని మనస్సు ఉల్లాసంగా మారింది.
ఆదిదేశ నిజామాత్యం మంత్రవిత్తమముత్తమమ్ । తీర్థయాత్రేచ్ఛయా సర్వాన్సహ నేతుం మనో దధత్
తీర్థయాత్రకు వెళ్లాలనే కోరికతో, తన మంత్రిని, మంచి సలహాదారుడిని పిలిచి, అందరినీ తనతో తీసుకెళ్లాలని ఆదేశించాడు.
మంత్రిన్పౌరజనాన్సర్వానాదిశ త్వం మమాజ్ఞయా । పురుషోత్తమపాదాబ్జదర్శనప్రీతిహేతవే
నా ఆజ్ఞతో, మంత్రులు, ప్రజలు అందరినీ పిలిచి, పరమాత్ముని పదపద్మాలను దర్శించడంలో ఆనందం పొందేందుకు సిద్ధం చేయు.
యే మదీయే పురే లోకా యే చ మద్వాక్యకారకాః । సర్వే నిర్యాంతు మత్పుర్యా మయా సహ నరోత్తమాః
నా పట్టణంలో ఉన్న ప్రజలు, నా మాట వినేవారు, అందరూ నాతో కలిసి ఈ పట్టణం నుంచి బయలుదేరాలి, ఓ మానవశ్రేష్ఠా.
యే తు మద్వాక్యముల్లంఘ్య స్థాస్యంతి పురుషా గృహే । తే దండ్యా యమదండేన పాపినోఽధర్మహేతవః
నా ఆజ్ఞను లెక్కచేయకుండా ఇంట్లో ఉండే వారు పాపులు, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఉండేవారు. వారిని యమధర్మరాజు శిక్షిస్తాడు.
కిం తేన సుతవృందేన బాంధవైః కిం సుదుర్నయైః । యైర్నదృష్టః స్వచక్షుర్భ్యాం పుణ్యదః పురుషోత్తమః
తన కన్నులతో పుణ్యదాయకుడైన పరమాత్ముని చూడని వారికి, పిల్లలు, బంధువులు, చెడ్డ సలహాదారులు ఉన్నా ఏమి లాభం?
సూకరీయూథవత్తేషాం ప్రసూతిర్విట్ప్రభక్షికా । యేషాం పుత్రాశ్చ పౌత్రా వా హరిం న శరణం గతాః
హరినామాన్ని ఆశ్రయించని వారి కుమారులు లేదా మనవళ్లు, పంది పిల్లల్లా, మలాన్ని తినేలా జన్మిస్తారు.
యో దేవో నామమాత్రేణ సర్వాన్పావయితుం క్షమః । తం నమస్కురుత క్షిప్రం మదీయాః ప్రకృతివ్రజాః
నా ప్రజలందరూ, కేవలం నామస్మరణతో అందరినీ పవిత్రం చేయగల దేవుడికి వెంటనే నమస్కరించండి.
ఇతి వాక్యం మనోహారి భగవద్గుణగుంఫితమ్ । ప్రజహర్ష మహామాత్య ఉత్తమః సత్యనామధృక్
ఈ భగవంతుని మహిమలు నిండిన మధురమైన మాటలు విని, సత్యనిష్ఠుడైన ఉత్తముడు అనే మంత్రి ఆనందంతో హర్షించాడు.
హస్తినం వరమారోప్య పటహేన వ్యఘోషయత్ । యదాదిష్టం నృపేణేహ తీర్థయాత్రాం సమిచ్ఛతా
అతడు గొప్ప ఏనుగుపై ఎక్కి, రాజు తీర్థయాత్రకు ఇచ్చిన ఆదేశాన్ని డప్పు మోగిస్తూ అందరికీ ప్రకటించాడు.
గచ్ఛంతు త్వరితా లోకా రాజ్ఞా సహ మహాగిరిమ్ । దృశ్యతాం పాపసంహారీ పురుషోత్తమనామధృక్
ప్రజలందరూ రాజుతో కలిసి మహాగిరికి త్వరగా వెళ్లి, పాపాలను హరించే పురుషోత్తముని దర్శించండి.
క్రియతాం సర్వసంసారసాగరో గోష్పదం పునః । భూష్యతాం శంఖచక్రాదిచిహ్నైః స్వస్వ తనుర్నరైః
ఈ సంసారసాగరాన్ని మళ్లీ ఆవు పాదం పరిమాణంలో చిన్నదిగా చేసుకోండి. ప్రతి ఒక్కరూ తమ శరీరాన్ని శంఖం, చక్రం మొదలైన గుర్తులతో అలంకరించండి.
ఇత్యాదిఘోషయామాస రాజ్ఞాదిష్టం యదద్భుతమ్ । సచివో రఘునాథాంఘ్రి ధ్యాననిర్వారితశ్రమః
రఘునాథుని పాదాలను ధ్యానించి అలసటను దూరం చేసుకున్న మంత్రి, రాజు ఇచ్చిన అద్భుతమైన ఆదేశాన్ని పెద్దగా ప్రకటించాడు.
తచ్ఛ్రుత్వా తాః ప్రజాః సర్వా ఆనందరససంప్లుతాః । మనో దధుః స్వనిస్తారే పురుషోత్తమదర్శనాత్
అది విని, ప్రజలందరూ ఆనందరసంతో నిండిపోయి, పురుషోత్తముని దర్శనంతో తమ విమోచనాన్ని మనసులో స్థిరపరిచారు.
నిర్యయుర్బ్రాహ్మణాస్తత్ర శిష్యైః సహ సువేషిణః । ఆశిషం వరదానాఢ్యాం దదతో భూమిపం ప్రతి
అక్కడ బ్రాహ్మణులు తమ శిష్యులతో కలిసి, మంచి వస్త్రాలు ధరించి, రాజుకు ఆశీర్వాదాలు ఇస్తూ బయలుదేరారు.
క్షత్త్రియా ధన్వినో వీరా వైశ్యా వస్తుక్రయాఞ్చితాః । శూద్రాః సంసారనిస్తారహర్షిత స్వీయవిగ్రహాః
క్షత్రియులు ధైర్యంగా ఆయుధాలు ధరించి, వైశ్యులు వ్యాపారంలో నిమగ్నమై, శూద్రులు సంసారబంధనాల నుండి విముక్తి పొందిన ఆనందంతో, ప్రతి ఒక్కరూ తమ కుటుంబాలతో బయలుదేరారు.
రజకాశ్చర్మకాః క్షౌద్రాః కిరాతా భిత్తికారకాః । సూచీవృత్త్యా చ జీవంతస్తాంబూలక్రయకారకాః
ధోవీలు, చర్మకారులు, తేనె సేకరించే వారు, వేటగాళ్లు, గోడలు కట్టేవారు, కుట్టే పనిలో జీవించే వారు, తాంబూలం అమ్మేవారు — వీరందరూ కూడా బయలుదేరారు.
తాలవాద్యధరా యే చ యే చ రంగోపజీవినః । తైలవిక్రయిణశ్చైవ వస్త్రవిక్రయిణస్తథా
తాళవాద్యాలు వాయించే వారు, రంగస్థలంలో జీవించే వారు, నూనె అమ్మేవారు, వస్త్రాలు అమ్మేవారు కూడా బయలుదేరారు.
సూతా వదంతః పౌరాణీం వార్తాం హర్షసమన్వితాః । మాగధా బందినస్తత్ర నిర్గతా భూమిపాజ్ఞయా
పురాణ కథలు చెప్పే సూతులు, ఆనందంతో నిండిన మాగధులు, రాజు ఆజ్ఞతో ప్రశంసలు పాడుతూ అక్కడ బయలుదేరారు.
భిషగ్వృత్త్యా చ జీవంతస్తథా పాశకకోవిదాః । పాకస్వాదురసాభిజ్ఞా హాస్యవాక్యానురంజకాః
వైద్యవృత్తిలో జీవించే వారు, పాశకంలో నిపుణులు, రుచికరమైన భోజనాలలో నైపుణ్యం కలవారు, హాస్యవాక్యాలతో ఆనందింపజేసేవారు కూడా బయలుదేరారు.