ధాతా విధాతా జగతో వాసుదేవః సనాతనః । విశ్వమేవేదం పురుషస్తద్విశ్వముపజీవతి
వాసుదేవుడు శాశ్వతుడు, జగత్తుకు సృష్టికర్త, నియమించేవాడు. ఈ విశ్వమే ఆ పురుషుడు; ఈ లోకం ఆయనపై ఆధారపడింది.
హిరణ్మయవపుర్నిత్యఃపుండరీకనిభేక్షణః । శ్రీభూలీలాపతిః సౌమ్యోనిర్మ్మలః శుభవిగ్రహః
ఆయన శాశ్వతుడు, బంగారు వర్ణంతో, తామరపువ్వులాంటి కళ్లతో, శ్రీదేవి భూదేవి లీలాపతిగా, మృదువైనవాడు, నిర్మలుడు, శుభమైన రూపాన్ని కలిగి ఉన్నవాడు.
తేనైవ సృష్టౌ బ్రహ్మేశౌ సర్గే దేవోత్తమౌ విభూ । తస్యైవాజ్ఞాం పురస్కృత్య వర్త్తేతే బ్రహ్మశంకరౌ
సృష్టిలో బ్రహ్మ, ఈశ్వరులు — ఆ ఇద్దరు పరమదేవతలు — ఆయన ఆజ్ఞను పాటిస్తూ ఉన్నారు. బ్రహ్మ, శంకరులు ఆయన సంకల్పానుసారం నడుస్తారు.
భీషాస్మాద్వాతి పవనో భీషోదేతి దివాకరః । భీషాస్మాదగ్నిశ్చంద్రోఽథ మృత్యుర్ధావతి పంచమః
ఆయన భయంతో గాలి వీస్తుంది, భయంతో సూర్యుడు ఉదయిస్తాడు. భయంతో అగ్ని, చంద్రుడు, మరణం కూడా కదులుతారు.
ఆసీదేకో హరిర్దివ్యో దేవో నారాయణః పరః । బ్రహ్మా నేంద్రో న చేశానో న చ చంద్ర దివాకరౌ
అప్పుడు ఒక్క దేవుడు హరి, పరమాత్మ నారాయణుడు మాత్రమే ఉన్నాడు. బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, ఈశానుడు, చంద్రుడు, సూర్యుడు ఎవ్వరూ లేరు.
న వా ద్యావాపృథివ్యౌ చ నక్షత్రాణి దివౌకసః । తస్య విష్ణోః పరం ధామ సదా పశ్యంతి సూరయః
ఆ సమయంలో ఆకాశం, భూమి, నక్షత్రాలు, దేవతలు లేరు. ఆ విష్ణువు యొక్క పరమధామాన్ని మునులు ఎప్పుడూ దర్శిస్తారు.
ఏవం సర్వోపనిషదామర్థం హిత్వా ద్విజోత్తమాః । రాగాల్లోభాద్భయాద్వాపి కిం బ్రవీథ మమాగ్రతః
అందువల్ల, ద్విజోత్తములారా! మీరు ఉపనిషత్తుల సారాన్ని వదిలిపెట్టి, రాగం, లోభం లేదా భయంతో నా ముందు ఏమి చెప్పుతున్నారు?
తం సర్వరక్షకం దేవం త్యక్త్వా సర్వేశ్వరం హరిమ్ । కథం పాషండమాశ్రిత్య పూజయామి చ శంకరమ్
ప్రపంచాన్ని రక్షించే హరి దేవుణ్ణి, సర్వేశ్వరుణ్ణి వదిలిపెట్టి, నేను ఎలా తప్పుదారి పట్టి శంకరుణ్ణి పూజించగలను?
లక్ష్మీపతిం దేవదేవమనంతం పురుషోత్తమమ్ । ఇందీవరదలశ్యామం పద్మపత్రాయతేక్షణమ్
లక్ష్మీపతి, దేవతల దేవుడు, అనంతుడు, ఉత్తమపురుషుడు, ఇంద్రకుప్పల వర్ణంతో, పద్మపత్రాల్లాంటి విశాలమైన కళ్లతో ఉన్నవాడు —
శ్రీవత్సలక్షితోరస్కం సర్వ్వాభరణభూషితమ్ । సదా కుమారం సర్వ్వేశం నిత్యానన్దసుఖప్రదమ్
శ్రీవత్సం ఉన్న వక్షస్థలం, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, ఎప్పుడూ యవ్వనంగా, సర్వేశ్వరుడు, నిత్యానందాన్ని ప్రసాదించేవాడు —
కృష్ణం దధ్యుర్మహాత్మానో యోగినః సనకాదయః । యమర్చయంతి బ్రహ్మేశ శక్రాద్యా దేవతాగణాః
సనకాది మహర్షులు వంటి యోగులు ఆ కృష్ణుణ్ణి ధ్యానిస్తారు. బ్రహ్మ, ఈశ్వరుడు, ఇంద్రుడు, ఇతర దేవతలు ఆయనను పూజిస్తారు.
యస్య పత్న్యాః కటాక్షార్ద్ధదృష్ట్యా దృష్టా దివౌకసః । బ్రహ్మేంద్ర రుద్ర వరుణ యమ సోమ ధనాధిపాః
ఆయన భార్య కేవలం ఒక చూపుతోనే బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు, వరుణుడు, యముడు, సోముడు, కుబేరుడు వంటి దేవతలు దర్శించబడతారు.
యన్నామస్మరణాదేవ పాపినామపి సత్వరమ్ । ముక్తిర్భవతి జంతూనాం బ్రహ్మాదీనాం సుదుర్లభా
ఆయన నామస్మరణ వల్ల పాపులు కూడా త్వరగా ముక్తిని పొందుతారు. అలాంటి ముక్తి బ్రహ్మ మొదలైన వారికి కూడా దుర్లభం.
స ఏవం రక్షకః శ్రీశో దేవానామపి సర్వదా । తమేవ పూజయిష్యామి లక్ష్మ్యా సంయుతమచ్యుతమ్
ఆయనే దేవతలకు ఎప్పుడూ రక్షకుడు, శ్రీదేవి యందు కలిసిన అచ్యుతుణ్ణే నేను పూజిస్తాను.
ప్రాప్స్యామి సుసుఖేనైవ తద్విష్ణోః పరమం పదమ్ । రుద్ర ఉవాచ- ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా హిరణ్యకశిపుస్తతః
ఆ విష్ణువు పరమపదాన్ని నేను సులభంగా పొందుతాను. రుద్రుడు చెప్పాడు — ఆ మాటలు విని హిరణ్యకశిపుడు —
క్రోధేన మహతావిష్టో జజ్వాలాగ్నిరివాపరః । పరితో వీక్ష్య దైతేయానిత్యాహ క్రోధమూర్ఛితః
పెద్ద కోపంతో, మరొక అగ్నిలా మండిపడి, చుట్టూ ఉన్న దైత్యులను చూసి, కోపంతో మత్తులో మాట్లాడాడు.
హిరణ్యకశిపురువాచ - భీషణైః శస్త్రసంఘాతైః ప్రహ్లాదం పాపకారిణమ్ । మమాజ్ఞయా ఘాతయధ్వం శత్రుపూజనతత్పరమ్
హిరణ్యకశిపుడు చెప్పాడు — భయంకరమైన ఆయుధాలతో, నా ఆజ్ఞతో శత్రువు పూజలో నిమగ్నమైన పాపాత్ముడైన ప్రహ్లాదుణ్ణి చంపండి.
రక్షితా హరిరేవేతి రక్షతే తేన వాత్సలాత్ । అద్యైవ సఫలం తస్య పశ్యేయం హరిరక్షణమ్
హరి ఒక్కడే రక్షకుడని, ఆయన ప్రేమతో రక్షిస్తాడని ఉంటే, ఈ రోజు ఆ హరి రక్షణ ఫలితాన్ని నేను చూస్తాను.
రుద్ర ఉవాచ- తదోద్యతాస్త్రా దైతేయా హంతుం దైత్యేశ్వరాత్మజమ్ । పరివార్య మహాత్మానం తస్థుర్దైత్యేశ్వరాజ్ఞయా
రుద్రుడు చెప్పాడు — అప్పుడు దైత్యులు ఆయుధాలు ఎత్తుకుని, దైత్యాధిపతి కుమారుడైన ప్రహ్లాదుని చుట్టుముట్టి, రాజు ఆజ్ఞతో నిలబడ్డారు.
ప్రహ్లాదోఽపి తథా విష్ణుం ధ్యాత్వా హృదయపంకజే । జపన్నష్టాక్షరం మంత్రం తస్థౌ గిరిరివాపరః
ప్రహ్లాదుడు కూడా తన హృదయ పద్మంలో విష్ణువును ధ్యానిస్తూ, అష్టాక్షరి మంత్రాన్ని జపిస్తూ, మరో పర్వతంలా నిలబడ్డాడు.
తం జఘ్నుః పరితో వీరాః శూలతోమరశక్తిభిః । ప్రహ్లాదస్య వపుస్తత్ర హరిసంస్మరణాచ్ఛుభే
ఆ యోధులు ప్రహ్లాదుని చుట్టూ చేరి, కత్తులు, జావళులు, శూలాలతో అతనిపై దాడి చేశారు. అయినా హరిస్మరణ వల్ల ప్రహ్లాదుని శరీరానికి ఏమాత్రం హాని కలగలేదు.
విష్ణోః ప్రభావాద్దుద్ధర్షాద్వజ్రభూతమభూద్భృశమ్ । తతః సంప్రాప్య తద్గాత్రం మహాస్త్రాణి సురద్విషామ్
విష్ణువు ప్రభావంతో అతని శరీరం వజ్రంలా దుర్జేయంగా మారింది. ఆ సమయంలో దేవతలకు శత్రువులైన వారు ఎన్ని మహాశస్త్రాలతో దాడి చేసినా,
నీలోత్పలదలానీవ పేతుశ్చిఛన్నాః క్షితౌ శుభే । అల్పమప్యస్య తద్గాత్రం భేత్తుం దైత్యా న చ క్షమాః
ఆ ఆయుధాలు నీలకమలదళాల్లా భూమిపై చితరపడి పోయాయి. ప్రహ్లాదుని శరీరాన్ని కొంచెం కూడా దెబ్బతీయడానికీ ఆ దైత్యులు శక్తించలేదు.
విస్మితావాఙ్ముఖాస్తస్థుర్దైత్య రాజాంతికే భటాః । తాదృగ్విధం మహాత్మానం దృష్ట్వా పుత్రం మహాబలమ్
అంతటి మహాత్ముడైన, మహాబలశాలి అయిన కుమారుణ్ని చూసి యోధులు ఆశ్చర్యంతో మాటలు రావడం మానిపోయి, దైత్యరాజు ఎదుట నిలబడ్డారు.
విస్మయం పరమం గత్వా దైత్యరాట్క్రోధమూర్ఛితః । ఆదిదేశ తతః సర్వాన్దందశూకాన్మహావిషాన్
అంత ఆశ్చర్యానికి లోనై, కోపంతో ఉప్పొంగిన దైత్యరాజు వెంటనే అన్ని విషసర్పులను పిలిపించి ఆజ్ఞాపించాడు.
వాసుకిప్రభృతీన్భీమాన్ఖాదయధ్వమితి క్రుధా । ఆదిష్టాస్తేన రాజ్ఞాథ తే నాగాః సుమహాబలాః
వాసుకి మొదలైన భయంకరమైన నాగులను, 'వాడిని తినివేయండి!' అని కోపంతో ఆదేశించాడు. రాజు ఆజ్ఞతో ఆ మహాబలశాలి నాగులు
జ్వలితాస్యా మహాభీమాస్తం చ ఖాదుర్మహాబలమ్ । గరుడధ్వజభక్తం తం విదశ్య గరలాయుధాః
అగ్ని వంటి నోరులతో, భయంకరమైన రూపంతో, గరుడధ్వజుని భక్తుడైన ప్రహ్లాదుని విషంతో కొరికారు.
నిర్విషాశ్చ్ఛిన్నదశనా బభూవురనిలాశనాః । వైనతేయసహస్రేణ ఛిన్నగాత్రాః సువిహ్వలాః
వారి విషం పోయింది, పళ్ళు విరిగిపోయాయి, వారు గాలిని మాత్రమే తినేవారయ్యారు. వైనతేయుని వెయ్యి దెబ్బలతో వారి శరీరాలు చీలిపోయి, వారు బాగా బాధపడ్డారు.
ప్రదుద్రువుర్దిశః సర్వావమంతో రుధిరం భృశమ్ । తాదృగ్విధాన్మహాసర్పాన్దృష్ట్వా దైత్యపతిస్తదా
రక్తం బాగా కారుతూ, ఆ నాగాలు భయంతో అన్ని దిశలకు పారిపోయాయి. అంతటి మహానాగులను చూసి, అప్పుడు దైత్యపతి
ఆదిదేశ తతః క్రుద్ధో దిగ్గజాన్సుమదాన్వితాన్ । నిర్దిష్టాస్తేన రాజ్ఞాథ దిగ్గజాశ్చ మదోద్ధతాః
కోపంతో మత్తులో ఉన్న దిక్కుగజాలను పిలిపించి ఆజ్ఞాపించాడు. రాజు ఆదేశించగానే, మదంతో ఉప్పొంగిన ఆ దిక్కుగజాలు