సోఽత్ర శ్రీమాన్నీలశైలే వసతే పురుషోత్తమః । ఆరుహ్య తం నమస్కృత్య సంపూజ్య సుకృతాదినా
అలాంటి మహిమాన్వితుడైన పురుషోత్తముడు ఇక్కడ నీలశైలంపై నివసిస్తున్నాడు; ఆ కొండపైకి ఎక్కి, నమస్కరించి, మంచి పనులతో పూజిస్తే—
నైవేద్యం భక్షయిత్వా వై భూప భూయాచ్చతుర్భుజః । అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనమ్
నైవేద్యాన్ని భుజించిన తరువాత, ఓ రాజా, ఇక్కడ నాలుగు చేతులు కలిగి అవతరిస్తాడు; ఇక్కడ ఒక పురాతన ఇతిహాసాన్ని కూడా చెబుతారు—
తం శృణుష్వ మహారాజ సర్వాశ్చర్యసమన్వితమ్ । రత్నగ్రీవస్య నృపతేర్యద్వృత్తం సకుటుంబినః
అది విను మహారాజా, అద్భుతాలతో నిండినది; రత్నగ్రీవుడనే రాజు తన కుటుంబంతో కలసి ఎదుర్కొన్నది—
చతుర్భుజాదికం ప్రాప్తం దేవదానవదుర్లభమ్ । ఆసీత్కాంచీ మహారాజ పురీ లోకేషు విశ్రుతా
దేవతలు, దానవులకు కూడా దుర్లభమైన నాలుగు చేతుల రూపాన్ని పొందాడు; లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన కాంచీ అనే నగరం ఉండేది—
మహాజనపరీవారసమృద్ధబలవాహనా । యస్యాం వసంతి విప్రాగ్ర్యాః షట్కర్మనిరతా భృశమ్
అందులో గొప్ప ప్రజలు, బలమైన సైన్యాలు, రథాలు ఉండేవి; అక్కడ ఉత్తమ బ్రాహ్మణులు, ఆరు కర్మల్లో నిమగ్నంగా ఉండేవారు—
సర్వభూతహితే యుక్తా రామభక్తిషు లాలసాః । క్షత్రియా రణకర్తారః సంగ్రామేఽప్యపలాయినః
అందరూ జీవుల హితంలో నిమగ్నమై, రామభక్తిలో ఆసక్తిగా ఉండేవారు; క్షత్రియులు యుద్ధంలో ధైర్యంగా పోరాడేవారు, పరాజయాన్ని అంగీకరించేవారు కాదు—
పరదార పరద్రవ్య పరద్రోహపరాఙ్ముఖాః । వైశ్యాః కుసీదకృష్యాదివాణిజ్యశుభవృత్తయః
వారు పరస్త్రీ, పరధనం, పరపీడన నుండి దూరంగా ఉండేవారు; వైశ్యులు మంచి ప్రవర్తనతో, అప్పు, వ్యవసాయం, వ్యాపారంలో నిమగ్నంగా ఉండేవారు—
కుర్వన్తి రఘునాథస్య పదామ్భోజే రతిం సదా । శూద్రా బ్రాహ్మణసేవాభిర్గతరాత్రిదినాన్తరాః
వారు ఎల్లప్పుడూ రఘునాథుని పదపద్మాలలో ఆనందించేవారు; శూద్రులు బ్రాహ్మణులకు సేవ చేస్తూ, రాత్రి, పగలు తేడా లేకుండా ఉండేవారు—
కుర్వంతి కథనం రామరామేతి రసనాగ్రతః । ప్రాకృతాః కేఽపి నో పాపం కుర్వంతి మనసాత్ర వై
సాధారణమైన వారు తమ నాలుక చివర 'రామ రామ' అని పలకడం వల్ల, ఇక్కడ మనసుతో పాపం చేయరు.
దానం దయా దమః సత్యం తత్ర తిష్ఠంతి నిత్యశః । వదతే న పరాబాధం వాక్యం కోఽపి నరోఽనఘః
అక్కడ దానం, దయ, మనస్సు నియంత్రణ, సత్యం ఎప్పుడూ ఉంటాయి; ఎవరూ ఇతరులకు హాని చేసే మాటలు చెప్పరు, ఓ పాపరహితుడా.
న పారక్యే ధనే లోభం కుర్వంతి న హి పాతకమ్ । ఏవం ప్రజా మహారాజ రత్నగ్రీవేణ పాల్యతే
వేరొకరి ధనాన్ని ఆశపడరు, పాపం చేయరు; ఇలా ప్రజలు, మహారాజా, రత్నగ్రీవుని పరిరక్షణలో ఉంటారు.
షష్ఠాంశం తత్ర గృహ్ణాతి నాన్యం లోభవివర్జితః । ఏవం పాలయమానస్య ప్రజాధర్మేణ భూపతేః
అక్కడ రాజు కేవలం ఆరో వంతు మాత్రమే తీసుకుంటాడు, అదికాదు, అతనికి లోభం లేదు; ప్రజలను ధర్మబద్ధంగా పాలించే రాజు—
గతాని బహువర్షాణి సర్వభోగవిలాసినః । విశాలాక్షీం మహారాజ ఏకదా హ్యూచివానిదమ్
అన్ని సుఖాలను అనుభవిస్తూ ఎన్నో సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి; ఓ మహారాజా, ఒకసారి అతడు విశాలాక్షిని ఇలా అన్నాడు.
పతివ్రతాం ధర్మపత్నీం పతివ్రతపరాయణామ్ । పుత్రా జాతా విశాలాక్షి ప్రజారక్షా ధురంధరాః
ఓ విశాలమైన కళ్లవాడా, నీవు ధర్మపత్నిగా, పతివ్రతగా ఉన్నావు; మనకు కుమారులు పుట్టారు, వారు ప్రజల రక్షణ బాధ్యతను భరిస్తున్నారు.
పరీవారో మహాన్మహ్యం వర్తతే విగతజ్వరః । హస్తినో మమ శైలాభా వాజినః పవనోపమాః
నాకు పెద్ద కుటుంబం ఉంది, ఎలాంటి బాధలు లేవు; నా ఏనుగులు కొండల్లా ఉన్నాయి, నా గుర్రాలు గాలివేగంతో పరుగెడతాయి.
రథాశ్చ సుహయైర్యుక్తా వర్తంతే మమ నిత్యశః । మహావిష్ణుప్రసాదేన కించిన్న్యూనం మమాస్తి న
ఉత్తమమైన గుర్రాలతో జతచేసిన రథాలు ఎప్పుడూ నాకు సిద్ధంగా ఉంటాయి; మహావిష్ణువు అనుగ్రహంతో నాకు ఏమీ కొరత లేదు.
ఏవం మనోరథస్త్వేకస్తిష్ఠతే మానసే మమ । పరం తీర్థం మయా నాద్య కృతం పరమశోభనే
అయినా నా మనసులో ఒక కోరిక మిగిలి ఉంది: ఓ అతి అందమైనవాడా, నేను ఇంకా పరమ తీర్థయాత్ర చేయలేదు.
గర్భవాసవిరామాయ క్షమం గోవిందశోభితమ్ । వృద్ధో జాతోఽస్మ్యహం తావద్వలీపలితదేహవాన్
పునర్జన్మ బాధను పోగొట్టడానికి యోగ్యమైనది, గోవిందుని మహిమతో అలంకరించబడినది; నేను వృద్ధుడినయ్యాను, నా శరీరం ముడతలు, తెలుపు జుట్టుతో నిండిపోయింది.
కరిష్యామి మనోహారి తీర్థసేవనమాదృతః । యో నరో జన్మపర్యంతం స్వోదరస్య ప్రపూరకః
మనసును ఆకట్టుకునే తీర్థయాత్రను భక్తితో చేయాలని సంకల్పించాను; జీవితాంతం తన పొట్ట నింపుకోవడమే చేసే మనిషి—
న కరోతి హరేః పూజాం స నరో గోవృషః స్మృతః । తస్మాద్గచ్ఛామి భో భద్రే తీర్థయాత్రాం ప్రతి ప్రియే
హరిదేవుని పూజ చేయని వాడు, ఆ మనిషిని పశువుగా భావిస్తారు; అందుకే, ఓ మంచి మనసున్నవాడా, ప్రియమైనవాడా, నేను తీర్థయాత్రకు వెళ్తున్నాను.
సకుటుంబః సుతే న్యస్య ధురం రాజ్యస్య నిర్భృతామ్ । ఇతి వ్యవస్య సంధ్యాయాం హరిం ధ్యాయన్నిశాంతరే
రాజ్యభారాన్ని తన కుమారుడికి అప్పగించి, కుటుంబంతో కలిసి, అలా నిర్ణయించుకొని, సాయంత్రం హరిని ధ్యానిస్తూ రాత్రంతా మునిగిపోయాడు.
అద్రాక్షీత్స్వప్నమప్యేకం బ్రాహ్మణం తాపసం వరమ్ । ప్రాతరుత్థాయ రాజాసౌ కృత్వా సంధ్యాదికాః క్రియాః
ఒక రాత్రి కలలో ఒక బ్రాహ్మణ తపస్విని చూశాడు; తెల్లవారిన తర్వాత రాజు లేచి సంధ్యాదిక కర్మలు చేశాడు.
సభాం మంత్రిజనైః సార్ద్ధం సుఖమాసేదివాన్మహాన్ । తావద్విప్రం దదర్శాథ తాపసం కృశదేహినమ్
తన మంత్రులతో కూడిన సభలో సంతోషంగా కూర్చున్నాడు; అప్పుడే అతడు క్షీణమైన శరీరంతో ఉన్న తపస్వి బ్రాహ్మణుడిని చూశాడు.
జటావల్కలకౌపీనధారిణం దండపాణినమ్ । అనేకతీర్థసేవాభిః కృతపుణ్యకలేవరమ్
జటలు, వల్కలాలు, కౌపీనంతో, చేతిలో దండతో, అనేక తీర్థయాత్రల వల్ల పవిత్రమైన శరీరంతో ఉన్నవాడిని చూశాడు.
రాజా తం వీక్ష్య శిరసా ప్రణనామ మహాభుజః । అర్ఘ్యపాద్యాదికం చక్రే ప్రహృష్టాత్మా మహీపతిః
రాజు అతన్ని చూసి తల వంచి నమస్కరించాడు; ఆనందంతో పాద్యార్ఘ్యాదులు సమర్పించాడు.
సుఖోపవిష్టం విశ్రాంతం పప్రచ్ఛ విదితం ద్విజమ్ । స్వామింస్త్వద్దర్శనాన్మేఽద్య గతం దేహస్య పాతకమ్
బ్రాహ్మణుడు సుఖంగా విశ్రాంతి తీసుకున్న తరువాత, రాజు అతడిని ప్రశ్నించాడు: 'స్వామీ, నిన్ను చూడటం వల్ల నా శరీరపాపం పోయింది.'
మహాంతః కృపణాన్పాతుం యాంతి తద్గేహమాదరాత్ । తస్మాత్కథయ భో విప్ర వృద్ధస్య మమ సంప్రతి
మహాత్ములు దయతో బాధపడే వారికి రక్షణ కల్పించేందుకు వారి ఇళ్లకు గౌరవంగా వెళ్తారు. అందుకే, బ్రాహ్మణా, ఇప్పుడు నా వృద్ధ తండ్రి గురించి నాకు చెప్పు.
కో దేవో గర్భనాశాయ కిం తీర్థం చ క్షమం భవేత్ । యూయం సర్వగతాః శ్రేష్ఠాః సమాధిధ్యానతత్పరాః
గర్భస్రావం నివారణకు ఏ దేవునిని పూజించాలి? దానికి ఏ తీర్థం అనుకూలంగా ఉంటుంది? మీరు అందరూ ధ్యానం, సమాధిలో నిమగ్నమై ఉన్న ఉత్తములు.
సర్వతీర్థావగాహేన కృతపుణ్యాత్మనోఽమలాః । యథావచ్ఛృణ్వతే మహ్యం శ్రద్దధానాయ విస్తరాత్
ప్రతి తీర్థంలో స్నానం చేసి పుణ్యాత్ములై, మీరు నాపట్ల విశ్వాసంతో నా మాటలను పూర్తిగా, శ్రద్ధగా వింటున్నారు.
కథయస్వ ప్రసాదేన సర్వతీర్థవిచక్షణ । బ్రాహ్మణ ఉవాచ। శృణు రాజేంద్ర వక్ష్యామి యత్పృష్టం తీర్థసేవనమ్
ప్రతి తీర్థాన్ని తెలుసుకున్నవాడవు, నీ కృపతో నాకు వివరంగా చెప్పు. బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: రాజేంద్రా! నీవు అడిగిన తీర్థసేవనం గురించి నేను చెబుతాను, విను.