శ్రుతిస్మృతిసముత్థం యే ధర్మం సద్భిః సుసాధితమ్ । న మన్యంతే స్వబుద్ధిస్థ హేతువాదవిచారణాః
వేదాలు, స్మృతులు చెప్పిన ధర్మాన్ని మంచివారు పాటించినా, తమ స్వంత బుద్ధి, తర్కాల మీద ఆధారపడి దాన్ని అంగీకరించని వారు—
నీలీవిక్రయకర్తారో లాక్షావిక్రయకారకాః । యో బ్రాహ్మణో ఘృతాదీని విక్రీణాతి సురాపకః
నీలి, లక్క వంటి వస్తువులు అమ్మేవారు, బ్రాహ్మణుడు నెయ్యి మొదలైనవి అమ్మినా, మద్యం తయారు చేసినా—
కన్యాం రూపేణ సంపన్నాం న దద్యాత్కులశీలినే । విక్రీణాతి ద్రవ్యలోభాత్పితా పాపేన మోహితః
ధనలోభంతో మోసపోయి, మంచి వంశం, మంచి స్వభావం ఉన్న తన కుమార్తెను అనర్హుడికి అమ్మినట్టు ఇచ్చే తండ్రి—
పత్నీం దూషయతే యస్తు కులశీలవతీం నరః । స్వయమేవాత్తి మధురం బంధుభ్యో న దదాతి యః
మంచి వంశం, మంచి స్వభావం ఉన్న భార్యను అపహరించేవాడు, లేదా తీయదానిని తానే తిని బంధువులకు ఇవ్వని వాడు—
భోజనే బ్రాహ్మణార్థే చ పాకభేదం కరోతి యః । కృసరం పాయసం వాపి నార్థినం దాపయేత్కుధీః
భోజనంలో లేదా బ్రాహ్మణుల కోసం వంటలో తేడా చూపేవాడు, లేదా చెడ్డ మనసుతో కృషరము, పాయసం అడిగినవారికి ఇవ్వని వాడు—
అతిథీనవమన్యంతే సూర్యతాపాదితాపితాన్ । అంతరిక్షభుజో యే చ యే చ విశ్వాసఘాతకాః
సూర్యుడి వేడికి బాధపడుతున్న అతిథులను అవమానించే వారు, చేతులు పైకి ఎత్తి గగనాన్ని ఉద్దేశించే వారు, విశ్వాసాన్ని ద్రోహించే వారు—
న పశ్యంతి మహారాజ రఘునాథ పరాఙ్ముఖాః । అసౌ పుణ్యో గిరివరః పురుషోత్తమ శోభితః
ఓ మహారాజ రఘునాథా, వీరు ముఖం తిప్పినవారు ఈ పవిత్రమైన, పురుషోత్తముని అలంకరించిన ఈ గొప్ప కొండను చూడరు—
పవిత్రయతి సర్వాన్నో దర్శనేన మనోహరః । అత్ర తిష్ఠతి దేవానాం ముకుటైరర్చితాంఘ్రికః
దీనిని చూడటంతో అందరికీ పవిత్రత కలుగుతుంది; ఇక్కడ దేవతల కిరీటాలతో పాదాలు పూజించబడే వాడు నిలిచివున్నాడు—
పుణ్యవద్భిర్దర్శనార్హః పుణ్యదః పురుషోత్తమః । శ్రుతయో నేతినేతీతి బ్రువాణా న విదంతి యమ్
పుణ్యులు దర్శించదగినవాడు, పుణ్యాన్ని ప్రసాదించేవాడు ఆ పురుషోత్తముడు; 'ఇది కాదు, అది కాదు' అని వేదాలు చెప్పేవారు ఆయనను తెలుసుకోరు—
యత్పాదరజ ఇంద్రాదిదేవైర్మృగ్యం సుదుర్ల్లభమ్ । వేదాంతాదిభిరన్యూనైర్వాక్యైర్విదంతి యం బుధాః
ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు కూడా పొందలేని ఆయన పాదధూళిని కోరుతారు; వేదాంతాది నిస్సందేహమైన వాక్యాల ద్వారా పండితులు ఆయనను తెలుసుకుంటారు—
సోఽత్ర శ్రీమాన్నీలశైలే వసతే పురుషోత్తమః । ఆరుహ్య తం నమస్కృత్య సంపూజ్య సుకృతాదినా
అలాంటి మహిమాన్వితుడైన పురుషోత్తముడు ఇక్కడ నీలశైలంపై నివసిస్తున్నాడు; ఆ కొండపైకి ఎక్కి, నమస్కరించి, మంచి పనులతో పూజిస్తే—
నైవేద్యం భక్షయిత్వా వై భూప భూయాచ్చతుర్భుజః । అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనమ్
నైవేద్యాన్ని భుజించిన తరువాత, ఓ రాజా, ఇక్కడ నాలుగు చేతులు కలిగి అవతరిస్తాడు; ఇక్కడ ఒక పురాతన ఇతిహాసాన్ని కూడా చెబుతారు—
తం శృణుష్వ మహారాజ సర్వాశ్చర్యసమన్వితమ్ । రత్నగ్రీవస్య నృపతేర్యద్వృత్తం సకుటుంబినః
అది విను మహారాజా, అద్భుతాలతో నిండినది; రత్నగ్రీవుడనే రాజు తన కుటుంబంతో కలసి ఎదుర్కొన్నది—
చతుర్భుజాదికం ప్రాప్తం దేవదానవదుర్లభమ్ । ఆసీత్కాంచీ మహారాజ పురీ లోకేషు విశ్రుతా
దేవతలు, దానవులకు కూడా దుర్లభమైన నాలుగు చేతుల రూపాన్ని పొందాడు; లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన కాంచీ అనే నగరం ఉండేది—
మహాజనపరీవారసమృద్ధబలవాహనా । యస్యాం వసంతి విప్రాగ్ర్యాః షట్కర్మనిరతా భృశమ్
అందులో గొప్ప ప్రజలు, బలమైన సైన్యాలు, రథాలు ఉండేవి; అక్కడ ఉత్తమ బ్రాహ్మణులు, ఆరు కర్మల్లో నిమగ్నంగా ఉండేవారు—
సర్వభూతహితే యుక్తా రామభక్తిషు లాలసాః । క్షత్రియా రణకర్తారః సంగ్రామేఽప్యపలాయినః
అందరూ జీవుల హితంలో నిమగ్నమై, రామభక్తిలో ఆసక్తిగా ఉండేవారు; క్షత్రియులు యుద్ధంలో ధైర్యంగా పోరాడేవారు, పరాజయాన్ని అంగీకరించేవారు కాదు—
పరదార పరద్రవ్య పరద్రోహపరాఙ్ముఖాః । వైశ్యాః కుసీదకృష్యాదివాణిజ్యశుభవృత్తయః
వారు పరస్త్రీ, పరధనం, పరపీడన నుండి దూరంగా ఉండేవారు; వైశ్యులు మంచి ప్రవర్తనతో, అప్పు, వ్యవసాయం, వ్యాపారంలో నిమగ్నంగా ఉండేవారు—
కుర్వన్తి రఘునాథస్య పదామ్భోజే రతిం సదా । శూద్రా బ్రాహ్మణసేవాభిర్గతరాత్రిదినాన్తరాః
వారు ఎల్లప్పుడూ రఘునాథుని పదపద్మాలలో ఆనందించేవారు; శూద్రులు బ్రాహ్మణులకు సేవ చేస్తూ, రాత్రి, పగలు తేడా లేకుండా ఉండేవారు—
కుర్వంతి కథనం రామరామేతి రసనాగ్రతః । ప్రాకృతాః కేఽపి నో పాపం కుర్వంతి మనసాత్ర వై
సాధారణమైన వారు తమ నాలుక చివర 'రామ రామ' అని పలకడం వల్ల, ఇక్కడ మనసుతో పాపం చేయరు.
దానం దయా దమః సత్యం తత్ర తిష్ఠంతి నిత్యశః । వదతే న పరాబాధం వాక్యం కోఽపి నరోఽనఘః
అక్కడ దానం, దయ, మనస్సు నియంత్రణ, సత్యం ఎప్పుడూ ఉంటాయి; ఎవరూ ఇతరులకు హాని చేసే మాటలు చెప్పరు, ఓ పాపరహితుడా.
న పారక్యే ధనే లోభం కుర్వంతి న హి పాతకమ్ । ఏవం ప్రజా మహారాజ రత్నగ్రీవేణ పాల్యతే
వేరొకరి ధనాన్ని ఆశపడరు, పాపం చేయరు; ఇలా ప్రజలు, మహారాజా, రత్నగ్రీవుని పరిరక్షణలో ఉంటారు.
షష్ఠాంశం తత్ర గృహ్ణాతి నాన్యం లోభవివర్జితః । ఏవం పాలయమానస్య ప్రజాధర్మేణ భూపతేః
అక్కడ రాజు కేవలం ఆరో వంతు మాత్రమే తీసుకుంటాడు, అదికాదు, అతనికి లోభం లేదు; ప్రజలను ధర్మబద్ధంగా పాలించే రాజు—
గతాని బహువర్షాణి సర్వభోగవిలాసినః । విశాలాక్షీం మహారాజ ఏకదా హ్యూచివానిదమ్
అన్ని సుఖాలను అనుభవిస్తూ ఎన్నో సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి; ఓ మహారాజా, ఒకసారి అతడు విశాలాక్షిని ఇలా అన్నాడు.
పతివ్రతాం ధర్మపత్నీం పతివ్రతపరాయణామ్ । పుత్రా జాతా విశాలాక్షి ప్రజారక్షా ధురంధరాః
ఓ విశాలమైన కళ్లవాడా, నీవు ధర్మపత్నిగా, పతివ్రతగా ఉన్నావు; మనకు కుమారులు పుట్టారు, వారు ప్రజల రక్షణ బాధ్యతను భరిస్తున్నారు.
పరీవారో మహాన్మహ్యం వర్తతే విగతజ్వరః । హస్తినో మమ శైలాభా వాజినః పవనోపమాః
నాకు పెద్ద కుటుంబం ఉంది, ఎలాంటి బాధలు లేవు; నా ఏనుగులు కొండల్లా ఉన్నాయి, నా గుర్రాలు గాలివేగంతో పరుగెడతాయి.
రథాశ్చ సుహయైర్యుక్తా వర్తంతే మమ నిత్యశః । మహావిష్ణుప్రసాదేన కించిన్న్యూనం మమాస్తి న
ఉత్తమమైన గుర్రాలతో జతచేసిన రథాలు ఎప్పుడూ నాకు సిద్ధంగా ఉంటాయి; మహావిష్ణువు అనుగ్రహంతో నాకు ఏమీ కొరత లేదు.
ఏవం మనోరథస్త్వేకస్తిష్ఠతే మానసే మమ । పరం తీర్థం మయా నాద్య కృతం పరమశోభనే
అయినా నా మనసులో ఒక కోరిక మిగిలి ఉంది: ఓ అతి అందమైనవాడా, నేను ఇంకా పరమ తీర్థయాత్ర చేయలేదు.
గర్భవాసవిరామాయ క్షమం గోవిందశోభితమ్ । వృద్ధో జాతోఽస్మ్యహం తావద్వలీపలితదేహవాన్
పునర్జన్మ బాధను పోగొట్టడానికి యోగ్యమైనది, గోవిందుని మహిమతో అలంకరించబడినది; నేను వృద్ధుడినయ్యాను, నా శరీరం ముడతలు, తెలుపు జుట్టుతో నిండిపోయింది.
కరిష్యామి మనోహారి తీర్థసేవనమాదృతః । యో నరో జన్మపర్యంతం స్వోదరస్య ప్రపూరకః
మనసును ఆకట్టుకునే తీర్థయాత్రను భక్తితో చేయాలని సంకల్పించాను; జీవితాంతం తన పొట్ట నింపుకోవడమే చేసే మనిషి—
న కరోతి హరేః పూజాం స నరో గోవృషః స్మృతః । తస్మాద్గచ్ఛామి భో భద్రే తీర్థయాత్రాం ప్రతి ప్రియే
హరిదేవుని పూజ చేయని వాడు, ఆ మనిషిని పశువుగా భావిస్తారు; అందుకే, ఓ మంచి మనసున్నవాడా, ప్రియమైనవాడా, నేను తీర్థయాత్రకు వెళ్తున్నాను.