హనూమాంస్తం మునిం స్వీయే పృష్ఠ ఆరోప్య వేగవాన్ । సకుటుంబం నినాయాశు వాయుః ఖ ఇవ సర్వగః
వేగవంతుడైన హనుమంతుడు, ఆ మునిని తన వెనుక కూర్చోబెట్టి, అతని కుటుంబంతో పాటు, గాలి ఆకాశంలో ప్రయాణించినట్టు, త్వరగా తీసుకెళ్లాడు.
ఆగతం తం మునిం దృష్ట్వా రామో మతిమతాం వరః । అర్ఘ్యపాద్యాదికం చక్రే ప్రీతః ప్రణయవిహ్వలః
ఆ మునిని వచ్చినదాన్ని చూసి, మేధావుల్లో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు, హర్షంతో, ప్రేమతో, పాద్యం, అర్ఘ్యం మొదలైన ఆతిథ్య కార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు.
ధన్యోఽస్మి మునివర్యస్య దర్శనేన తవాధునా । పవిత్రితో మఖో మహ్యం సర్వసంభారసంభృతః
మునిశ్రేష్ఠా! ఇప్పుడు మీ దర్శనంతో నేను ధన్యుడనయ్యాను; నా యజ్ఞం అన్ని అవసరాలతో కూడి పవిత్రమైంది.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య చ్యవనో మునిసత్తమః । ఉవాచ ప్రేమనిర్భిన్న పులకాంగోఽతినిర్వృతః
ఈ మాటలు విని, మునిశ్రేష్ఠుడైన చ్యవనుడు, ప్రేమతో ఉప్పొంగి, ఆనందంతో ఒళ్లు పులకరించిపోయి ఇలా ప్రత్యుత్తరమిచ్చాడు.
స్వామిన్బ్రహ్మణ్యదేవస్య తవ వాడవపూజనమ్ । యుక్తమేవ మహారాజ ధర్మమార్గం ప్రరక్షితుః
స్వామీ, ధర్మమార్గాన్ని కాపాడే రాజా! బ్రహ్మణ్యదేవునికి మీరు వాడవాగ్ని పూజ చేయడం చాలా యుక్తమే.
శేష ఉవాచ। శత్రుఘ్నశ్చ్యవనస్యాథ దృష్ట్వాఽచింత్యం తపోబలమ్ । ప్రశశంస తపో బ్రాహ్మం సర్వలోకైకవందితమ్
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: చ్యవనుని అవిశ్వసనీయమైన తపస్సు బలాన్ని చూసిన శత్రుఘ్నుడు, అన్ని లోకాల్లో పూజింపబడే బ్రాహ్మణుని తపస్సును ప్రశంసించాడు.
అహో పశ్యత యోగస్య సిద్ధిం బ్రాహ్మణసత్తమే । యః క్షణాదేవ దుష్ప్రాపం తద్విమానమచీకరత్
బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! యోగశక్తి ఫలితాన్ని చూడండి. క్షణంలోనే సాధించలేని ఆ విమానాన్ని ఆయన సృష్టించాడు.
క్వ భోగసిద్ధిర్మహతీ మునీనామమలాత్మనామ్ । క్వ తపోబలహీనానాం భోగేచ్ఛా మనుజాత్మనామ్
పవిత్రాత్ములైన మునులకే మహత్తరమైన భోగసిద్ధి లభిస్తుంది. తపస్సు లేని మానవులకు భోగాలపై ఆశ ఎక్కడ?
ఇతి స్వగతమాశంసఞ్ఛత్రుఘ్నశ్చ్యవనాశ్రమే । క్షణం స్థిత్వా జలం పీత్వా సుఖసంభోగమాప్తవాన్
ఇలా తనలోతానే శత్రుఘ్నుడు చ్యవనుని ఆశ్రమంలో ఆలోచించాడు. కొంతసేపు అక్కడ ఉండి, నీరు తాగి, సుఖంగా విశ్రాంతి పొందాడు.
హయస్తస్యాః పయోష్ణ్యాఖ్యా నద్యాః పుణ్యజలాత్మనః । పయః పీత్వా యయౌ మార్గే వాయువేగగతిర్మహాన్
పయోష్ణీ అనే పవిత్రనదిలోని నీటిని ఆ గుర్రం తాగింది. ఆ తరువాత, గాలి వేగంతో, మార్గంలో ముందుకు సాగింది.
యోధాస్తన్నిర్గమం దృష్ట్వా పృష్ఠతోఽనుయయుస్తదా । హస్తిభిః పత్తిభిః కేచిద్రథైః కేచన వాజిభిః
ఆ ప్రయాణాన్ని చూసిన యోధులు, కొందరు ఏనుగులపై, మరికొందరు కాలాళ్లపై, ఇంకొందరు రథాల్లో, మరికొందరు గుర్రాలపై, వెనుక నుంచి అనుసరించారు.
శత్రుఘ్నోఽమాత్యవర్యేణ సుమత్యాఖ్యేన సంయుతః । పృష్ఠతోఽనుజగామాశు రథేన హయశోభినా
శత్రుఘ్నుడు, సుమతి అనే అమాత్యశ్రేష్ఠుడితో కలిసి, గుర్రాలతో అలంకరించబడిన రథంలో వేగంగా వెనుక నుంచి అనుసరించాడు.
గచ్ఛన్వాజీపురం ప్రాప్తో విమలాఖ్యస్య భూపతేః । రత్నాతటాఖ్యం చ జనైర్హృష్టపుష్టైః సమాకులమ్
అశ్వాల పట్టణానికి చేరుకొని, విమలాఖ్యుడు అనే రాజు పాలించే దేశాన్ని, రత్నాటట అనే ప్రదేశాన్ని చేరాడు. అక్కడ ప్రజలు ఆనందంగా, సంపన్నంగా జీవిస్తూ, ఆ ఊరు జనసంచారంతో కళకళలాడుతోంది.
స సేవకాదుపశ్రుత్య రఘునాథ హయోత్తమమ్ । పురోంతికే హి సంప్రాప్తం సర్వయోధసమన్వితమ్
అప్పుడా రాజు సేవకుల మాటల ద్వారా, రఘునాథుడు గొప్ప అశ్వాన్ని తీసుకొని, అన్ని యోధులతో కూడి ద్వారానికి వచ్చాడని తెలుసుకున్నాడు.
తదా గజానాం సప్తత్యా చంద్రవర్ణసమానయా । అశ్వానామయుతైః సార్ధం రథానాం కాంచనత్విషామ్
ఆ సమయంలో, చంద్రవర్ణంతో మెరిసే డెబ్బై ఏనుగులు, పది వేల అశ్వాలు, బంగారు తేజంతో మెరిసే రథాలు కలిపి బయలుదేరారు.
సహస్రేణ చ సంయుక్తః శత్రుఘ్నం ప్రతి జగ్మివాన్ । శత్రుఘ్నం స నమస్కృత్య సర్వాన్ప్రాప్తాన్మహారథాన్
వెయ్యి మంది తోడుగా తీసుకొని, శత్రుఘ్నుని దగ్గరకు వెళ్లాడు. శత్రుఘ్నునికి నమస్కరించి, వచ్చిన మహారథులను కూడా అభివాదం చేశాడు.
వసుకోశం ధనం సర్వం రాజ్యం తస్మై నివేద్య చ । కిం కరోమీతి రాజా తం జగాద పురతః స్థితః
రాజు తన వద్ద ఉన్న సంపద, ధనం, రాజ్యాన్ని సమర్పించి, ముందుగా నిలబడి, 'నేను ఏమి చేయాలి?' అని అడిగాడు.
రాజాపి తం స్వీయపదే ప్రణమ్రం । దోర్భ్యాం దృఢం సంపరిషస్వజే మహాన్ । జగామ సాకం తనయే స్వరాజ్యం । నిక్షిప్య సర్వం బహుధన్విభిర్వృతః
రాజు తన స్థానంలో నమస్కరించి, రెండు చేతులతో గట్టిగా ఆలింగనం చేశాడు. తన కుమారుడితో కలిసి, ధనవంతులైన ధనుర్దారులతో చుట్టుముట్టబడి, తన రాజ్యానికి వెళ్లాడు.
రామచంద్రాభిధాం శ్రుత్వా సర్వశ్రుతిమనోహరామ్ । సర్వే ప్రణమ్య తం వాహం దదుర్వసుమహాధనమ్
రామచంద్రుడు అనే అందరికీ హర్షాన్ని కలిగించే ఆ పేరును విని, అందరూ నమస్కరించి, అతనికి గొప్ప ధనాన్ని, నిధులను సమర్పించారు.
రాజానం పూజయిత్వా తు శత్రుఘ్నః పరయా ముదా । సేనయా సహితోఽగచ్ఛద్వాజినః పృష్ఠతస్తదా
రాజును గౌరవించి, శత్రుఘ్నుడు ఎంతో ఆనందంతో తన సేనతో కలిసి బయలుదేరాడు. అప్పటికి అశ్వాలు వెనుక నుంచి అనుసరించాయి.
ఏవం స గచ్ఛంస్తన్మార్గే పర్వతాగ్ర్యం దదర్శ హ । స్ఫాటికైః కానకై రౌప్యై రాజితం ప్రస్థరాజిభిః
అలా ఆ మార్గంలో ప్రయాణిస్తూ, అతడు ఒక గొప్ప పర్వతాన్ని చూశాడు. ఆ పర్వతం స్ఫటికం, బంగారం, వెండి వంటి పదార్థాలతో అలంకరించబడి, విశాలమైన మైదానాలతో మెరిసిపోతుంది.
జలనిర్ఝరసంహ్రాదం నానాధాతుకభూతలమ్ । గైరికాదికసద్ధాతు లాక్షారంగవిరాజితమ్
ఆ పర్వతం జలపాతాల శబ్దంతో, వివిధ ఖనిజాలతో కూడిన నేలతో, గైరికాది రంగులతో, లక్షారంగు మెరుపులతో అలంకరించబడి ఉంది.
యత్ర సిద్ధాంగనాః సిద్ధైః సంక్రీడంత్యకుతోభయాః । గంధర్వాప్సరసో నాగా యత్ర క్రీడంతి లీలయా
అక్కడ సిద్ధాంగనలు సిద్ధులతో భయమేమీ లేకుండా ఆడుకుంటారు. గంధర్వులు, అప్సరసలు, నాగులు కూడా అక్కడ ఆనందంగా విహరిస్తారు.
గంగాతరంగసంస్పర్శ శీతవాయునిషేవితమ్ । వీణారణద్ధంసశుకక్వణసుందరశోభితమ్
ఆ పర్వతాన్ని గంగానది తరంగాలు తాకుతూ, చల్లని గాలులు అలముకుంటూ ఉన్నాయి. వీణ, హంస, శుకపక్షుల మధురమైన ధ్వనులతో అది మరింత అందంగా కనిపిస్తోంది.
పర్వతం వీక్ష్య శత్రుఘ్న ఉవాచ సుమతిం త్విదమ్ । తద్దర్శనసముద్భూత విస్మయావిష్టమానసః
ఆ పర్వతాన్ని చూసిన శత్రుఘ్నుడు, దాన్ని చూసి కలిగిన ఆశ్చర్యంతో మనసు నిండిపోయి, సుమతిని ఇలా అడిగాడు.
కోఽయం మహాగిరివరో విస్మాపయతి మే మనః । మహారజతసత్ప్రస్థో మార్గే రాజతి మేఽద్భుతః
ఈ గొప్ప పర్వతం ఏది? నా మనసును ఎంత ఆశ్చర్యపరుస్తోంది! ఈ మార్గంలో మహా వెండితో మెరిసే మైదానం ఎంత అద్భుతంగా ఉంది!
అత్ర కిం దేవతావాసో దేవానాం క్రీడనస్థలమ్ । యదేతన్మనసః క్షోభం కరోతి శ్రీసముచ్చయైః
ఇది దేవతల నివాసమా? దేవతలు ఆడుకునే స్థలమా? దీని వైభవం నా మనసును ఆనందంతో కదిలిస్తోంది.
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య జగాద సుమతిస్తదా । వక్ష్యమాణగుణాగార రామచంద్ర పదాబ్జధీః
అలా శత్రుఘ్నుడు అడిగిన మాటలు విని, రామచంద్రుని పదపద్మాలకు భక్తితో ఉన్న, వివరణకు అర్హమైన గుణాల నిలయమైన సుమతి ఇలా చెప్పాడు.
నీలోఽయం పర్వతో రాజన్పురతో భాతి భూమిప । మనోహరైర్మహాశృఙ్గైః స్ఫాటికాగ్రైః సమంతతః
ఓ రాజా! నీ ముందున్న ఈ పర్వతం నీలవర్ణంతో మెరిసిపోతూ, చుట్టూ ఆకర్షణీయమైన గొప్ప శిఖరాలు, స్ఫటికపు అగ్రభాగాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
ఏనం పశ్యంతి నో పాపాః పరదారరతా నరాః । విష్ణోర్గుణగణాన్యే వై న మన్యంతే నరాధమాః
ఇలాంటి పర్వతాన్ని పాపులు, పరస్త్రీలో ఆసక్తి ఉన్నవారు చూడలేరు. విష్ణువు గుణాలను గౌరవించని దుర్మార్గులు కూడా దీనిని చూడరు.