అన్నం సర్వగుణోపేతం పానం చైవామృతాసవమ్ । అథాదర్శే స్వమాత్మానం స్రగ్విణం విరజోంబరమ్
అన్ని రకాల మంచి లక్షణాలతో కూడిన అన్నం, అమృతసమానమైన పానీయం ఆమెకు లభించాయి. తరువాత, అద్దంలో తాను పుష్పహారాన్ని ధరించి, ముద్దుగా మెరిసే వస్త్రాలు వేసుకొని ఉన్నదిగా చూసింది.
తాభిః కృతస్వస్త్యయనం కన్యాభిర్బహుమానితమ్ । హారేణ చ మహార్హేణ రుచకేన చ భూషితమ్
ఆమెకు కన్యలు మంగళకార్యాలు చేసి, ఎంతో గౌరవంగా ఆదరించారు. అప్పుడు ఆమె మెరిసే గొలుసు, విలువైన హారం, అందమైన అలంకారాలతో అలంకరించబడింది.
నిష్కగ్రీవం వలయినం క్వణత్కాంచననూపురమ్ । శ్రోణ్యోరధ్యస్తయా కాంచ్యా కాంచన్యా బహురత్నయా
ఆమె మెడలో బంగారు హారం, చేతుల్లో వడ్రంగులు, కాళ్లలో మోగే బంగారు నుపురాలు, నడుము చుట్టూ రత్నాలతో అలంకరించిన బంగారు కంచు మెరిసిపోతూ కనిపించాయి.
సుభ్రువా సుదతా శుక్లస్నిగ్ధాపాంగేన చక్షుషా । పద్మకోశస్పృధా నీలైరలకైశ్చ లసన్ముఖమ్
ఆమె కనుబొమ్మలు అందంగా, పళ్ళు ముద్దుగా, కళ్ళు తెల్లని కమలాలా తేమగా మెరిసిపోతూ, ముఖం చుట్టూ నీలిరంగు వంపు జుట్టుతో మరింత అందంగా కనిపించింది.
యదా సస్మార దయితమృషీణాం వల్లభం పతిమ్ । తత్ర చాస్తే సహస్త్రీభిర్యత్రాస్తే స మునీశ్వరః
ఆమె తన ప్రియమైన మునుల అధిపతిని గుర్తు చేసుకున్నప్పుడు, అక్కడ అతడు తన భార్యలతో కూడి ఉన్నట్టు చూసింది.
భర్తుః పురస్తాదాత్మానం స్త్రీసహస్రవృతం తదా । నిశామ్య తద్యోగగతిం సంశయం ప్రత్యపద్యత
తన భర్త ముందర, తాను వేలాది స్త్రీల మధ్యలో ఉన్నట్టు చూసి, ఆ యోగశక్తిని గ్రహించి, ఆమె మనసులో సందేహంతో నిండిపోయింది.
సతాం కృత మలస్నానాం విభ్రాజంతీమపూర్వవత్ । ఆత్మనో బిభ్రతీం రూపం సంవీతరుచిరస్తనీమ్
స్నానం చేసి, మలినాలు తొలగినట్టు ప్రకాశిస్తూ, తన రూపం ఎంతో అందంగా, మెరిసే వస్త్రంతో తన వక్షోజాలు కప్పుకొని ఉన్నదిగా తాను చూసింది.
విద్యాధరీ సహస్రేణ సేవ్యమానాం సువాససమ్ । జాతభావో విమానం తదారోహయదమిత్రహన్
వెయ్యి విద్యాధరీ స్త్రీలు సేవ చేస్తూ, అద్భుతమైన వస్త్రాలు ధరించి, తన ప్రియమైన శత్రునాశకునితో కలసి ఆ విమానంలో ఎక్కింది.
తస్మిన్నలుప్తమహిమా ప్రియయానుషక్తో । విద్యాధరీభిరుపచీర్ణవపుర్విమానే । బభ్రాజ ఉత్కచకుముద్గణవానపీచ్య । స్తారాభిరావృత ఇవోడుపతిర్నభఃస్థః
అక్కడ అతని మహిమ ఏమాత్రం తగ్గకుండా, ప్రియతో కలసి, విద్యాధరీలతో చుట్టూ సేవలు అందుకుంటూ, ఆ విమానంలో చంద్రుడు నక్షత్రాలు, కమలాలు మధ్య ఆకాశంలో మెరిసేలా ప్రకాశించాడు.
తేనాష్టలోకపవిహారకులాచలేంద్ర -। ద్రోణీష్వనంగసఖమారుతసౌభగాసు । సిద్ధైర్నుతోద్యుధునిపాతశివస్వనాసు । రేమే చిరం ధనదవల్లలనావరూథీ
ఆ విద్యాధరీలతో కూడి, ఎనిమిది దివ్య పర్వత శిఖరాలు, లోయల్లో, స్నిగ్ధమైన గాలులతో, సిద్ధులు దివ్య వాద్యాలతో, మంగళధ్వనులతో స్తుతిస్తూ, ధనదుని స్త్రీలతో ఎంతో కాలం ఆనందంగా విహరించాడు.
వైశ్రంభకే సురవనే నందనే పుష్పభద్రకే । మానసే చైత్రరథ్యే చ సరే మే రామయా రతః
వైశ్రంభక వనంలో, నందనంలో, పుష్పభద్రకంలో, మానస సరస్సులో, చైత్రరథ వనంలో రామతో కలిసి ఆనందంగా విహరించాడు.
సుమతిరువాచ। ఏవం తయా క్రీడమానః సర్వత్ర ధరణీతలే । నాబుధ్యత గతానబ్దాఞ్ఛతసంఖ్యా పరీమితాన్
సుమతి ఇలా అన్నాడు: ఈ విధంగా ఆమెతో భూమి మీద ఎక్కడైనా విహరిస్తూ, వందల సంవత్సరాలు ఎలా గడిచిపోయాయో అతనికి తెలియలేదు.
తతో జ్ఞాత్వాథవ తద్విప్రః స్వకాలపరివర్తినీమ్ । మనోరథైశ్చ సంపూర్ణాం స్వస్యప్రియతమాం వరామ్
అప్పుడు ఆ ముని తన కాలం మారినదని, తన మనసులోని కోరిక తీరినదని గ్రహించాడు.
న్యవర్తతాశ్రమం శ్రేష్ఠం పయోష్ణీతీరసంస్థితమ్ । నిర్వైరజం తు జనతాసంకులం మృగసేవితమ్
తర్వాత అతడు పయోష్ణీ నది తీరంలో ఉన్న తన శ్రేష్ఠమైన ఆశ్రమానికి తిరిగి వచ్చాడు. అక్కడ శత్రుత్వం లేకుండా, జనంతో నిండిపోయి, మృగాలు సంచరించేలా ఉంది.
తత్రావసత్స సుతపాః శిష్యైర్వేదసమన్వితైః । సేవితాంఘ్రియుగో నిత్యం తతాప పరమం తపః
అక్కడ ఆ తపస్వి వేదాలు నేర్చుకున్న శిష్యులతో కలిసి నివసిస్తూ, వారంతా సేవ చేస్తుండగా, పరమ తపస్సు ఆచరించాడు.
కదాచిదథ శర్యాతిర్యష్టుమైచ్ఛత దేవతాః । తదా చ్యవనమానేతుం ప్రేషయామాస సేవకాన్
ఒకసారి శర్యాతి అనే రాజు దేవతలకు యజ్ఞం చేయాలని కోరుకున్నాడు. అప్పుడు చ్యవనుని తీసుకురావాలని సేవకులను పంపించాడు.
తైరాహూతో ద్విజవరస్తత్రాగచ్ఛన్మహాతపాః । సుకన్యయా ధర్మపత్న్యా స్వాచార పరినిష్ఠయా
వారు పిలవగానే, మహాతపస్వి అయిన ద్విజుడు, తన ధర్మపత్నిగా, సద్గుణాలుతో నడిచే సుకన్యతో కలిసి అక్కడికి వచ్చాడు.
ఆగతం తం మునివరం పత్న్యా పుత్ర్యా మహాయశాః । దదర్శ దుహితుః పార్శ్వే పురుషం సూర్యవర్చసమ్
ఆ మహా కీర్తి కలిగిన రాజు, తన భార్య, కుమార్తెతో వచ్చిన ఆ మునిని చూశాడు. కుమార్తె పక్కన సూర్యుడిలా ప్రకాశించే ఒక పురుషుడు ఉన్నాడు.
రాజా దుహితరం ప్రాహ కృతపాదాభివందనామ్ । ఆశిషో న ప్రయుంజానో నాతిప్రీతమనా ఇవ
ఆ రాజు తన కుమార్తె పాదాలకు నమస్కరించిన తరువాత, ఆశీర్వాదం ఇవ్వకుండా, అంతగా సంతోషపడని మనసుతో మాట్లాడాడు.
చికీర్షితం తే కిమిదం పతిస్త్వయా । ప్రలంభితో లోకనమస్కృతో మునిః । త్వయా జరాగ్రస్తమసంమతం పతిం । విహాయ జారం భజసేఽముమధ్వగమ్
నీవు భర్త కోసం చేసిన పని ఏమిటి? లోకానికి గౌరవం పొందిన మునిని మోసం చేసి, వృద్ధుడైన, పెద్దలందరికీ ఇష్టమైన భర్తను వదిలేసి, ఈ పరాయివాడిని, తిరుగాడిని ఎంచుకున్నావు.
కథం మతిస్తేఽవగతాన్యథాసతాం కులప్రసూతేః కులదూషణం త్విదమ్ । బిభర్షి జారం యదపత్రపాకులం పితుః స్వభర్తుశ్చ నయస్యధస్తమామ్
నీవు మంచి కుటుంబంలో పుట్టినవాడివి, అయినా ఇలాంటి అపకీర్తిని ఎలా ఒప్పుకున్నావు? నీవు ఈ నిర్లజ్జుడైన పరాయివాడిని తీసుకోవడం వల్ల, నీ తండ్రికీ, భర్తకీ అవమానం కలిగించావు.
ఏవం బ్రువాణం పితరం స్మయమానా శుచిస్మితా । ఉవాచ తాత జామాతా తవైష భృగునందనః
తండ్రి ఇలా అన్నప్పుడు, శుచిస్మితా మృదువుగా నవ్వుతూ, "తండ్రీ, ఈ భృగునందనుడు మీ అల్లుడు" అని చెప్పింది.
శశంస పిత్రే తత్సర్వం వయోరూపాభిలంభనమ్ । విస్మితః పరమప్రీతస్తనయాం పరిషస్వజే
ఆమె తన తండ్రికి వయస్సు, రూపం మారిన సంగతులన్నీ వివరంగా చెప్పింది. రాజు ఆశ్చర్యపడి, ఎంతో ఆనందంతో తన కుమార్తెను ఆలింగనం చేశాడు.
సోమేనాయాజయద్వీరం గ్రహం సోమస్య చాగ్రహీత్ । అసోమపోరప్యశ్వినోశ్చ్యవనః స్వేన తేజసా
సోముడు ఆదేశించగా, వీరుడు యజ్ఞం చేసి సోమపానాన్ని పొందాడు. కాని, చ్యవనుడు తన తపస్సు బలంతో అశ్వినులకు వాటా అందించాడు.
గ్రహం తు గ్రాహయామాస తపోబలసమన్వితః । వజ్రం గృహీత్వా శక్రస్తు హంతుం బ్రాహ్మణసత్తమమ్
తపస్సు బలంతో కూడిన చ్యవనుడు అశ్వినులకు వాటా అందజేశాడు. అప్పుడు ఇంద్రుడు వజ్రాయుధాన్ని పట్టుకుని, ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడిని సంహరించడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
అపంక్తిపావనౌ దేవౌ కుర్వాణం పంక్తిగోచరౌ । శక్రం వజ్రధరం దృష్ట్వా మునిః స్వహననోద్యతమ్
అశ్వినులు అపవిత్రులను పవిత్రం చేసే దేవతలు, యజ్ఞంలో భాగం పొందారు. వజ్రాయుధాన్ని పట్టుకున్న ఇంద్రుడు మునిని కొట్టేందుకు చేయి పైకి ఎత్తినప్పుడు—
హుంకారమకరోద్ధీమాన్స్తంభయామాస తద్భుజమ్ । ఇంద్రః స్తబ్ధభుజస్తత్ర దృష్టః సర్వైశ్చ మానవైః
ఆ మేధావి ముని 'హుం' అని శబ్దం చేసి, ఇంద్రుని చేయిని స్థంభింపజేశాడు. అక్కడ అందరూ మనుషులు ఇంద్రుని చేయి కదలకుండా ఉన్నదాన్ని చూశారు.
కోపేన శ్వసమానోఽహిర్యథా మంత్రనియంత్రితః । తుష్టావ స మునిం శక్రః స్తబ్ధబాహుస్తపోనిధిమ్
కోపంతో ఊపిరాడుతూ, మంత్రబద్ధమైన పాము లా ఉన్న ఇంద్రుడు, తన చేయి కదలకుండా ఉండగా, తపస్సులో నిధిగా ఉన్న మునిని స్తుతించసాగాడు.
అశ్విభ్యాం భాగదానం చ కుర్వంతం నిర్భయాంతరమ్ । కథయామాస భోః స్వామిన్దీయతామశ్వినోర్బలి
అశ్వినులు నిర్భయంగా తమ వాటా స్వీకరించడాన్ని చూసి, "ప్రభూ, అశ్వినులకు బలి ఇవ్వండి" అని చెప్పాడు.
మయా న వార్యతే తాత క్షమస్వాఘం మహత్కృతమ్ । ఇత్యుక్తః స మునిః కోపం జహౌ తూర్ణం కృపానిధిః
"నాన్నా, నేను దీనిని నిరోధించను. చేసిన పెద్ద తప్పును క్షమించండి" అని చెప్పగా, దయామయుడైన ఆ ముని తన కోపాన్ని వెంటనే విడిచిపెట్టాడు.