చరణౌ సేవతే తన్వీ సర్వలక్షణలక్షితా । రాజపుత్రీ సుందరాంగీ ఫలమూలోదకాశనా
అన్ని శుభ లక్షణాలతో ఉన్న ఆ సుందరాంగినీ రాజకుమార్తె, తక్కువ తిండి తినుతూ, పళ్ళు, కందులు, నీటితో జీవిస్తూ, తన భర్త పాదాలను సేవించింది.
నిత్యం తద్వాక్యకరణే తత్పరా పూజనే రతా । కాలక్షేపం ప్రకురుతే సర్వభూతహితే రతా
ఆమె ఎప్పుడూ భర్త మాటలు పాటిస్తూ, పూజలో నిమగ్నమై, సమయం అంతా సేవలో గడిపింది. అన్ని జీవుల మేలుకై కూడా తపనపడింది.
విసృజ్య కామం దంభం చ ద్వేషం లోభమఘం మదమ్ । అప్రమత్తోద్యతా నిత్యం చ్యవనం సమతోషయత్
కామం, అహంకారం, ద్వేషం, లోభం, పాపం, మదాన్ని వదిలేసి, అప్రమత్తంగా, శ్రద్ధగా ఉండి, ఎప్పుడూ చ్యవనుని సంతోషపరిచింది.
ఏవం తస్య ప్రకుర్వాణా సేవాం వాక్కాయకర్మభిః । సహస్రాబ్దం మహారాజ సా చ కామం మనస్యధాత్
ఇలా, మాటతో, శరీరంతో, పనితో భర్తను సేవిస్తూ, రాజా! ఆ మానవీ వేల సంవత్సరాలు తన మనసులో కోరికలు నెరవేర్చుకుంది.
కదాచిద్దేవభిషజావాగతావాశ్రమే మునేః । స్వాగతేన సుసంభావ్య తయోః పూజాం చకార సా
ఒకసారి ఆ ఇద్దరు దివ్య వైద్యులు ముని ఆశ్రమానికి వచ్చారు. ఆమె వారిని ఆత్మీయంగా ఆహ్వానించి, ఎంతో గౌరవంతో ఆదరించింది.
శర్యాతికన్యాకృతపూజనార్ఘ-। పాద్యాదినా తోషితచిత్తవృత్తీ । తావూచతుః స్నేహవశేన సుందరౌ । వరం వృణుష్వేతి మనోహరాంగీమ్
శర్యాతి కుమార్తె పాద్యాదులతో పూజ చేసి, వారి హృదయాలను సంతోషపరిచింది. అప్పుడు ఆ ఇద్దరు అందమైన దేవతలు, ఆమెను ప్రేమతో చూచి, 'ఓ మనోహరాంగి! నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు' అని అన్నారు.
తుష్టౌ తౌ వీక్ష్య భిషజౌ దేవానాం వరయాచనే । మతిం చకార నృపతేః పుత్రీ మతిమతాం వరా
ఆ ఇద్దరు దేవ వైద్యులు సంతృప్తిగా వరం ఇవ్వాలని చెప్పినప్పుడు, రాజకుమార్తె అయిన ఆ తెలివైన యువతి, ఏ వరం కోరాలో ఆలోచించింది.
పత్యభిప్రాయమాలక్ష్య వాచమూచే నృపాత్మజా । దత్తం మే చక్షుషీ పత్యుర్యది తుష్టౌ యువాం సురౌ
తన భర్త మనసులో ఉన్న కోరికను గ్రహించిన రాజకుమార్తె, 'మీరు ఇద్దరూ సంతోషంగా ఉంటే, నా భర్తకు చూపు కలిగించండి' అని ప్రార్థించింది.
ఇత్యేతద్వచనం శ్రుత్వా సుకన్యా యా మనోహరమ్ । సతీత్వం చ విలోక్యేదమూచతుర్భిషజాం వరౌ
సుకన్యా ఇలా అందంగా కోరిన మాటలు విని, ఆమెకు ఉన్న పతివ్రతను గుర్తించి, ఆ ఇద్దరు వైద్యులు సమాధానం ఇచ్చారు.
త్వత్పతిర్యది దేవానాం భాగం యజ్ఞే దధాత్యసౌ । ఆవయోరధునా కుర్వశ్చక్షుషోః స్ఫుటదర్శనమ్
'నీ భర్త యజ్ఞంలో దేవతలకు వారి భాగాన్ని ఇస్తే, ఇప్పుడే అతనికి రెండు కళ్లతో స్పష్టమైన చూపు కలుగుతుంది' అని వారు చెప్పారు.
చ్యవనోఽప్యోమితి ప్రాహ భాగదానే వరౌజసోః । తదా హృష్టావశ్వినౌ తమూచతుస్తపతాం వరమ్
చ్యవనుడు 'అలా జరుగుతుంది' అని దేవతలకు భాగం ఇవ్వడానికి అంగీకరించాడు. అప్పుడు ఆనందంతో అశ్వినీదేవతలు, తపస్సులో శ్రేష్ఠుడైన అతనితో మాట్లాడారు.
నిమజ్జతాం భవానస్మిన్హ్రదే సిద్ధవినిర్మితే । ఇత్యుక్తో జరయాగ్రస్త దేహో ధమనిసంతతః
'సిద్ధులు సృష్టించిన ఈ సరస్సులో ప్రవేశించు' అని వారు చెప్పారు. వృద్ధాప్యంతో శరీరం బలహీనమై, శిరలు స్పష్టంగా కనిపించేలా ఉన్న అతను, వారి మాట విని సరస్సులోకి వెళ్లాడు.
హ్రదం ప్రవేశితోఽశ్విభ్యాం స్వయం చామజ్జతాం హ్రదే । పురుషాస్త్రయ ఉత్తస్థురపీచ్యా వనితాప్రియాః
అశ్వినీదేవతలతో కలిసి చ్యవనుడు సరస్సులోకి ప్రవేశించాడు. వారు లోపలికి మునిగినప్పుడు, ముగ్గురు పురుషులు బయటకు వచ్చారు. వారంతా స్త్రీలకు ఇష్టపడే విధంగా అందంగా ఉన్నారు.
రుక్మస్రజః కుండలినస్తుల్యరూపాః సువాససః । తాన్నిరీక్ష్య వరారోహా సురూపాన్సూర్యవర్చసః
వారు బంగారు హారాలు, కుండలాలు ధరించి, ఒకేలా రూపంతో, చక్కటి వస్త్రాలు వేసుకున్నారు. వారిని చూసి, ఆ అందమైన స్త్రీ, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే పురుషులను చూచింది.
అజానతీ పతిం సాధ్వీ హ్యశ్వినౌ శరణం యయౌ । దర్శయిత్వా పతిం తస్యై పాతివ్రత్యేన తోషితౌ
తన భర్త ఎవరో తెలియక, ఆ పతివ్రత స్త్రీ అశ్వినీదేవతలను ఆశ్రయించింది. వారు ఆమెకు భర్తను చూపించి, ఆమె పతివ్రత ధర్మాన్ని మెచ్చుకున్నారు.
ఋషిమామంత్ర్య యయతుర్విమానేన త్రివిష్టపమ్ । యక్ష్యమాణే క్రతౌ స్వీయభాగకార్యాశయాయుతౌ
ఆ ఋషిని వీడ్కోలు చెప్పి, అశ్వినీదేవతలు తమ స్వర్గీయ విమానంలో త్రివిష్టపానికి వెళ్లారు. యజ్ఞంలో తమ భాగం పొందాలనే ఆశతో వారు వెళ్లారు.
కాలేన భూయసా క్షామాం కర్శితాం వ్రతచర్యయా । ప్రేమగద్గదయా వాచా పీడితః కృపయాబ్రవీత్
కాలక్రమంలో, వ్రతాచరణ వల్ల ఆమె క్షీణించి, బలహీనురాలైంది. ప్రేమతో కంపించే స్వరంతో ఆమె మాట్లాడగా, అతను కరుణతో సమాధానం ఇచ్చాడు.
తుష్టోఽహమద్య తవ భామిని మానదాయాః । శుశ్రూషయా పరమయా హృది చైకభక్త్యా । యో దేహినామయమతీవ సుహృత్స్వదేహో । నావేక్షితః సముచితః క్షపితుం మదర్థే
'ఓ భామినీ! నీవు నాకు గౌరవం ఇచ్చి, పరమమైన సేవతో, హృదయపూర్వకమైన భక్తితో నన్ను సంతుష్టిపరిచావు. నీవు నాకు నిజమైన మిత్రురాలు, నా స్వంత శరీరమే. నా కోసం ఇంత త్యాగం చేయగలిగినవారు మరెవ్వరూ లేరు.'
యే మే స్వధర్మనిరతస్య తపః సమాధి-। విద్యాత్మయోగవిజితా భగవత్ప్రసాదాః । తానేవ తే మదనుసేవనయాఽవిరుద్ధాన్ । దృష్టిం ప్రపశ్య వితరామ్యభయానశోకాన్
'నేను నా ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, తపస్సు, ధ్యానం, విద్య, యోగం ద్వారా భగవంతుని కృపతో పొందిన ఆశీర్వాదాలను, నీవు నాకు చేసిన సేవ వల్ల, నీకు నిర్బంధంగా చూపు, భయములేని జీవితం, దుఃఖరహితత్వాన్ని ఇస్తున్నాను.'
అన్యే పునర్భగవతో భ్రువ ఉద్విజృంభ-। విస్రంసితార్థరచనాః కిమురుక్రమస్య । సిద్ధాసి భుంక్ష్వ విభవాన్నిజధర్మదోహాన్ । దివ్యాన్నరైర్దురధిగాన్నృపవిక్రియాభిః
'ఇంకా, భగవంతుడు కనుసైగతో ఇతరుల ప్రయత్నాలను అడ్డుకుంటాడు. వారు ఏమి చేయగలరు? నీవు సిద్ధురాలివి. నీ స్వధర్మఫలాలను అనుభవించు. రాజుల అనుగ్రహంతో మానవులకు దుర్లభమైన దివ్య భోజనాలను ఆస్వాదించు.'
ఏవం బ్రువాణమబలాఖిలయోగమాయా । విద్యావిచక్షణమవేక్ష్య గతాధిరాసీత్ । సంప్రశ్రయప్రణయవిహ్వలయా గిరేషద్ । వ్రీడావిలోకవిలసద్ధసితాననాహ
అతను ఇలా మాట్లాడినప్పుడు, ఆ స్త్రీ అతని యోగమాయా, విద్యలో నైపుణ్యాన్ని గుర్తించి, మనస్సు ప్రశాంతంగా అయింది. వినయంతో, ప్రేమతో ఉల్లాసంగా, సిగ్గుతో చిరునవ్వుతో అతన్ని చూచింది.
సుకన్యోవాచ। రాద్ధం బత ద్విజవృషైతదమోఘయోగ-। మాయాధిపే త్వయి విభో తదవైమి భర్తః । యస్తేఽభ్యధాయి సమయః సకృదంగసంగో । భూయాద్గరీయసి గుణః ప్రసవః సతీనామ్
సుకన్యా ఇలా చెప్పింది: 'ఓ ద్విజోత్తమా! నీ యోగమాయా నిష్ఫలమవ్వదని నాకు తెలిసింది. ప్రభూ! నీవు చేసిన ఆ ప్రతిజ్ఞ, ఒక్కసారి శరీరసంగమం, అది సతీస్త్రీలకు గొప్ప గుణాన్ని కలిగించాలి.'
తత్రేతి కృత్యముపశిక్ష్య యథోపదేశం । యేనైష కర్శితతమోతి రిరంసయాత్మా । సిధ్యేత తే కృతమనోభవ ధర్షితాయా । దీనస్తదీశభవనం సదృశం విచక్ష్వ
అక్కడ నీవు చేయవలసిన పనిని ఉపదేశం ప్రకారం నేర్చుకో. ఈ ఆత్మ, కోరికలతో బలహీనమై, తృప్తి కోసం తపిస్తూ ఉంది. దుర్బలమైన మనసుతో, ప్రభువు గడప వద్ద నిలిచిన వానికి నీవు ఏమి చేయాలి, ఏది యోగ్యమో, ఓ జ్ఞానివా, బాగా ఆలోచించు.
సుమతిరువాచ। ప్రియాయాః ప్రియమన్విచ్ఛంశ్చ్యవనో యోగమాస్థితః । విమానం కామగం రాజంస్తర్హ్యేవావిరచీకరత్
సుమతి ఇలా అన్నాడు: తన ప్రియమైన భార్యకు ఇష్టమైనదాన్ని ఇవ్వాలని కోరుతూ, చ్యవనుడు యోగబలంతో, ఆ రాజా, వెంటనే తన సంకల్పంతో ఆకాశంలో ఎగిరే మహా మందిరాన్ని సృష్టించాడు.
సర్వకామదుఘం రమ్యం సర్వరత్నసమన్వితమ్ । సర్వార్థోపచయోదర్కం మణిస్తంభైరుపస్కృతమ్
అది అందమైనది, కావలసిన కోరికలన్నింటినీ తీరుస్తుంది, అన్ని రకాల రత్నాలతో అలంకరించబడింది, అన్ని ప్రయోజనాలు పెరిగేలా చేస్తుంది, మణిపద్దలతో ముస్తాబు చేయబడింది.
దివ్యోపస్తరణోపేతం సర్వకాలసుఖావహమ్ । పట్టికాభిః పతాకాభిర్విచిత్రాభిరలంకృతమ్
దివ్యమైన పరుపులతో, ఎప్పుడూ సుఖాన్ని ఇచ్చేలా, రంగురంగుల వస్త్రాలు, జెండాలతో అద్భుతంగా అలంకరించబడింది.
స్రగ్భిర్విచిత్రమాలాభిర్మంజుసింజత్షడంఘ్రిభిః । దుకూలక్షౌమకౌశేయైర్నానావస్త్రైర్విరాజితమ్
హారాలు, విచిత్రమైన మాలలు, మధుమక్షికలు మృదువుగా గుంజుతూ, నాజూకైన దుస్తులు, పట్టు, రకరకాల వస్త్రాలతో మెరిసిపోతూ ఉంది.
ఉపర్యుపరి విన్యస్తనిలయేషు పృథక్పృథక్ । కౢప్తైః కశిపుభిః కాంతం పర్యంకవ్యజనాదిభిః
ఒక్కొక్క అంతస్తులో, ఒక్కొక్కదానిపై ఒక్కొక్కటి, అందమైన మంచాలు, విశ్రాంతికొరకు పంకాలు, ఇతర సౌకర్యాలు సరిగా అమర్చబడ్డాయి.
తత్రతత్ర వినిక్షిప్త నానాశిల్పోపశోభితమ్ । మహామరకతస్థల్యా జుష్టం విద్రుమవేదిభిః
ప్రతి చోటా రకరకాల కళాకృతులు అలంకరించబడి, పెద్ద ఎమరాల్డ్ నేలపై, పగడపు వేదికలు మెరిసిపోతున్నాయి.
ద్వాఃసు విద్రుమదేహల్యా భాతం వజ్రకపాటకమ్ । శిఖరేష్వింద్రనీలేషు హేమకుంభైరధిశ్రితమ్
ద్వారాల వద్ద పగడపు మెట్లు, వజ్రపు పలకలతో మెరిసిపోతున్నాయి; ఇంద్రనీల గోపురాలపై బంగారు కలశాలు వెలుగుతున్నాయి.