ప్రహ్లాద ఉవాచ- యో వై సర్వోపనిషదామర్థః పురుష ఈశ్వరః । తం వై సర్వగతం విష్ణుం నమస్కృత్వా బ్రవీమి తే
ప్రహ్లాదుడు ఇలా అన్నాడు: "అన్ని ఉపనిషత్తుల సారం, పరమపురుషుడు, పరమేశ్వరుడు అయిన ఆయనను, సర్వవ్యాప్తి అయిన విష్ణువును నమస్కరిస్తూ నీకు చెబుతున్నాను."
రుద్ర ఉవాచ-। ఇతి విష్ణుస్తుతిం శ్రుత్వా దైత్యరాడ్ విస్మయాన్వితః । ఉవాచ తం గురుం రోషాత్కిం త్వయోక్తం మమాత్మజే
రుద్రుడు ఇలా అన్నాడు: విష్ణువు స్తోత్రాన్ని విని, దైత్యరాజు ఆశ్చర్యంతో, కోపంతో గురువును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: "నీవు నా కుమారుడికి ఈ మాటలు ఎందుకు నేర్పావు?"
మమాత్మజస్య దుర్బుద్ధే హరిసంస్తవమీదృశమ్ । కిమర్థముక్తవాన్జాడ్యమకార్య్యం బ్రాహ్మణోచితమ్
"ఓ మూర్ఖుడా, నా కుమారుడు హరిదేవుని స్తోత్రం ఎందుకు చెప్పాడు? ఇది అనుచితం, బ్రాహ్మణునికి తగినది కాదు, వ్యర్థమైనది."
అశ్రావ్యం మదమిత్రస్య స్తవమేతం మమాగ్రతః । బాలేనాపికృతంత్వేతత్త్వత్ప్రసాదాద్దివజాధమ
"నా శత్రువు స్తోత్రాన్ని నా ఎదుట వినిపించకూడదు. ఇది పిల్లవాడు చేసినా, అది నీ ప్రభావం వల్లే, ఓ ద్విజాధమా!"
ఇత్యుక్త్వా పరితో వీక్ష్య దైత్యరాట్క్రోధమూర్చ్ఛితః । ఉవాచ దైత్యమేకం తు బంధయైనం ద్విజాధమమ్
ఇలా చెప్పి, చుట్టూ చూసిన తర్వాత, దైత్యుల రాజు కోపంతో ఊగిపోయి, ఒక దైత్యునికి ఇలా అన్నాడు: 'ఈ బ్రాహ్మణులను లోకంలో అతి నీచుడిని బంధించు.'
ఇతిరాజవచః శ్రుత్వా స బబంధ భృగోః సుతమ్ । బధ్యమానం గురుం దృష్ట్వా ప్రహ్లాదో బ్రాహ్మణప్రియః । ఉవాచ పితరం తాత ఇదం మే నోక్తవాన్గురుః
రాజు ఆజ్ఞ విని, అతడు భృగువు కుమారుడిని బంధించాడు. తన గురువు బంధింపబడుతున్నదాన్ని చూసి, బ్రాహ్మణులను ఎంతో ప్రేమించే ప్రహ్లాదుడు తన తండ్రిని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'తండ్రి, నా గురువు నాకు ఇది చెప్పలేదు.'
కృపయా దేవదేవస్య శిక్షితోస్మి హరేః ప్రభో । నాన్యో గురుర్మే భవతి స ఏవ ప్రేరకో హరిః
దేవతల దేవుడైన హరిదేవుని దయతోనే నాకు బోధ వచ్చింది. నాకు వేరే గురువు లేరు; హరిదేవుడే నా మార్గదర్శి.
శ్రోతా మంతా తథా వక్తా ద్రష్టా సర్వగ ఈశ్వరః । హరిరేవాక్షయః కర్త్తా నియంతా సర్వదేహినామ్ । తస్మాదనాగసో విప్రో మోక్తవ్యోఽయం గురుః ప్రభో
ఆయనే వినేవాడు, ఆలోచించేవాడు, మాట్లాడేవాడు, చూసేవాడు, అన్నీ తెలిసిన ప్రభువు. హరిదేవుడే శాశ్వత సృష్టికర్త, అన్ని జీవులకు నియంత్రణకర్త. అందువల్ల, ప్రభూ, ఈ బ్రాహ్మణుడు నిర్దోషి, ఆయనను విడిపించాలి.
రుద్ర ఉవాచ- ఇతి పుత్రవచః శ్రుత్వా హిరణ్యకశిపుస్తతః । తం బ్రాహ్మణం మోచయిత్వా స్వసుతం ప్రాహ విస్మయాత్
రుద్రుడు చెప్పాడు: తన కుమారుని మాటలు విని, హిరణ్యకశిపుడు ఆ బ్రాహ్మణుడిని విడిపించి, ఆశ్చర్యంతో తన కుమారునితో ఇలా అన్నాడు.
కిం వత్స త్వం భ్రమస్యేవం మిథ్యావాక్యైర్ద్విజన్మనః । కో విష్ణుః కిం తు తద్రూపం కుత్రాసౌ సంస్థితో హరిః
బిడ్డా, నీవు బ్రాహ్మణుని నోటితో ఇలాంటి అసత్య మాటలు ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు? విష్ణువు ఎవరు? ఆయన రూపం ఏమిటి? హరిదేవుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు?
అహమేవేశ్వరో లోకే త్రైలోక్యాధిపతిర్యతః । మామేవార్చ్చయ గోవిందం త్యజ శత్రుం దురాసదమ్
ఈ లోకంలో నేను మాత్రమే ప్రభువు, మూడు లోకాలకు అధిపతి. నన్నే ఆరాధించు, గోవిందా; ఆ శత్రువును వదిలిపెట్టు.
అథవా శంకరం దేవం రుద్రం లోకగురుం ప్రభుమ్ । అర్చ్చయస్వాసురాధ్యక్షం సర్వైశ్వర్య్యప్రదం శివమ్
లేదా శంకరుడైన రుద్రుని, లోకగురువైన ప్రభువును, అసురాధిపతిని, సంపదలందించే శివుని ఆరాధించు.
త్రిపుండ్రధారణం కృత్వా భస్మనా దైత్యపూజితమ్ । పూజయిత్వా మహాదేవం పాశుపత్యోక్తమార్గతః
దైత్యులు పూజించే విధంగా బస్మంతో మూడు రేఖలు వేసుకుని, పాశుపతమార్గంలో మహాదేవుని ఆరాధించు.
రుద్ర ఉవాచ- ఇతి దైత్యపతేర్వాక్యం శ్రుత్వా దైత్యపురోహితాః
రుద్రుడు చెప్పాడు: దైత్యుల అధిపతి మాటలు విని, దైత్యపురోహితులు—
పురోహితా ఊచుః- ఏవమేవ మహాభాగ కురుష్వ వచనం పితుః । త్యజ శత్రుం కైటభారిం పూజయస్వ త్రిలోచనమ్
పురోహితులు అన్నారు: 'అవును మహాభాగా, నీవు తండ్రి మాటలు విను. కైటభాసురుని సంహరించిన శత్రువును వదిలిపెట్టి, త్రినేత్రుడిని ఆరాధించు.'
రుద్రాత్పరతరో దేవో నాస్తి సర్వప్రదో నౄణామ్ । పితా తవాపి తస్యైవ ప్రసాదాదీశ్వరోఽభవత్
రుద్రుని కన్నా గొప్ప దేవుడు లేడు; ఆయన మనుషులకు అన్నీ ప్రసాదిస్తాడు. నీ తండ్రికూడా ఆయన కృప వల్లే ప్రభుత్వం లభించింది.
రుద్ర ఉవాచ- ఇతి తేషాం వచః శ్రుత్వా ప్రహ్లాదో జన్మవైష్ణవం
రుద్రుడు చెప్పాడు: వారి మాటలు విని, వైష్ణవ వంశంలో జన్మించిన ప్రహ్లాదుడు—
ప్రహ్లాద ఉవాచ- అహో భగవతః శ్రేష్ఠా యన్మాయా మోహితం జగత్ । అహో వేదాంతవిదుషః సర్వలోకేషు పూజితాః
ప్రహ్లాదుడు అన్నాడు: 'అయ్యో! భగవంతుని మాయ ఎంత గొప్పదో! ఆ మాయ వల్ల ఈ లోకం మాయలో పడింది. వేదాంతాన్ని తెలిసినవారు అన్ని లోకాల్లో గౌరవించబడుతున్నారు.'
బ్రాహ్మణా అపి చాపల్యాద్వదంత్యేవం మదాన్వితాః । నారాయణః పరం బ్రహ్మ తత్వం నారాయణః పరమ్
బ్రాహ్మణులు కూడా కొంత అలసత్వంతో, మదంతో ఇలాంటి మాటలు చెబుతారు. నారాయణుడు పరబ్రహ్మ, నిజమైన తత్త్వం నారాయణుడే, ఆయనే పరముడు.
నారాయణః పరో ధ్యాతా ధ్యానం నారయణః పరమ్ । గతిర్విశ్వస్య జగతః శాశ్వతం శివమచ్యుతః
నారాయణుడే పరమధ్యేయుడు, ధ్యానం కూడా నారాయణుడే. ఆయనే జగత్తుకు శాశ్వతమైన శరణు, శుభకరుడు, మార్పులేని వాడు.
ధాతా విధాతా జగతో వాసుదేవః సనాతనః । విశ్వమేవేదం పురుషస్తద్విశ్వముపజీవతి
వాసుదేవుడు శాశ్వతుడు, జగత్తుకు సృష్టికర్త, నియమించేవాడు. ఈ విశ్వమే ఆ పురుషుడు; ఈ లోకం ఆయనపై ఆధారపడింది.
హిరణ్మయవపుర్నిత్యఃపుండరీకనిభేక్షణః । శ్రీభూలీలాపతిః సౌమ్యోనిర్మ్మలః శుభవిగ్రహః
ఆయన శాశ్వతుడు, బంగారు వర్ణంతో, తామరపువ్వులాంటి కళ్లతో, శ్రీదేవి భూదేవి లీలాపతిగా, మృదువైనవాడు, నిర్మలుడు, శుభమైన రూపాన్ని కలిగి ఉన్నవాడు.
తేనైవ సృష్టౌ బ్రహ్మేశౌ సర్గే దేవోత్తమౌ విభూ । తస్యైవాజ్ఞాం పురస్కృత్య వర్త్తేతే బ్రహ్మశంకరౌ
సృష్టిలో బ్రహ్మ, ఈశ్వరులు — ఆ ఇద్దరు పరమదేవతలు — ఆయన ఆజ్ఞను పాటిస్తూ ఉన్నారు. బ్రహ్మ, శంకరులు ఆయన సంకల్పానుసారం నడుస్తారు.
భీషాస్మాద్వాతి పవనో భీషోదేతి దివాకరః । భీషాస్మాదగ్నిశ్చంద్రోఽథ మృత్యుర్ధావతి పంచమః
ఆయన భయంతో గాలి వీస్తుంది, భయంతో సూర్యుడు ఉదయిస్తాడు. భయంతో అగ్ని, చంద్రుడు, మరణం కూడా కదులుతారు.
ఆసీదేకో హరిర్దివ్యో దేవో నారాయణః పరః । బ్రహ్మా నేంద్రో న చేశానో న చ చంద్ర దివాకరౌ
అప్పుడు ఒక్క దేవుడు హరి, పరమాత్మ నారాయణుడు మాత్రమే ఉన్నాడు. బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, ఈశానుడు, చంద్రుడు, సూర్యుడు ఎవ్వరూ లేరు.
న వా ద్యావాపృథివ్యౌ చ నక్షత్రాణి దివౌకసః । తస్య విష్ణోః పరం ధామ సదా పశ్యంతి సూరయః
ఆ సమయంలో ఆకాశం, భూమి, నక్షత్రాలు, దేవతలు లేరు. ఆ విష్ణువు యొక్క పరమధామాన్ని మునులు ఎప్పుడూ దర్శిస్తారు.
ఏవం సర్వోపనిషదామర్థం హిత్వా ద్విజోత్తమాః । రాగాల్లోభాద్భయాద్వాపి కిం బ్రవీథ మమాగ్రతః
అందువల్ల, ద్విజోత్తములారా! మీరు ఉపనిషత్తుల సారాన్ని వదిలిపెట్టి, రాగం, లోభం లేదా భయంతో నా ముందు ఏమి చెప్పుతున్నారు?
తం సర్వరక్షకం దేవం త్యక్త్వా సర్వేశ్వరం హరిమ్ । కథం పాషండమాశ్రిత్య పూజయామి చ శంకరమ్
ప్రపంచాన్ని రక్షించే హరి దేవుణ్ణి, సర్వేశ్వరుణ్ణి వదిలిపెట్టి, నేను ఎలా తప్పుదారి పట్టి శంకరుణ్ణి పూజించగలను?
లక్ష్మీపతిం దేవదేవమనంతం పురుషోత్తమమ్ । ఇందీవరదలశ్యామం పద్మపత్రాయతేక్షణమ్
లక్ష్మీపతి, దేవతల దేవుడు, అనంతుడు, ఉత్తమపురుషుడు, ఇంద్రకుప్పల వర్ణంతో, పద్మపత్రాల్లాంటి విశాలమైన కళ్లతో ఉన్నవాడు —
శ్రీవత్సలక్షితోరస్కం సర్వ్వాభరణభూషితమ్ । సదా కుమారం సర్వ్వేశం నిత్యానన్దసుఖప్రదమ్
శ్రీవత్సం ఉన్న వక్షస్థలం, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, ఎప్పుడూ యవ్వనంగా, సర్వేశ్వరుడు, నిత్యానందాన్ని ప్రసాదించేవాడు —