తం వై తపోనిధిం వీక్ష్య మహతా తపసాయుతమ్ । స్తుత్వా ప్రసాదయామాస మునివర్య దయాం కురు
అక్కడ ఆ మహా తపస్సుతో ఉన్న మునిని చూసి, రాజు అతన్ని పొగిడుతూ, 'మహర్షీ! దయచూపించండి' అని వేడుకున్నాడు.
తస్మై తుష్టో జగాదాయం మునివర్యో మహాతపాః । తవాత్మజాకృతం సర్వముత్పాతాద్యమవేహి తత్
ఆ మహా తపస్సుతో ఉన్న ముని సంతోషంగా, 'నీ కుమార్తె చేసిన పనివల్లే ఈ అపాయాలు అన్నీ వచ్చాయి' అని చెప్పాడు.
తవ పుత్ర్యా మహారాజ చక్షుర్విస్ఫోటనం కృతమ్ । బహుసుస్రావ రుధిరం జానతీ త్వామువాచ న
మహారాజా! నీ కుమార్తె ఒకరి కన్నుకు హాని చేసింది. దానివల్ల రక్తం ఎక్కువగా కారింది. నిన్ను తెలిసినా, ఆమె ఏమీ మాట్లాడలేదు.
తస్మాదియం మహాభూప మహ్యం దేయా యథావిధి । తతశ్చోత్పాతశమనం భవిష్యతి న సంశయః
కాబట్టి, మహాబలశాలి రాజా! ఆమెను నన్ను సంప్రదాయ ప్రకారం ఇచ్చి పెళ్లి చేయాలి. అప్పుడు ఈ అపాయాలన్నీ తొలగిపోతాయి, సందేహం లేదు.
తచ్ఛ్రుత్వా దుఃఖితో రాజా ప్రజ్ఞాచాక్షుష ఆత్మజామ్ । దదౌ కులవయోరూప శీలలక్షణసంయుతామ్
అది విని, బాధతో ఉన్న రాజు, మంచి వంశం, అందం, స్వభావం, లక్షణాలతో ఉన్న తన కుమార్తెను ఆ మునికి ఇచ్చాడు.
దత్తా యదా నృపేణేయం కన్యా కమలలోచనా । తదోత్పాతాః శమం యాతాః సర్వే మునిరుషోద్గతాః
రాజు ఆ కమలనయనురాలైన కుమార్తెను ఇచ్చిన వెంటనే, అపాయాలన్నీ ఆగిపోయాయి. మునికి కోపం తగ్గి, మనసు ప్రశాంతమైంది.
రాజా దత్త్వాత్మజాం తస్మై మునయే తపసాంనిధే । ప్రాప స్వాం నగరీం భూయో దుఃఖితోఽయం దయాయుతః
తన కుమార్తెను ఆ తపస్సు నిధి మునికి ఇచ్చిన రాజు, మళ్ళీ తన నగరానికి తిరిగి వెళ్లాడు. అతడు ఇంకా బాధతో ఉన్నా, హృదయంలో కరుణతో నిండిపోయాడు.
సుమతిరువాచ। అథర్షిః స్వాశ్రమం గత్వా మానవ్యా సహ భార్యయా । ముదం ప్రాప హతాశేష పాతకో యోగయుక్తయా
సుమతి ఇలా అన్నాడు: ఆ ముని తన భార్య మానవితో కలిసి తన ఆశ్రమానికి వెళ్లి, ఆమె యోగ సాధన వల్ల పాపాలన్నీ నశించి, ఆనందాన్ని పొందాడు.
సా మానవీ తం వరమాత్మనః పతిం । నేత్రేణహీనం జరసా గతౌజసమ్ । సిషేవ ఏనం హరిమేధసోత్తమం । నిజేష్టదాత్రీం కులదేవతాం యథా
ఆ మానవీ, తనకు ఇష్టమైన భర్తను, వృద్ధాప్యంతో చూపు, శక్తి లేని వాడిని, కుటుంబ దేవతను ఎలా సేవిస్తారో అలా, ఎంతో భక్తితో సేవించింది.
శూశ్రూషతీ స్వం పతిమింగితజ్ఞా । మహానుభావం తపసాం నిధిం ప్రియమ్ । పరాం ముదం ప్రాప సతీ మనోహరా । శచీ యథా శక్రనిషేవణోద్యతా
తన భర్త మనసు ఏది కోరుతుందో తెలుసుకుంటూ, ఆ మహాత్ముడిని, తపస్సులో నిపుణుడిని, ఎంతో ప్రేమగా సేవించిన ఆ సతీమణి, శచీ దేవి ఇంద్రుని సేవించినట్టు, పరమానందాన్ని పొందింది.
చరణౌ సేవతే తన్వీ సర్వలక్షణలక్షితా । రాజపుత్రీ సుందరాంగీ ఫలమూలోదకాశనా
అన్ని శుభ లక్షణాలతో ఉన్న ఆ సుందరాంగినీ రాజకుమార్తె, తక్కువ తిండి తినుతూ, పళ్ళు, కందులు, నీటితో జీవిస్తూ, తన భర్త పాదాలను సేవించింది.
నిత్యం తద్వాక్యకరణే తత్పరా పూజనే రతా । కాలక్షేపం ప్రకురుతే సర్వభూతహితే రతా
ఆమె ఎప్పుడూ భర్త మాటలు పాటిస్తూ, పూజలో నిమగ్నమై, సమయం అంతా సేవలో గడిపింది. అన్ని జీవుల మేలుకై కూడా తపనపడింది.
విసృజ్య కామం దంభం చ ద్వేషం లోభమఘం మదమ్ । అప్రమత్తోద్యతా నిత్యం చ్యవనం సమతోషయత్
కామం, అహంకారం, ద్వేషం, లోభం, పాపం, మదాన్ని వదిలేసి, అప్రమత్తంగా, శ్రద్ధగా ఉండి, ఎప్పుడూ చ్యవనుని సంతోషపరిచింది.
ఏవం తస్య ప్రకుర్వాణా సేవాం వాక్కాయకర్మభిః । సహస్రాబ్దం మహారాజ సా చ కామం మనస్యధాత్
ఇలా, మాటతో, శరీరంతో, పనితో భర్తను సేవిస్తూ, రాజా! ఆ మానవీ వేల సంవత్సరాలు తన మనసులో కోరికలు నెరవేర్చుకుంది.
కదాచిద్దేవభిషజావాగతావాశ్రమే మునేః । స్వాగతేన సుసంభావ్య తయోః పూజాం చకార సా
ఒకసారి ఆ ఇద్దరు దివ్య వైద్యులు ముని ఆశ్రమానికి వచ్చారు. ఆమె వారిని ఆత్మీయంగా ఆహ్వానించి, ఎంతో గౌరవంతో ఆదరించింది.
శర్యాతికన్యాకృతపూజనార్ఘ-। పాద్యాదినా తోషితచిత్తవృత్తీ । తావూచతుః స్నేహవశేన సుందరౌ । వరం వృణుష్వేతి మనోహరాంగీమ్
శర్యాతి కుమార్తె పాద్యాదులతో పూజ చేసి, వారి హృదయాలను సంతోషపరిచింది. అప్పుడు ఆ ఇద్దరు అందమైన దేవతలు, ఆమెను ప్రేమతో చూచి, 'ఓ మనోహరాంగి! నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు' అని అన్నారు.
తుష్టౌ తౌ వీక్ష్య భిషజౌ దేవానాం వరయాచనే । మతిం చకార నృపతేః పుత్రీ మతిమతాం వరా
ఆ ఇద్దరు దేవ వైద్యులు సంతృప్తిగా వరం ఇవ్వాలని చెప్పినప్పుడు, రాజకుమార్తె అయిన ఆ తెలివైన యువతి, ఏ వరం కోరాలో ఆలోచించింది.
పత్యభిప్రాయమాలక్ష్య వాచమూచే నృపాత్మజా । దత్తం మే చక్షుషీ పత్యుర్యది తుష్టౌ యువాం సురౌ
తన భర్త మనసులో ఉన్న కోరికను గ్రహించిన రాజకుమార్తె, 'మీరు ఇద్దరూ సంతోషంగా ఉంటే, నా భర్తకు చూపు కలిగించండి' అని ప్రార్థించింది.
ఇత్యేతద్వచనం శ్రుత్వా సుకన్యా యా మనోహరమ్ । సతీత్వం చ విలోక్యేదమూచతుర్భిషజాం వరౌ
సుకన్యా ఇలా అందంగా కోరిన మాటలు విని, ఆమెకు ఉన్న పతివ్రతను గుర్తించి, ఆ ఇద్దరు వైద్యులు సమాధానం ఇచ్చారు.
త్వత్పతిర్యది దేవానాం భాగం యజ్ఞే దధాత్యసౌ । ఆవయోరధునా కుర్వశ్చక్షుషోః స్ఫుటదర్శనమ్
'నీ భర్త యజ్ఞంలో దేవతలకు వారి భాగాన్ని ఇస్తే, ఇప్పుడే అతనికి రెండు కళ్లతో స్పష్టమైన చూపు కలుగుతుంది' అని వారు చెప్పారు.
చ్యవనోఽప్యోమితి ప్రాహ భాగదానే వరౌజసోః । తదా హృష్టావశ్వినౌ తమూచతుస్తపతాం వరమ్
చ్యవనుడు 'అలా జరుగుతుంది' అని దేవతలకు భాగం ఇవ్వడానికి అంగీకరించాడు. అప్పుడు ఆనందంతో అశ్వినీదేవతలు, తపస్సులో శ్రేష్ఠుడైన అతనితో మాట్లాడారు.
నిమజ్జతాం భవానస్మిన్హ్రదే సిద్ధవినిర్మితే । ఇత్యుక్తో జరయాగ్రస్త దేహో ధమనిసంతతః
'సిద్ధులు సృష్టించిన ఈ సరస్సులో ప్రవేశించు' అని వారు చెప్పారు. వృద్ధాప్యంతో శరీరం బలహీనమై, శిరలు స్పష్టంగా కనిపించేలా ఉన్న అతను, వారి మాట విని సరస్సులోకి వెళ్లాడు.
హ్రదం ప్రవేశితోఽశ్విభ్యాం స్వయం చామజ్జతాం హ్రదే । పురుషాస్త్రయ ఉత్తస్థురపీచ్యా వనితాప్రియాః
అశ్వినీదేవతలతో కలిసి చ్యవనుడు సరస్సులోకి ప్రవేశించాడు. వారు లోపలికి మునిగినప్పుడు, ముగ్గురు పురుషులు బయటకు వచ్చారు. వారంతా స్త్రీలకు ఇష్టపడే విధంగా అందంగా ఉన్నారు.
రుక్మస్రజః కుండలినస్తుల్యరూపాః సువాససః । తాన్నిరీక్ష్య వరారోహా సురూపాన్సూర్యవర్చసః
వారు బంగారు హారాలు, కుండలాలు ధరించి, ఒకేలా రూపంతో, చక్కటి వస్త్రాలు వేసుకున్నారు. వారిని చూసి, ఆ అందమైన స్త్రీ, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే పురుషులను చూచింది.
అజానతీ పతిం సాధ్వీ హ్యశ్వినౌ శరణం యయౌ । దర్శయిత్వా పతిం తస్యై పాతివ్రత్యేన తోషితౌ
తన భర్త ఎవరో తెలియక, ఆ పతివ్రత స్త్రీ అశ్వినీదేవతలను ఆశ్రయించింది. వారు ఆమెకు భర్తను చూపించి, ఆమె పతివ్రత ధర్మాన్ని మెచ్చుకున్నారు.
ఋషిమామంత్ర్య యయతుర్విమానేన త్రివిష్టపమ్ । యక్ష్యమాణే క్రతౌ స్వీయభాగకార్యాశయాయుతౌ
ఆ ఋషిని వీడ్కోలు చెప్పి, అశ్వినీదేవతలు తమ స్వర్గీయ విమానంలో త్రివిష్టపానికి వెళ్లారు. యజ్ఞంలో తమ భాగం పొందాలనే ఆశతో వారు వెళ్లారు.
కాలేన భూయసా క్షామాం కర్శితాం వ్రతచర్యయా । ప్రేమగద్గదయా వాచా పీడితః కృపయాబ్రవీత్
కాలక్రమంలో, వ్రతాచరణ వల్ల ఆమె క్షీణించి, బలహీనురాలైంది. ప్రేమతో కంపించే స్వరంతో ఆమె మాట్లాడగా, అతను కరుణతో సమాధానం ఇచ్చాడు.
తుష్టోఽహమద్య తవ భామిని మానదాయాః । శుశ్రూషయా పరమయా హృది చైకభక్త్యా । యో దేహినామయమతీవ సుహృత్స్వదేహో । నావేక్షితః సముచితః క్షపితుం మదర్థే
'ఓ భామినీ! నీవు నాకు గౌరవం ఇచ్చి, పరమమైన సేవతో, హృదయపూర్వకమైన భక్తితో నన్ను సంతుష్టిపరిచావు. నీవు నాకు నిజమైన మిత్రురాలు, నా స్వంత శరీరమే. నా కోసం ఇంత త్యాగం చేయగలిగినవారు మరెవ్వరూ లేరు.'
యే మే స్వధర్మనిరతస్య తపః సమాధి-। విద్యాత్మయోగవిజితా భగవత్ప్రసాదాః । తానేవ తే మదనుసేవనయాఽవిరుద్ధాన్ । దృష్టిం ప్రపశ్య వితరామ్యభయానశోకాన్
'నేను నా ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, తపస్సు, ధ్యానం, విద్య, యోగం ద్వారా భగవంతుని కృపతో పొందిన ఆశీర్వాదాలను, నీవు నాకు చేసిన సేవ వల్ల, నీకు నిర్బంధంగా చూపు, భయములేని జీవితం, దుఃఖరహితత్వాన్ని ఇస్తున్నాను.'
అన్యే పునర్భగవతో భ్రువ ఉద్విజృంభ-। విస్రంసితార్థరచనాః కిమురుక్రమస్య । సిద్ధాసి భుంక్ష్వ విభవాన్నిజధర్మదోహాన్ । దివ్యాన్నరైర్దురధిగాన్నృపవిక్రియాభిః
'ఇంకా, భగవంతుడు కనుసైగతో ఇతరుల ప్రయత్నాలను అడ్డుకుంటాడు. వారు ఏమి చేయగలరు? నీవు సిద్ధురాలివి. నీ స్వధర్మఫలాలను అనుభవించు. రాజుల అనుగ్రహంతో మానవులకు దుర్లభమైన దివ్య భోజనాలను ఆస్వాదించు.'