కదాచిన్మనురుద్యుక్తస్తీర్థయాత్రాం ప్రతి ప్రభుః । సకుటుంబో యయౌ రేవాం మహాబలసమావృతః
ఒకసారి, మనువు తీర్థయాత్రకు ఉత్సాహంతో, తన కుటుంబంతో పాటు, గొప్ప బలగంతో రేవా నదికి బయలుదేరాడు.
తత్ర స్నాత్వా మహానద్యాం సంతర్ప్య పితృదేవతాః । దానాని బ్రాహ్మణేభ్యశ్చ ప్రాదాద్విష్ణుప్రతుష్టయే
అక్కడ, ఆ మహానది లో స్నానం చేసి, పితృదేవతలను తృప్తిపరిచి, విష్ణువు సంతోషానికి బ్రాహ్మణులకు దానాలు ఇచ్చాడు.
తత్కన్యా విచరంతీ సా వనమధ్యే ఇతస్తతః । సఖీభిః సహితా రమ్యా తప్తహాటకభూషణా
అక్కడ, రాజుని అందమైన కుమార్తె, మెరిసే బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, తన సఖులతో కలిసి అటూ ఇటూ అడవిలో సంచరించింది.
తత్ర దృష్ట్వాథ వల్మీకం మహాతరుసుశోభితమ్ । నిమేషోన్మేషరహితం తేజః కించిద్దదర్శ సా
అక్కడ, ఒక గొప్ప వృక్షం కింద ప్రకాశంగా ఉన్న వెల్మీకి చూసింది. అక్కడ కదలని, మిలమిలలేని కొంత వెలుగు ఆమెకు కనబడింది.
గత్వా తత్ర శలాకాభిరతుదద్రుధిరం స్రవత్ । దృష్ట్వా రాజ్ఞాంగజా ఖేదం ప్రాప్తవత్యతిదుఃఖితా
ఆమె దగ్గరకు వెళ్లి, దండలతో కొట్టగా, రక్తం కారింది. అది చూసి, రాజకుమార్తె చాలా బాధతో, విచారించింది.
న జనన్యై తథా పిత్రే శశంసాఘేన విప్లుతా । స్వయమేవాత్మనాత్మానం సా శుశోచ భయాతురా
పాపభారంతో బాధపడుతూ, తల్లి లేదా తండ్రికి ఏమీ చెప్పలేదు. భయంతో, తన మనసులో తానే తాను శోకించింది.
తదా భూశ్చలితా రాజన్దివశ్చోల్కా పపాత హ । ధూమ్రా దిశో భవన్సర్వాః సూర్యశ్చ పరివేషితః
అప్పటికి భూమి కంపించిపోయింది, రాజా! ఆకాశం నుంచి ఒక జ్వాలకణం పడింది. అన్ని దిశలు పొగతో నిండిపోయాయి. సూర్యుడు చుట్టూ వలయంతో కనిపించాడు.
తదా రాజ్ఞో హయా నష్టా హస్తినో బహవో మృతాః । ధనం నష్టం రత్నయుతం కలహోభూన్మిథస్తదా
ఆ సమయంలో రాజుకు ఉన్న గుర్రాలు కనపడకుండా పోయాయి, అనేక ఏనుగులు చనిపోయాయి, రత్నాలతో నిండిన ధనం పోయింది, ప్రజల్లో పరస్పరం కలహాలు మొదలయ్యాయి.
తదాలోక్య నృపో భీతః కించిదుద్విగ్నమానసః । జనానపృచ్ఛత్కేనాపి మునయే త్వపరాధితమ్
ఇవి చూసి రాజు భయంతో, మనసు కలవరపడి, ప్రజలను అడిగాడు—ఎవరైనా మునికి మనం అపరాధం చేశామా అని.
పారంపర్యేణ తజ్జ్ఞాత్వా స్వపుత్ర్యాః పరిచేష్టితమ్ । యయౌ సుదుఃఖితస్తత్ర సమృద్ధబలవాహనః
తన కుమార్తె చేసిన పనిని పెద్దలు చెప్పినట్టు తెలుసుకుని, రాజు ఎంతో బాధతో, తన బలమైన సైన్యాన్ని తీసుకుని అక్కడికి వెళ్లాడు.
తం వై తపోనిధిం వీక్ష్య మహతా తపసాయుతమ్ । స్తుత్వా ప్రసాదయామాస మునివర్య దయాం కురు
అక్కడ ఆ మహా తపస్సుతో ఉన్న మునిని చూసి, రాజు అతన్ని పొగిడుతూ, 'మహర్షీ! దయచూపించండి' అని వేడుకున్నాడు.
తస్మై తుష్టో జగాదాయం మునివర్యో మహాతపాః । తవాత్మజాకృతం సర్వముత్పాతాద్యమవేహి తత్
ఆ మహా తపస్సుతో ఉన్న ముని సంతోషంగా, 'నీ కుమార్తె చేసిన పనివల్లే ఈ అపాయాలు అన్నీ వచ్చాయి' అని చెప్పాడు.
తవ పుత్ర్యా మహారాజ చక్షుర్విస్ఫోటనం కృతమ్ । బహుసుస్రావ రుధిరం జానతీ త్వామువాచ న
మహారాజా! నీ కుమార్తె ఒకరి కన్నుకు హాని చేసింది. దానివల్ల రక్తం ఎక్కువగా కారింది. నిన్ను తెలిసినా, ఆమె ఏమీ మాట్లాడలేదు.
తస్మాదియం మహాభూప మహ్యం దేయా యథావిధి । తతశ్చోత్పాతశమనం భవిష్యతి న సంశయః
కాబట్టి, మహాబలశాలి రాజా! ఆమెను నన్ను సంప్రదాయ ప్రకారం ఇచ్చి పెళ్లి చేయాలి. అప్పుడు ఈ అపాయాలన్నీ తొలగిపోతాయి, సందేహం లేదు.
తచ్ఛ్రుత్వా దుఃఖితో రాజా ప్రజ్ఞాచాక్షుష ఆత్మజామ్ । దదౌ కులవయోరూప శీలలక్షణసంయుతామ్
అది విని, బాధతో ఉన్న రాజు, మంచి వంశం, అందం, స్వభావం, లక్షణాలతో ఉన్న తన కుమార్తెను ఆ మునికి ఇచ్చాడు.
దత్తా యదా నృపేణేయం కన్యా కమలలోచనా । తదోత్పాతాః శమం యాతాః సర్వే మునిరుషోద్గతాః
రాజు ఆ కమలనయనురాలైన కుమార్తెను ఇచ్చిన వెంటనే, అపాయాలన్నీ ఆగిపోయాయి. మునికి కోపం తగ్గి, మనసు ప్రశాంతమైంది.
రాజా దత్త్వాత్మజాం తస్మై మునయే తపసాంనిధే । ప్రాప స్వాం నగరీం భూయో దుఃఖితోఽయం దయాయుతః
తన కుమార్తెను ఆ తపస్సు నిధి మునికి ఇచ్చిన రాజు, మళ్ళీ తన నగరానికి తిరిగి వెళ్లాడు. అతడు ఇంకా బాధతో ఉన్నా, హృదయంలో కరుణతో నిండిపోయాడు.
సుమతిరువాచ। అథర్షిః స్వాశ్రమం గత్వా మానవ్యా సహ భార్యయా । ముదం ప్రాప హతాశేష పాతకో యోగయుక్తయా
సుమతి ఇలా అన్నాడు: ఆ ముని తన భార్య మానవితో కలిసి తన ఆశ్రమానికి వెళ్లి, ఆమె యోగ సాధన వల్ల పాపాలన్నీ నశించి, ఆనందాన్ని పొందాడు.
సా మానవీ తం వరమాత్మనః పతిం । నేత్రేణహీనం జరసా గతౌజసమ్ । సిషేవ ఏనం హరిమేధసోత్తమం । నిజేష్టదాత్రీం కులదేవతాం యథా
ఆ మానవీ, తనకు ఇష్టమైన భర్తను, వృద్ధాప్యంతో చూపు, శక్తి లేని వాడిని, కుటుంబ దేవతను ఎలా సేవిస్తారో అలా, ఎంతో భక్తితో సేవించింది.
శూశ్రూషతీ స్వం పతిమింగితజ్ఞా । మహానుభావం తపసాం నిధిం ప్రియమ్ । పరాం ముదం ప్రాప సతీ మనోహరా । శచీ యథా శక్రనిషేవణోద్యతా
తన భర్త మనసు ఏది కోరుతుందో తెలుసుకుంటూ, ఆ మహాత్ముడిని, తపస్సులో నిపుణుడిని, ఎంతో ప్రేమగా సేవించిన ఆ సతీమణి, శచీ దేవి ఇంద్రుని సేవించినట్టు, పరమానందాన్ని పొందింది.
చరణౌ సేవతే తన్వీ సర్వలక్షణలక్షితా । రాజపుత్రీ సుందరాంగీ ఫలమూలోదకాశనా
అన్ని శుభ లక్షణాలతో ఉన్న ఆ సుందరాంగినీ రాజకుమార్తె, తక్కువ తిండి తినుతూ, పళ్ళు, కందులు, నీటితో జీవిస్తూ, తన భర్త పాదాలను సేవించింది.
నిత్యం తద్వాక్యకరణే తత్పరా పూజనే రతా । కాలక్షేపం ప్రకురుతే సర్వభూతహితే రతా
ఆమె ఎప్పుడూ భర్త మాటలు పాటిస్తూ, పూజలో నిమగ్నమై, సమయం అంతా సేవలో గడిపింది. అన్ని జీవుల మేలుకై కూడా తపనపడింది.
విసృజ్య కామం దంభం చ ద్వేషం లోభమఘం మదమ్ । అప్రమత్తోద్యతా నిత్యం చ్యవనం సమతోషయత్
కామం, అహంకారం, ద్వేషం, లోభం, పాపం, మదాన్ని వదిలేసి, అప్రమత్తంగా, శ్రద్ధగా ఉండి, ఎప్పుడూ చ్యవనుని సంతోషపరిచింది.
ఏవం తస్య ప్రకుర్వాణా సేవాం వాక్కాయకర్మభిః । సహస్రాబ్దం మహారాజ సా చ కామం మనస్యధాత్
ఇలా, మాటతో, శరీరంతో, పనితో భర్తను సేవిస్తూ, రాజా! ఆ మానవీ వేల సంవత్సరాలు తన మనసులో కోరికలు నెరవేర్చుకుంది.
కదాచిద్దేవభిషజావాగతావాశ్రమే మునేః । స్వాగతేన సుసంభావ్య తయోః పూజాం చకార సా
ఒకసారి ఆ ఇద్దరు దివ్య వైద్యులు ముని ఆశ్రమానికి వచ్చారు. ఆమె వారిని ఆత్మీయంగా ఆహ్వానించి, ఎంతో గౌరవంతో ఆదరించింది.
శర్యాతికన్యాకృతపూజనార్ఘ-। పాద్యాదినా తోషితచిత్తవృత్తీ । తావూచతుః స్నేహవశేన సుందరౌ । వరం వృణుష్వేతి మనోహరాంగీమ్
శర్యాతి కుమార్తె పాద్యాదులతో పూజ చేసి, వారి హృదయాలను సంతోషపరిచింది. అప్పుడు ఆ ఇద్దరు అందమైన దేవతలు, ఆమెను ప్రేమతో చూచి, 'ఓ మనోహరాంగి! నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు' అని అన్నారు.
తుష్టౌ తౌ వీక్ష్య భిషజౌ దేవానాం వరయాచనే । మతిం చకార నృపతేః పుత్రీ మతిమతాం వరా
ఆ ఇద్దరు దేవ వైద్యులు సంతృప్తిగా వరం ఇవ్వాలని చెప్పినప్పుడు, రాజకుమార్తె అయిన ఆ తెలివైన యువతి, ఏ వరం కోరాలో ఆలోచించింది.
పత్యభిప్రాయమాలక్ష్య వాచమూచే నృపాత్మజా । దత్తం మే చక్షుషీ పత్యుర్యది తుష్టౌ యువాం సురౌ
తన భర్త మనసులో ఉన్న కోరికను గ్రహించిన రాజకుమార్తె, 'మీరు ఇద్దరూ సంతోషంగా ఉంటే, నా భర్తకు చూపు కలిగించండి' అని ప్రార్థించింది.
ఇత్యేతద్వచనం శ్రుత్వా సుకన్యా యా మనోహరమ్ । సతీత్వం చ విలోక్యేదమూచతుర్భిషజాం వరౌ
సుకన్యా ఇలా అందంగా కోరిన మాటలు విని, ఆమెకు ఉన్న పతివ్రతను గుర్తించి, ఆ ఇద్దరు వైద్యులు సమాధానం ఇచ్చారు.
త్వత్పతిర్యది దేవానాం భాగం యజ్ఞే దధాత్యసౌ । ఆవయోరధునా కుర్వశ్చక్షుషోః స్ఫుటదర్శనమ్
'నీ భర్త యజ్ఞంలో దేవతలకు వారి భాగాన్ని ఇస్తే, ఇప్పుడే అతనికి రెండు కళ్లతో స్పష్టమైన చూపు కలుగుతుంది' అని వారు చెప్పారు.