హయరత్నేన సంయుక్తస్తథా వీరైః సుశోభితః । రాజ్ఞా పురస్కృతో రాజా శత్రుఘ్నః ప్రాప మందిరమ్
హయరత్నంతో పాటు పరాక్రమశాలి యోధులతో కూడి, రాజు ముందుగా నడిపించగా, శత్రుఘ్నుడు ఆ మహా మందిరంలోకి ప్రవేశించాడు.
అర్ఘాదిభిః పూజయిత్వా రఘునాథానుజం తదా । సర్వం సమర్పయామాస రామచంద్రాయ ధీమతే
ఆ సమయంలో, రఘునాథుని తమ్ముడిని అర్ఘ్యాదులతో పూజించి, తనకు ఉన్నదంతా ధీరుడైన రామచంద్రునికి సమర్పించాడు.
శేష ఉవాచ। అథ స్వాగతసంతుష్టం శత్రుఘ్నం ప్రాహ భూమిపః । రఘునాథకథాం శ్రేష్ఠాం శుశ్రూషుః పురుషర్షభః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ సమయంలో, అతిథిగా వచ్చిన శత్రుఘ్నుడు సంతోషంగా ఉన్నాడు. రఘునాథుని గొప్ప కథలు వినాలని ఆసక్తిగా ఉన్న అతనితో ఆ రాజు మాట్లాడాడు.
సుమద ఉవాచ। కచ్చిదాస్తే సుఖం రామః సర్వలోకశిరోమణిః । భక్తరక్షావతారోఽయం మమానుగ్రహకారకః
సుమదుడు ఇలా అన్నాడు: రాముడు, అన్ని లోకాలకూ మణిగా ఉన్నవాడు, బాగున్నాడా? భక్తులను కాపాడటానికి అవతరించినవాడు, నాకు దయ చూపినవాడు.
ధన్యా లోకా ఇమే పుర్యాం రఘునాథముఖాంబుజమ్ । యే పిబంత్యనిశం చాక్షిపుటకైః పరిమోదితాః
ఈ పట్టణంలో రఘునాథుని ముఖాన్ని తమ కళ్లతో ఎప్పుడూ ఆనందంగా చూస్తూ ఉండే ప్రజలు నిజంగా ధన్యులు.
అర్థజాతం మదీయం చ నితరాం పురుషర్షభ । కృతార్థం కులభూమ్యాది వస్తుజాతం మహామతే
ఓ మహాపురుషా, నా వంశ సంపద, భూమి, ఇతర వస్తువులు అన్నీ నిజంగా సార్థకమయ్యాయి.
కామాక్షయా ప్రసాదో మే కృతః పూర్వం దయార్ద్రయా । రఘునాథముఖాంభోజం ద్రక్ష్యేద్య సకుటుంబకః
నా కోరికలు తీరిపోవడంతో దయ నాకు కలిగింది. ఈ రోజు నా కుటుంబంతో కలిసి రఘునాథుని ముఖాన్ని చూడబోతున్నాను.
ఇత్యుక్తవతి వీరే తు సుమదే పార్థివోత్తమే । సర్వం తత్కథయామాస రఘునాథగుణోదయమ్
అలా సుమదుడు, ఆ వీరుడితో మాట్లాడిన తర్వాత, రఘునాథుని మహిమలు అన్నీ వివరంగా చెప్పాడు.
త్రిరాత్రం తత్ర సంస్థిత్య రఘునాథానుజః పరమ్ । గంతుం చకార ధిషణాం రాజ్ఞా సహ మహామతిః
అక్కడ మూడు రాత్రులు గడిపిన తరువాత, రఘునాథుని తమ్ముడు, మహామతి, రాజుతో కలిసి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
తజ్జ్ఞాత్వా సుమదః శీఘ్రం పుత్రం రాజ్యేఽభ్యషేచయత్ । శత్రుఘ్నేన మహారాజ్ఞా పుష్కలేనానుమోదితః
అది తెలుసుకున్న సుమదుడు, శత్రుఘ్నుడు, పుష్కలుడు సమ్మతితో తన కుమారుడిని త్వరగా సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు.
వాసాంసి బహురత్నాని ధనాని వివిధాని చ । శత్రుఘ్నసేవకేభ్యోఽసౌ ప్రాదాత్తత్ర మహామతిః
ఆ మహామతి, శత్రుఘ్నుని సేవకులకు అనేక రత్నాలతో అలంకరించిన వస్త్రాలు, వివిధ రకాల ధనాన్ని ఇచ్చాడు.
తతో గమనమారేభే మంత్రిభిర్బహువిత్తమైః । పత్తిభిర్వాజిభిర్నాగైః సదశ్వైరథ కోటిభిః
తర్వాత, ధనవంతమైన మంత్రులు, పాదాట సైనికులు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, అనేక రథాలతో కలిసి ప్రయాణం మొదలుపెట్టాడు.
శత్రుఘ్నః సహితస్తేన సుమదేన ధనుర్భృతా । జగామ మార్గే విహసన్రఘునాథప్రతాపభృత్
శత్రుఘ్నుడు, సుమదుడు, ధనుర్ధారులుతో కలిసి, రఘునాథుని వైభవాన్ని మోస్తూ, ఆనందంగా నవ్వుతూ ఆ మార్గంలో ప్రయాణించాడు.
పయోష్ణీతీరమాసాద్య జగామ స హయోత్తమః । పృష్ఠతోఽనుయయుః సర్వే యోధా వై హయరక్షిణః
పయోష్ణీ నది తీరానికి చేరుకుని, ఉత్తమమైన గుర్రంతో ముందుకు వెళ్లాడు. అన్ని యోధులు, గుర్రాల కాపరులు వెనుక అనుసరించారు.
ఆశ్రమాన్వివిధాన్పశ్యన్నృషీణాం సుతపోభృతామ్ । తత్రతత్ర విశృణ్వానో రఘునాథగుణోదయమ్
తపస్సులో నిమగ్నమైన ఋషుల వివిధ ఆశ్రమాలను చూస్తూ, అక్కడక్కడా రఘునాథుని మహిమను ప్రచారం చేశాడు.
ఏష ధీమాన్హరిర్యాతి హరిణా పరిరక్షితః । హరిభిర్హరిభక్తైశ్చ హరివర్యానుగైర్ముహుః
ఈ ధీమంతుడు హరి, కోతుల రక్షణలో, కోతులు, కోతుల భక్తులు, ఉత్తమ కోతుల అనుచరులతో కలిసి ప్రయాణిస్తున్నాడు.
ఇతి శృణ్వఞ్ఛుభా వాచో మునీనాం పరితః ప్రభుః । తుతోష భక్త్యుత్కలితచిత్తవృత్తిభృతాం మహాన్
ఇలా చుట్టూ ఉన్న మునుల మంగళకరమైన మాటలు వింటూ, భక్తితో ఉల్లాసంగా ఉన్నవారి మనసుతో ఆ ప్రభువు సంతోషించాడు.
దదర్శ చాశ్రమం శుద్ధం జనజంతుసమాకులమ్ । వేదధ్వనిహతాశేషా మంగలం శృణ్వతాం నృణామ్
అతడు పరిశుద్ధమైన ఆశ్రమాన్ని చూశాడు. అక్కడ జనులు ఎక్కువగా ఉండి, వేదధ్వని వినిపిస్తూ, వినేవారికి అన్ని అశుభాలను తొలగించేది.
అగ్నిహోత్రహవిర్ధూమ పవిత్రితనభోఖిలమ్ । మునివర్యకృతానేక యాగయూపసుశోభితమ్
యజ్ఞంలో హోమధూమంతో ఆకాశం పవిత్రంగా ఉంది. మునిశ్రేష్ఠులు నిర్మించిన అనేక యాగశిలలు అక్కడ అలంకరించబడ్డాయి.
యత్ర గావస్తు హరిణా పాల్యంతే పాలనోచితాః । మూషకా న ఖనంత్యస్మిన్బిడాలస్య భయాద్బిలమ్
అక్కడ కోతులు ఆవులను రక్షిస్తూ ఉంటారు. అక్కడ ఎలుకలు పిల్లుల భయంతో బిలాలు తవ్వవు.
మయూరైర్నకులైః సార్ద్ధం క్రీడంతి ఫణినోనిశమ్ । గజైః సింహైర్నిత్యమత్ర స్థీయతే మిత్రతాం గతైః
ఇక్కడ పాములు మయూరాలతో, ముంగిసలతో కలిసి ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఆడుకుంటుంటాయి. ఏనుగులు, సింహాలు కూడా ఇక్కడ స్నేహితులై కలిసి నివసిస్తాయి.
ఏణాస్తత్రత్య నీవారభక్షణేషు కృతాదరాః । న భయం కుర్వతే కాలాద్రక్షితా మునివృందకైః
అక్కడ ఎలుగుబంటి జింకలు అడవి బియ్యం తినడంలో మునిగిపోయి, కాలభయాన్ని ఎరుగకుండా, మునుల సమూహాల రక్షణలో భయపడకుండా ఉంటాయి.
గావః కుంభసమోధస్కా నందినీ సమవిగ్రహాః । కుర్వంతి చరణోత్థేన రజసేలాం పవిత్రితామ్
పూర్ణమైన ఉబ్బెత్తిన పాలు ఉన్న ఆవులు, నందిని లాగా సమానమైన రూపంతో, తమ కాళ్లతో ఎగురవేసిన ధూళితో ఇక్కడి ఇసుకను పవిత్రం చేస్తుంటాయి.
మునివర్యాః సమిత్పాణి పద్మైర్ధర్మక్రియోచితామ్ । దృష్ట్వా పప్రచ్ఛసుమతిం సర్వజ్ఞం రామ మంత్రిణమ్
పూజారులు, చేతుల్లో సమిధలు, పద్మాలు పట్టుకుని, ధర్మకార్యాలకు తగినవి ధరించి, ఇది చూసి, రాముని మంత్రి అయిన సుమతిని ప్రశ్నించారు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। సుమతే కస్య సంస్థానం మునేర్భాతి పురోగతమ్ । నిర్వైరిజంతు సంసేవ్యం మునివృందసమాకులమ్
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అడిగాడు: సుమతీ, మన ముందున్న ఈ ఆశ్రమం ఎవరిది? శాంతియుతమైన జంతువులతో, మునుల సమూహాలతో నిండినది ఎవరిది?
శ్రోష్యామి మునివార్తాం చ విదధామి పవిత్రతామ్ । నిజం వపుస్తదీయాభిర్వార్తాభిర్వర్ణనాదిభిః
ఆ మునివారి కథను వినాలని ఉంది. ఆయన చేసిన పనులను నా మాటల్లో వివరించి, ఆ కథ పవిత్రతను మరింత పెంచాలని కోరుకుంటున్నాను.
ఇతి శ్రుత్వా మహద్వాక్యం శత్రుఘ్నస్య మహాత్మనః । కథయామాస సచివో రఘునాథస్య ధీమతః
శత్రుఘ్నుని గొప్ప మాటలు విని, రఘునాథుని జ్ఞానమంతుడైన మంత్రి సుమతి మాట్లాడడం ప్రారంభించాడు.
సుమతిరువాచ। చ్యవనస్యాశ్రమం విద్ధి మహాతాపసశోభితమ్ । నిర్వైరిజంతుసంకీర్ణం మునిపత్నీభిరావృతమ్
సుమతి ఇలా అన్నాడు: ఇది మహాతపస్వి అయిన చ్యవనుని ఆశ్రమమని తెలుసుకో. శాంతియుతమైన జంతువులతో నిండినది, మునుల భార్యలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
యోఽసౌ మహామునిః స్వర్గవైద్యయోర్భాగమాదధాత్ । స్వాయంభువమహాయజ్ఞే శక్రమానవిభేదనః
ఆ మహాముని స్వయంభువ మహాయజ్ఞంలో, ఇంద్రుడు మరియు ఇతర దేవతల ఆధిపత్యాన్ని తొలగించి, అశ్వినీదేవతలకు కూడా భాగాన్ని ఇచ్చాడు.
మహామునేః ప్రభావోఽయం న కేనాపి సమాప్యతే । తపోబలసమృద్ధస్య వేదమూర్తిధరస్య హ
ఆ మహామునికి ఉన్న శక్తి ఎవరూ కొలవలేరు. ఆయన తపస్సు బలంతో నిండినవాడు, వేద స్వరూపుడైనవాడు.