కామ ఉవాచ। స్వామిన్కోఽసౌ హి సుమదః కిం తపః స్వల్పకం పునః । బ్రహ్మాదీనాం తపోభంగం కరోమ్యస్య తు కా కథా
కామదేవుడు అన్నాడు: 'సుమదుడు నీ సేవకుడే కదా! ఈ తపస్సు అతనికి చిన్నదే. బ్రహ్మాదుల తపస్సును కూడా నేను భంగం చేశాను; ఇతనిదే మరెంత?'
మద్బాణబలనిర్భిన్నశ్చంద్రస్తారాం గతః పురా । త్వమప్యహల్యాం గతవాన్విశ్వామిత్రస్తు మేనికామ్
'నా బాణాల బలంతో, ఒకప్పుడు చంద్రుడు నక్షత్రాల దగ్గరకు వెళ్లాడు; నువ్వు అహల్యను దగ్గరకు వెళ్లావు, విశ్వామిత్రుడు మేనకను చేరాడు.'
చింతాం మా కురు దేవేంద్ర సేవకే మయి సంస్థితే । ఏష గచ్ఛామి సుమదం దేవాన్పాలయ మారిష
'ఇంద్రా, నేను నీ సేవకుడిగా ఉన్నప్పుడు నువ్వు ఆందోళన పడవద్దు; నేను సుమదుని దగ్గరకు వెళ్తాను, దేవతలను నువ్వు కాపాడు, శత్రువులను సంహరించువాడా.'
ఏవముక్త్వా కామదేవో హేమకూటం గిరిం యయౌ । వసంతేన యుతః సఖ్యా తథైవాప్సరసాంగణైః
అలా చెప్పి, కామదేవుడు, తన మిత్రుడు వసంతుడు, అప్సరసల గుంపుతో కలిసి, హేమకూట పర్వతానికి వెళ్లాడు.
వసంతస్తత్ర సకలాన్వృక్షాన్పుష్పఫలైర్యుతాన్ । కోకిలాన్షట్పదశ్రేణ్యా ఘుష్టానాశు చకార హ
అక్కడ వసంతుడు, అన్ని చెట్లను పుష్పాలు, పండ్లతో నింపాడు; కోయిలలు, తేనెటీగల గుంపులు మధురంగా అరవడం మొదలుపెట్టాయి.
వాయుః సుశీతలో వాతి దక్షిణాం దిశమాశ్రితః । కృతమాలాసరిత్తీర లవంగకుసుమాన్వితః
దక్షిణ దిశ నుంచి, కృతమాలా నది ఒడ్డున, లవంగ పువ్వుల సువాసనతో, చల్లని గాలి వీస్తోంది.
ఏవంవిధే వనే వృత్తే రంభానామాప్సరోవరా । సఖీభిః సంవృతా తత్ర జగామ సుమదాంతికమ్
అలాంటి అడవిలో, అప్సరసలలో శ్రేష్ఠురాలు రంభ, తన సఖులతో కలిసి, అక్కడికి వచ్చి సుమదుని దగ్గరకు చేరింది.
తత్రారభత గానం సా కిన్నరస్వరశోభనా । మృదంగపణవానేకవాద్యభేదవిశారదా
అక్కడ ఆమె, కిన్నర స్వరాలతో అలంకరించిన గొంతుతో, మృదంగం, పణవాది వాద్యాలలో నైపుణ్యంతో, పాటలు పాడడం ప్రారంభించింది.
తద్గానమాకర్ణ్య నరాధిపోఽసౌ । వసంతమాలోక్య మనోహరం చ । తథాన్యపుష్టారటితం మనోరమం । చకార చక్షుః పరివర్తనం బుధః
ఆ పాట విని, రాజు వసంతాన్ని, అందమైన దృశ్యాలను, ఇతర పక్షుల మధురమైన అరుపులను చూసి, ఆశ్చర్యంగా కన్నులు తిప్పాడు.
తం ప్రబుద్ధం నృపం వీక్ష్య కామః పుష్పాయుధస్త్వరన్ । చకార సత్వరం సజ్యం ధనుస్తత్పృష్ఠతోఽనఘ
ఆ రాజు మేల్కొన్నట్టు చూసి, పుష్పాయుధుడైన కామదేవుడు, వెంటనే తన విల్లు సిద్ధం చేసి, అతని వెనుక నిలబడ్డాడు, పాపరహితుడా.
ఏకాప్సరాస్తత్ర నృపస్య పాదయోః । సంవాహనం నర్తితనేత్రపల్లవా । చకార చాన్యా తు కటాక్షమోక్షణం । చకార కాచిద్భృశమంగచేష్టితమ్
అక్కడ ఒక అప్సరసు రాజు పాదాలను మృదువుగా మసాజ్ చేస్తూ, తన కన్నుల నాట్యంతో ఆకర్షణగా చూచింది. ఇంకొకరు పక్క చూపులతో మనసు దోచింది. మరొకరు అందమైన కదలికలతో ఆకర్షణగా ప్రవర్తించింది.
అప్సరోభిస్తథాకీర్ణః కామవిహ్వలమానసః । చింతయామాస మతిమాఞ్జితేంద్రియశిరోమణిః
అలా అప్సరసలతో చుట్టుముట్టబడి, కోరికలతో మనసు కలవరపడిన ఆ జ్ఞాని, ఇంద్రియాలను జయించిన రాజు ఆలోచనలో పడ్డాడు.
ఏతా మే తపసో విఘ్నకారిణ్యోఽప్సరసాం వరాః । శక్రేణ ప్రేషితాః సర్వాః కరిష్యంతి యథాతథమ్
ఈ అప్సరసలు నా తపస్సుకు అడ్డుగా వచ్చినవారు. వీరిని ఇంద్రుడు పంపించాడు. ఆయనకు నచ్చినట్లు వీరు ప్రవర్తిస్తారు.
ఇతి సంచింత్య సుతపాస్తా ఉవాచ వరాంగనాః । కా యూయం కుత్ర సంస్థాః కిం భవతీనాం చికీర్షితమ్
ఇలా ఆలోచించి, ఆ తపస్వి ఆ సుందరీలను అడిగాడు: "మీరు ఎవరు? ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు? మీ ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?"
అత్యద్భుతం జాతమహో యద్భవత్యోఽక్షిగోచరాః । యాస్తపోభిః సుదుష్ప్రాప్యాస్తా మే తపస ఆగతాః
నిజంగా ఆశ్చర్యం! మీరు గొప్ప తపస్సుతో కూడినవారు కూడా చూడలేని వారు. అలాంటి మీరు నా తపస్సు వల్ల నా కంటికి కనిపించడం ఎంత గొప్ప విషయం!
శేష ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య సుమదస్య తపోనిధేః । జగదుః కామసేనాస్తం రంభాద్యప్సరసో ముదా
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: సుమదుని తపస్సు వాక్యాలు విని, రంభాదులు అప్సరసలు ఆనందంతో అతనితో మాట్లాడారు.
త్వత్తపోభిర్వయం కాంత ప్రాప్తాః సర్వవరాంగనాః । తాసాం యౌవనసర్వస్వం భుంక్ష్వ త్యజ తపఃఫలమ్
ప్రియమైనవాడా! నీ తపస్సు వల్ల మేమందరం, ఈ సుందరీలు, నీ వద్దకు వచ్చాము. మేము అందించే యవ్వనానందాన్ని అనుభవించు, తపస్సు ఫలితాన్ని వదిలిపెట్టు.
ఇయం ఘృతాచీ సుభగా చంపకాభశరీరభృత్ । కర్పూరగంధలలితం భునక్తు త్వన్ముఖామృతమ్
ఇది ఘృతాచీ, అదృష్టవంతురాలు, చంపకపువ్వులవలె స్వర్ణవర్ణమైన శరీరంతో, కర్పూరపు సువాసనతో ఉంది. ఆమె నీ పెదవుల అమృతాన్ని ఆస్వాదించనివ్వు.
ఏతాం మహాభాగ సుశోభివిభ్రమాం । మనోహరాంగీం ఘనపీనసత్కుచామ్ । కాంతోపభుంక్ష్వాశు నిజోగ్రపుణ్యతః । ప్రాప్తాం పునస్త్వం త్యజ దుఃఖజాతమ్
ఓ మహాభాగ! ఈ అందమైన నడకతో, ఆకట్టుకునే అవయవాలతో, ఘనమైన వక్షోజాలతో ఉన్న సుందరిని, నీ తపస్సు ఫలితంగా వచ్చిన ఈ స్త్రీని త్వరగా అనుభవించు. కలిగిన దుఃఖాన్ని వదిలిపెట్టు.
మామప్యనర్ఘ్యాభరణోపశోభితాం । మందారమాలాపరిశోభివక్షసమ్ । నానారతాఖ్యానవిచారచంచురాం । దృఢం యథా స్యాత్పరిరంభణం కురు
నిరుపమమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన నన్ను, మందారమాలతో మెరిసే వక్షస్సుతో, వివిధ కళల్లో నైపుణ్యమున్న నన్ను, బలంగా ఆలింగనం చేసి, మన ప్రేమను పరిపూర్ణంగా చేయు.
పిబామృతం మామకవక్త్రనిర్గతం । విమానమారుహ్య వరం మయా సహ । సుమేరుశృంగం బహుపుణ్యసేవితం । సంప్రాప్య భోగం కురు సత్తపః ఫలమ్
నా పెదవుల నుంచి ప్రవహించే అమృతాన్ని త్రాగు. నాతో కలసి విమానంలో ఎక్కి, అనేక పుణ్యఫలితాలతో ప్రసిద్ధమైన సుమేరు శిఖరాన్ని చేరి, నీ తపస్సు ఫలాన్ని ఆనందించు.
తిలోత్తమా యౌవనరూపశోభితా । గృహ్ణాతు తే మూర్ధని తాపవారణమ్ । సుచామరౌ సంతతధారయాంకితౌ । గంగాప్రవాహావివ సుందరోత్తమ
యవ్వనంతో, అందంతో మెరిసే తిలోత్తమా నీ తలపై చల్లని వస్త్రాన్ని ఉంచుతుంది. రెండు సువాసన గాలివీశే చామరాలతో, గంగా ప్రవాహాలవలె నీకు శాంతిని ఇస్తుంది, ఓ సుందరుడా!
శృణుష్వ భోః కామకథాం మనోహరాం । పిబామృతం దేవగణాదివాంఛితమ్ । ఉద్యానమాసాద్య చ నందనాభిధం । వరాంగనాభిర్విహరం కురు ప్రభో
ఓ ప్రభూ! మనసును ఆకట్టుకునే ప్రేమకథలు విను. దేవతలు కూడా కోరుకునే అమృతాన్ని త్రాగు. నందనవనం చేరి, సుందరీలతో విహరించు.
ఇత్యుక్తమాకర్ణ్య మహామతిర్నృపో । విచారయామాస కుతో హ్యుపస్థితాః । మయా సుసృష్టాస్తపసా సురాంగనాః । ప్రత్యూహ ఏవాత్ర విధేయమేష కిమ్
ఇలా వారు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ మహాజ్ఞాని రాజు ఇలా ఆలోచించాడు: "ఈ దేవతా స్త్రీలు నా తపస్సుతో సృష్టించబడ్డవారా? వీరు ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు? ఈ అడ్డంకిని ఎలా తొలగించాలి?"
ఇతి చింతాతురో రాజా స్వాంతే సంచింతయన్సుధీః । జగాద మతిమాన్వీరః సుమదో దేవతాఙ్గనాః
ఈ ఆలోచనలతో మనసు కలవరపడి, ఆ ధీరుడు, జ్ఞానవంతుడు అయిన సుమదు ఆ దేవతా స్త్రీలను ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
యూయం తు మమచిత్తస్థా జగన్మాతృస్వరూపకాః । మయా సంచింత్యతే యా హి సాపి త్వద్రూపిణీ మతా
మీరు నా హృదయంలో నివసించే జగన్మాతృ స్వరూపాలు. నేను ఏదైనా ఆలోచించినా, అది కూడా మీ రూపమేనని భావిస్తాను.
ఇదం తుచ్ఛం స్వర్గసుఖం త్వయోక్తం సవికల్పకమ్ । మత్స్వామినీ మయా భక్త్యా సేవితా దాస్యతే వరమ్
మీరు చెప్పిన ఈ స్వర్గసుఖం తక్కువదే, స్థిరమైనదీ కాదు. నేను భక్తితో సేవించే నా స్వామినీ నాకు వరం ఇస్తుంది.
యత్కృపాతో విధిః సత్యలోకం ప్రాప్తో మహానభూత్ । సా మే దాస్యతి సర్వం హి భక్తదుఃఖాంతకారిణీ
ఆమె కృప వల్ల బ్రహ్మ దేవుడు సత్యలోకాన్ని పొందాడు. ఆమె నా భక్తదుఃఖాన్ని తొలగించి, నాకు కావలసినదంతా ఇస్తుంది.
కిం నందనం కిం తు గిరిః కనకేన సుమణ్డితః । కిం సుధా స్వల్పపుణ్యేన ప్రాప్యా దానవదుఃఖదా
నందనం అంటే ఏమిటి? బంగారంతో అలంకరించిన పర్వతం ఎంత గొప్పది? కొద్దిపాటి పుణ్యంతో లభించే అమృతం కూడా, దానవులకు బాధను మాత్రమే ఇస్తుంది కదా?
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య కామస్తు వివిధైః శరైః । ప్రాహరన్నరదేవస్య కర్తుం కించిన్న వై ప్రభుః
ఈ మాటలు విని, కాముడు色色 రకాల బాణాలతో నరదేవునిపై దాడి చేశాడు. అయినా అతనికి ఏమి చేయడం సాధ్యపడలేదు.