సుమతిరువాచ। హేమకూటో గిరిః పూతః సర్వదేవోపశోభితః । తత్రాస్తి తీర్థం విమలమృషివృందసుసేవితమ్
సుమతి ఇలా అన్నాడు: అక్కడ హేమకూట పర్వతం ఉంది, అది పవిత్రమైనది, అన్ని దేవతలతో అలంకరించబడింది. అక్కడ ఒక పవిత్ర తీర్థం ఉంది, ఋషుల సమూహం సేవించే స్థలం.
సుమదో హి తపస్తేపే హతమాతృపితృప్రజః । అరిభిః సర్వసామంతైర్జగామ తపసే హి తమ్
సుమదుడు తల్లి, తండ్రి, సంతానం లేని వాడై, శత్రువుల చేత అన్ని వైపులా బాధించబడి, అక్కడికి వెళ్లి తపస్సు చేశాడు.
వర్షాణి త్రీణి సపదా త్వేకేన మనసా స్మరన్ । జగతాం మాతరం దధ్యౌ నాసాగ్రస్తిమితేక్షణః
మూడు సంవత్సరాలు, మరో త్రైమాసికం పాటు, తన మనస్సు ఏ మాత్రం చలించకుండా, లోకాలకు తల్లి అయిన దేవిని, ముక్కు చివరను చూస్తూ, ధ్యానం చేశాడు.
వర్షాణి త్రీణి శుష్కాణాం పర్ణానాం భక్షణం చరన్ । చకార పరముగ్రం స తపః పరమదుశ్చరమ్
మూడు సంవత్సరాలు పొడవునా, ఎండిపోయిన ఆకులు మాత్రమే తింటూ, అతడు భయంకరమైన, చాలా కఠినమైన తపస్సు ఆచరించాడు.
అబ్దాని త్రీణి సలిలే శీతకాలే మమజ్జ సః । గ్రీష్మే చచార పంచాగ్నీన్ప్రావృట్సు జలదోన్ముఖః
మూడు సంవత్సరాలు, చలికాలంలో నీటిలో మునిగి ఉండేవాడు; వేసవిలో అయిదు అగ్నుల మధ్య తపస్సు చేసేవాడు; వర్షాకాలంలో మేఘాల వైపు చూస్తూ ఉండేవాడు.
త్రీణి వర్షాణి పవనం సంరుధ్య స్వాంతగోచరమ్ । భవానీం సంస్మరన్ధీరో న చ కించన పశ్యతి
మూడు సంవత్సరాలు, తన ఊపిరిని హృదయంలో నిలిపి, ధైర్యంగా భవానిని స్మరించేవాడు; ఇంకేమీ చూడడు.
వర్షే తు ద్వాదశేఽతీతే దృష్ట్వైతత్పరమం తపః । విభావ్య మనసాతీవ శక్రః పస్పర్ధ తం భయాత్
పన్నెండవ సంవత్సరం పూర్తయ్యాక, ఆ పరమ తపస్సును చూసి, మనసులో బాగా ఆలోచించిన ఇంద్రుడు భయంతో అతనితో పోటీకి దిగాడు.
ఆదిదేశ సకామం తు పరివారపరీవృతమ్ । అప్సరోభిః సుసంయుక్తం బ్రహ్మేంద్రాదిజయోద్యతమ్
అప్పుడు, తన పరివారంతో కూడిన కామదేవునికి, అందమైన అప్సరసలతో కలసి, బ్రహ్మ, ఇంద్రులనూ జయించగల శక్తితో, ఆజ్ఞాపించాడు.
గచ్ఛ కామసఖే మహ్యం ప్రియమాచర మోహన । సుమదస్య తపోవిఘ్నం సమాచర యథా భవేత్
కామదేవుడి మిత్రా, నన్ను సంతోషపెట్టే పని చేయి; సుమదుని తపస్సుకు ఆటంకం కలిగించు, అది భంగం కలగాలి.
ఇతి శ్రుత్వా మహద్వాక్యం తురాసాహః స్వయంప్రభుః । ఉవాచ విశ్వవిజయే ప్రౌఢగర్వో రఘూద్వహ
ఈ గొప్ప ఆజ్ఞ విని, తురాసాహుడు, తనకు తానే అధిపతి, విశ్వాన్ని జయించగల గర్వంతో, రఘువంశశ్రేష్ఠుడా, ఇలా అన్నాడు.
కామ ఉవాచ। స్వామిన్కోఽసౌ హి సుమదః కిం తపః స్వల్పకం పునః । బ్రహ్మాదీనాం తపోభంగం కరోమ్యస్య తు కా కథా
కామదేవుడు అన్నాడు: 'సుమదుడు నీ సేవకుడే కదా! ఈ తపస్సు అతనికి చిన్నదే. బ్రహ్మాదుల తపస్సును కూడా నేను భంగం చేశాను; ఇతనిదే మరెంత?'
మద్బాణబలనిర్భిన్నశ్చంద్రస్తారాం గతః పురా । త్వమప్యహల్యాం గతవాన్విశ్వామిత్రస్తు మేనికామ్
'నా బాణాల బలంతో, ఒకప్పుడు చంద్రుడు నక్షత్రాల దగ్గరకు వెళ్లాడు; నువ్వు అహల్యను దగ్గరకు వెళ్లావు, విశ్వామిత్రుడు మేనకను చేరాడు.'
చింతాం మా కురు దేవేంద్ర సేవకే మయి సంస్థితే । ఏష గచ్ఛామి సుమదం దేవాన్పాలయ మారిష
'ఇంద్రా, నేను నీ సేవకుడిగా ఉన్నప్పుడు నువ్వు ఆందోళన పడవద్దు; నేను సుమదుని దగ్గరకు వెళ్తాను, దేవతలను నువ్వు కాపాడు, శత్రువులను సంహరించువాడా.'
ఏవముక్త్వా కామదేవో హేమకూటం గిరిం యయౌ । వసంతేన యుతః సఖ్యా తథైవాప్సరసాంగణైః
అలా చెప్పి, కామదేవుడు, తన మిత్రుడు వసంతుడు, అప్సరసల గుంపుతో కలిసి, హేమకూట పర్వతానికి వెళ్లాడు.
వసంతస్తత్ర సకలాన్వృక్షాన్పుష్పఫలైర్యుతాన్ । కోకిలాన్షట్పదశ్రేణ్యా ఘుష్టానాశు చకార హ
అక్కడ వసంతుడు, అన్ని చెట్లను పుష్పాలు, పండ్లతో నింపాడు; కోయిలలు, తేనెటీగల గుంపులు మధురంగా అరవడం మొదలుపెట్టాయి.
వాయుః సుశీతలో వాతి దక్షిణాం దిశమాశ్రితః । కృతమాలాసరిత్తీర లవంగకుసుమాన్వితః
దక్షిణ దిశ నుంచి, కృతమాలా నది ఒడ్డున, లవంగ పువ్వుల సువాసనతో, చల్లని గాలి వీస్తోంది.
ఏవంవిధే వనే వృత్తే రంభానామాప్సరోవరా । సఖీభిః సంవృతా తత్ర జగామ సుమదాంతికమ్
అలాంటి అడవిలో, అప్సరసలలో శ్రేష్ఠురాలు రంభ, తన సఖులతో కలిసి, అక్కడికి వచ్చి సుమదుని దగ్గరకు చేరింది.
తత్రారభత గానం సా కిన్నరస్వరశోభనా । మృదంగపణవానేకవాద్యభేదవిశారదా
అక్కడ ఆమె, కిన్నర స్వరాలతో అలంకరించిన గొంతుతో, మృదంగం, పణవాది వాద్యాలలో నైపుణ్యంతో, పాటలు పాడడం ప్రారంభించింది.
తద్గానమాకర్ణ్య నరాధిపోఽసౌ । వసంతమాలోక్య మనోహరం చ । తథాన్యపుష్టారటితం మనోరమం । చకార చక్షుః పరివర్తనం బుధః
ఆ పాట విని, రాజు వసంతాన్ని, అందమైన దృశ్యాలను, ఇతర పక్షుల మధురమైన అరుపులను చూసి, ఆశ్చర్యంగా కన్నులు తిప్పాడు.
తం ప్రబుద్ధం నృపం వీక్ష్య కామః పుష్పాయుధస్త్వరన్ । చకార సత్వరం సజ్యం ధనుస్తత్పృష్ఠతోఽనఘ
ఆ రాజు మేల్కొన్నట్టు చూసి, పుష్పాయుధుడైన కామదేవుడు, వెంటనే తన విల్లు సిద్ధం చేసి, అతని వెనుక నిలబడ్డాడు, పాపరహితుడా.
ఏకాప్సరాస్తత్ర నృపస్య పాదయోః । సంవాహనం నర్తితనేత్రపల్లవా । చకార చాన్యా తు కటాక్షమోక్షణం । చకార కాచిద్భృశమంగచేష్టితమ్
అక్కడ ఒక అప్సరసు రాజు పాదాలను మృదువుగా మసాజ్ చేస్తూ, తన కన్నుల నాట్యంతో ఆకర్షణగా చూచింది. ఇంకొకరు పక్క చూపులతో మనసు దోచింది. మరొకరు అందమైన కదలికలతో ఆకర్షణగా ప్రవర్తించింది.
అప్సరోభిస్తథాకీర్ణః కామవిహ్వలమానసః । చింతయామాస మతిమాఞ్జితేంద్రియశిరోమణిః
అలా అప్సరసలతో చుట్టుముట్టబడి, కోరికలతో మనసు కలవరపడిన ఆ జ్ఞాని, ఇంద్రియాలను జయించిన రాజు ఆలోచనలో పడ్డాడు.
ఏతా మే తపసో విఘ్నకారిణ్యోఽప్సరసాం వరాః । శక్రేణ ప్రేషితాః సర్వాః కరిష్యంతి యథాతథమ్
ఈ అప్సరసలు నా తపస్సుకు అడ్డుగా వచ్చినవారు. వీరిని ఇంద్రుడు పంపించాడు. ఆయనకు నచ్చినట్లు వీరు ప్రవర్తిస్తారు.
ఇతి సంచింత్య సుతపాస్తా ఉవాచ వరాంగనాః । కా యూయం కుత్ర సంస్థాః కిం భవతీనాం చికీర్షితమ్
ఇలా ఆలోచించి, ఆ తపస్వి ఆ సుందరీలను అడిగాడు: "మీరు ఎవరు? ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు? మీ ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?"
అత్యద్భుతం జాతమహో యద్భవత్యోఽక్షిగోచరాః । యాస్తపోభిః సుదుష్ప్రాప్యాస్తా మే తపస ఆగతాః
నిజంగా ఆశ్చర్యం! మీరు గొప్ప తపస్సుతో కూడినవారు కూడా చూడలేని వారు. అలాంటి మీరు నా తపస్సు వల్ల నా కంటికి కనిపించడం ఎంత గొప్ప విషయం!
శేష ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య సుమదస్య తపోనిధేః । జగదుః కామసేనాస్తం రంభాద్యప్సరసో ముదా
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: సుమదుని తపస్సు వాక్యాలు విని, రంభాదులు అప్సరసలు ఆనందంతో అతనితో మాట్లాడారు.
త్వత్తపోభిర్వయం కాంత ప్రాప్తాః సర్వవరాంగనాః । తాసాం యౌవనసర్వస్వం భుంక్ష్వ త్యజ తపఃఫలమ్
ప్రియమైనవాడా! నీ తపస్సు వల్ల మేమందరం, ఈ సుందరీలు, నీ వద్దకు వచ్చాము. మేము అందించే యవ్వనానందాన్ని అనుభవించు, తపస్సు ఫలితాన్ని వదిలిపెట్టు.
ఇయం ఘృతాచీ సుభగా చంపకాభశరీరభృత్ । కర్పూరగంధలలితం భునక్తు త్వన్ముఖామృతమ్
ఇది ఘృతాచీ, అదృష్టవంతురాలు, చంపకపువ్వులవలె స్వర్ణవర్ణమైన శరీరంతో, కర్పూరపు సువాసనతో ఉంది. ఆమె నీ పెదవుల అమృతాన్ని ఆస్వాదించనివ్వు.
ఏతాం మహాభాగ సుశోభివిభ్రమాం । మనోహరాంగీం ఘనపీనసత్కుచామ్ । కాంతోపభుంక్ష్వాశు నిజోగ్రపుణ్యతః । ప్రాప్తాం పునస్త్వం త్యజ దుఃఖజాతమ్
ఓ మహాభాగ! ఈ అందమైన నడకతో, ఆకట్టుకునే అవయవాలతో, ఘనమైన వక్షోజాలతో ఉన్న సుందరిని, నీ తపస్సు ఫలితంగా వచ్చిన ఈ స్త్రీని త్వరగా అనుభవించు. కలిగిన దుఃఖాన్ని వదిలిపెట్టు.
మామప్యనర్ఘ్యాభరణోపశోభితాం । మందారమాలాపరిశోభివక్షసమ్ । నానారతాఖ్యానవిచారచంచురాం । దృఢం యథా స్యాత్పరిరంభణం కురు
నిరుపమమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన నన్ను, మందారమాలతో మెరిసే వక్షస్సుతో, వివిధ కళల్లో నైపుణ్యమున్న నన్ను, బలంగా ఆలింగనం చేసి, మన ప్రేమను పరిపూర్ణంగా చేయు.