యత్ర రంభా తిరస్కారకారిణ్యః కమలాననాః । దృశ్యంతే సర్వహర్మ్యేషు లలనా లీలయాన్వితాః
అక్కడ రంభాదులు, కమలముఖాలైన స్త్రీలు, ప్రతి ప్రాసాదంలో క్రీడల్లో తలమునకలై, అందరినీ ఈర్ష్యపెట్టేలా కనిపించేవారు.
యత్ర స్వాచారలలితాః సర్వభోగైకభోగినః । ధనదానుచరాయద్వత్తథా లీలాసమన్వితాః
అక్కడ అందరు సుఖాలలో ఆనందించే వారు, సౌమ్యంగా ప్రవర్తించే వారు, ధనదుడి అనుచరుల్లా, క్రీడలలో నిమగ్నమై జీవిస్తున్నారు.
యత్ర వీరా ధనుర్హస్తాఃశరసంధానకోవిదాః । కుర్వంతి తత్ర రాజానం సుహృష్టం సుమదాభిధమ్
అక్కడ ధనుర్విద్యలో నిపుణులు, బాణాలు అమర్చడంలో片దైపోయిన వీరులు, తమ చేతుల్లో ధనుస్సులతో, సుమద అనే రాజును ఆనందపరిచేవారు.
ఏవంవిధం దదర్శాసౌ నగరం దూరతః ప్రభుః । పార్శ్వే తస్య పురశ్రేష్ఠముద్యానం శోభయాన్వితమ్
అలా ప్రభువు ఆ నగరాన్ని దూరం నుంచి చూశాడు; ఆ నగరానికి పక్కన ఉన్న అతి అందమైన ఉద్యానవనం ప్రకాశంగా కనిపించింది.
పున్నాగైర్నాగచంపైశ్చ తిలకైర్దేవదారుభిః । అశోకైః పాటలైశ్చూతైర్మందారైఃకోవిదారకైః
పున్నాగ, నాగచంప, తిలక, దేవదారు, అశోక, పాటల, మామిడి, మందార, కోవిదార వంటి చెట్లతో ఆ ప్రదేశం అలంకరించబడింది.
ఆమ్రజంబుకదంబైశ్చ ప్రియాలపనసైస్తథా । శాలైస్తాలైస్తమాలైశ్చ మల్లికాజాతియూథిభిః
మామిడి, జంబు, కదంబ, ప్రియాల, పనస చెట్లు, అలాగే శాల, తాళ, తమాల చెట్లు, మల్లిక, జాతి, యూతి పువ్వులతో కూడి ఉంది.
నీపైః కదంబైర్బకులైశ్చంపకైర్మదనాదిభిః । శోభితం సదదర్శాథశత్రుఘ్నఃపరవీరహా
నీప, కదంబ, బకుల, చంపక, మదన మొదలైన చెట్లతో ఆ ప్రదేశం ఎంతో అందంగా కనిపించింది. అప్పుడు శత్రుఘ్నుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, దాన్ని చూశాడు.
హయోగతస్తద్వనమధ్యదేశే । తమాలతాలాది సుశోభితే వై । యయౌ తతః పృష్ఠత ఏవ వీరో । ధనుర్ధరైః సేవితపాదపద్మః
అశ్వం నడిపిస్తూ, ఆ అరణ్యంలో తమాల, తాళ చెట్లతో అలంకరించబడిన మధ్యభాగంలో, ధనుర్ధారులు సేవించే వీరుడు శత్రుఘ్నుడు వెనుకకు సాగాడు.
దదర్శ త రచితం దేవాయతనమద్భుతమ్ । ఇంద్రనీలైశ్చ వైడూర్యైస్తథా మారకతైరపి
అక్కడ అతడు దేవతల కొరకు నిర్మించబడిన అద్భుతమైన ఆలయాన్ని చూశాడు. అది ఇంద్రనీలం, వైడూర్యం, మరకతమణులతో అలంకరించబడింది.
శోభితం సురసేవార్హం కైలాసప్రస్థసన్నిభమ్ । జాతరూపమయైః స్తంభైఃశోభితం సద్మనాం వరమ్
దేవతలు సేవించదగినదిగా, కైలాస శిఖరాన్ని పోలినదిగా, బంగారు స్తంభాలతో అలంకరించబడిన గొప్ప గృహంగా అది మెరిసిపోతూ ఉంది.
దృష్ట్వాతద్రఘునాథస్య భ్రాతా దేవాలయం వరమ్ । పప్రచ్ఛ సుమతిం స్వీయం మంత్రిణం వదతాంవరమ్
ఆ రఘునాథుని సోదరుని అద్భుత ఆలయాన్ని చూసి, శత్రుఘ్నుడు తన జ్ఞానవంతుడైన మంత్రి, ఉత్తమ వక్తను అడిగాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। వదామాత్య వరేదం కిం కస్యదేవస్య కేతనమ్ । కా దేవతా పూజ్యతేఽత్ర కస్య హేతోః స్థితానఘ
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ ఉత్తమ మంత్రీ! ఇది ఎవరి ఆలయం? ఇక్కడ ఏ దేవతను పూజిస్తున్నారు? ఏ కారణంతో ఇది నిలిచిఉంది, పాపరహితుడా?
ఏవమాకర్ణ్య యథావదిహసర్వశః
ఇలా అడిగిన మాటలను, యథావిధిగా పూర్తిగా విన్నాడు.
కామాక్షాయాః పరం స్థానం విద్ధి విశ్వైకశర్మదమ్ । యస్యా దర్శనమాత్రేణ సర్వసిద్ధిః ప్రజాపతే
ఇది కామాక్షి దేవికి పరమ స్థానం, జగత్తుకు ఏకైక ఆనందదాయిని అని తెలుసుకో. ఆమెను ఒక్కసారి దర్శించడమే చాలు, ప్రభూ, అన్ని సిద్ధులు లభిస్తాయి.
దేవాసురాస్తు యాం స్తుత్వా నత్వా ప్రాప్తాఖిలాం శ్రియమ్ । ధర్మార్థకామమోక్షాణాం దాత్రీ భక్తానుకంపినీ
దేవతలు, అసురులు ఆమెను స్తుతించి, నమస్కరించి, సంపూర్ణ ఐశ్వర్యాన్ని పొందారు. ఆమె ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాలను ప్రసాదించే, భక్తులపై దయ చూపే తల్లి.
యాచితా సుమదేనాత్రాహిచ్ఛత్రా పతినా పురా । స్థితా కరోతి సకలం భక్తానాం దుఃఖహారిణీ
ఒకసారి, అహిచ్ఛత్ర రాజైన సుమదుడి ప్రార్థనతో, ఆమె ఇక్కడ నిలిచి, భక్తుల కోరికలను తీరుస్తూ, వారి బాధలను తొలగిస్తోంది.
తాం నమస్కురు శత్రుఘ్న సర్వవీర శిరోమణే । నత్వాశు సిద్ధిం ప్రాప్నోషి ససురాసురదుర్ల్లభామ్
కాబట్టి, ఓ శత్రుఘ్నా! వీరులలో శిరోమణీ! ఆమెకు నమస్కరించు. నమస్కరించిన వెంటనే, దేవతలు, అసురులకు కూడా దుర్లభమైన సిద్ధిని నీవు పొందుతావు.
ఇతి శ్రుత్వాథ తద్వాక్యం శత్రుఘ్నః శత్రుతాపనః । పప్రచ్ఛ సకలాం వార్తాం భవాన్యాః పురుషర్షభః
ఆ మాటలు విని, శత్రుఘ్నుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, మానవులలో ఉత్తముడు, భవానీ దేవి గురించి పూర్తిగా వివరంగా అడిగాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। కోఽహిచ్ఛత్రాపతీ రాజా సుమదః కిం తపః కృతమ్ । యేనేయం సర్వలోకానాం మాతా తుష్టాత్ర సంస్థితా
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అడిగాడు: అహిచ్ఛత్ర రాజైన సుమదుడు ఎవరు? ఆయన ఏ తపస్సు చేశాడు? దాని వలన ఈ జగతికి తల్లి ఇక్కడ సంతుష్టిగా స్థిరపడింది?
వద సర్వం మహామాత్య నానార్థపరిబృంహితమ్ । యథావత్త్వం హి జానాసి తస్మాద్వద మహామతే
ఓ మహామంత్రీ! నీవు అన్నీ విషయాలు, వివిధ కోణాల్లో నాకు చెప్పు. నీవు యథావిధిగా తెలుసు కదా, అందువల్ల చెప్పు, మహామతుడా!
సుమతిరువాచ। హేమకూటో గిరిః పూతః సర్వదేవోపశోభితః । తత్రాస్తి తీర్థం విమలమృషివృందసుసేవితమ్
సుమతి ఇలా అన్నాడు: అక్కడ హేమకూట పర్వతం ఉంది, అది పవిత్రమైనది, అన్ని దేవతలతో అలంకరించబడింది. అక్కడ ఒక పవిత్ర తీర్థం ఉంది, ఋషుల సమూహం సేవించే స్థలం.
సుమదో హి తపస్తేపే హతమాతృపితృప్రజః । అరిభిః సర్వసామంతైర్జగామ తపసే హి తమ్
సుమదుడు తల్లి, తండ్రి, సంతానం లేని వాడై, శత్రువుల చేత అన్ని వైపులా బాధించబడి, అక్కడికి వెళ్లి తపస్సు చేశాడు.
వర్షాణి త్రీణి సపదా త్వేకేన మనసా స్మరన్ । జగతాం మాతరం దధ్యౌ నాసాగ్రస్తిమితేక్షణః
మూడు సంవత్సరాలు, మరో త్రైమాసికం పాటు, తన మనస్సు ఏ మాత్రం చలించకుండా, లోకాలకు తల్లి అయిన దేవిని, ముక్కు చివరను చూస్తూ, ధ్యానం చేశాడు.
వర్షాణి త్రీణి శుష్కాణాం పర్ణానాం భక్షణం చరన్ । చకార పరముగ్రం స తపః పరమదుశ్చరమ్
మూడు సంవత్సరాలు పొడవునా, ఎండిపోయిన ఆకులు మాత్రమే తింటూ, అతడు భయంకరమైన, చాలా కఠినమైన తపస్సు ఆచరించాడు.
అబ్దాని త్రీణి సలిలే శీతకాలే మమజ్జ సః । గ్రీష్మే చచార పంచాగ్నీన్ప్రావృట్సు జలదోన్ముఖః
మూడు సంవత్సరాలు, చలికాలంలో నీటిలో మునిగి ఉండేవాడు; వేసవిలో అయిదు అగ్నుల మధ్య తపస్సు చేసేవాడు; వర్షాకాలంలో మేఘాల వైపు చూస్తూ ఉండేవాడు.
త్రీణి వర్షాణి పవనం సంరుధ్య స్వాంతగోచరమ్ । భవానీం సంస్మరన్ధీరో న చ కించన పశ్యతి
మూడు సంవత్సరాలు, తన ఊపిరిని హృదయంలో నిలిపి, ధైర్యంగా భవానిని స్మరించేవాడు; ఇంకేమీ చూడడు.
వర్షే తు ద్వాదశేఽతీతే దృష్ట్వైతత్పరమం తపః । విభావ్య మనసాతీవ శక్రః పస్పర్ధ తం భయాత్
పన్నెండవ సంవత్సరం పూర్తయ్యాక, ఆ పరమ తపస్సును చూసి, మనసులో బాగా ఆలోచించిన ఇంద్రుడు భయంతో అతనితో పోటీకి దిగాడు.
ఆదిదేశ సకామం తు పరివారపరీవృతమ్ । అప్సరోభిః సుసంయుక్తం బ్రహ్మేంద్రాదిజయోద్యతమ్
అప్పుడు, తన పరివారంతో కూడిన కామదేవునికి, అందమైన అప్సరసలతో కలసి, బ్రహ్మ, ఇంద్రులనూ జయించగల శక్తితో, ఆజ్ఞాపించాడు.
గచ్ఛ కామసఖే మహ్యం ప్రియమాచర మోహన । సుమదస్య తపోవిఘ్నం సమాచర యథా భవేత్
కామదేవుడి మిత్రా, నన్ను సంతోషపెట్టే పని చేయి; సుమదుని తపస్సుకు ఆటంకం కలిగించు, అది భంగం కలగాలి.
ఇతి శ్రుత్వా మహద్వాక్యం తురాసాహః స్వయంప్రభుః । ఉవాచ విశ్వవిజయే ప్రౌఢగర్వో రఘూద్వహ
ఈ గొప్ప ఆజ్ఞ విని, తురాసాహుడు, తనకు తానే అధిపతి, విశ్వాన్ని జయించగల గర్వంతో, రఘువంశశ్రేష్ఠుడా, ఇలా అన్నాడు.