దృఢం సపరిరభ్యైతాం చిరమాశ్వాసయత్తదా । వీరపత్ని కాంతిమతి విరహం మా కృథా మమ
ఆయన ఆమెను గట్టిగా కౌగిలించుకుని, చాలా సేపు ఓదార్చి, 'వీరపత్నిగా ఉన్న కాంతిమతి! నా విరహానికి బాధపడవద్దు' అని చెప్పాడు.
ఏష గచ్ఛామి సవిధే తవ భామే పతివ్రతే । ఇత్యుక్త్వా తాం నిజాం పత్నీం రథమారురుహే వరమ్
'ప్రభామయమైనవాడా! పతివ్రతా! నేను ఇప్పుడు వెళ్తున్నాను' అని చెప్పి, తన భార్యతో కలిసి అద్భుతమైన రథంపై ఎక్కాడు.
తం ప్రయాంతం పతిం శ్రేష్ఠం నయనైర్నిమిషోజ్ఝితైః । విలోకయామాస తదా పతివ్రతపరాయణా
ఆ గొప్ప భర్త వెళ్ళిపోతుండగా, పతివ్రతగా ఉన్న ఆమె కళ్ళు ముడుచుకోకుండా ఆయనను చూస్తూ నిలిచింది.
స యయౌ జనకం ద్రష్టుం జననీం ప్రేమవిహ్వలామ్ । గత్వా పితరమంబాం చ వవందే శిరసా ముదా
ఆయన తన తండ్రిని, ప్రేమతో మునిగిపోయిన తల్లిని చూడటానికి వెళ్లాడు. వారిద్దరిని చేరి, ఆనందంతో తలవంచి నమస్కరించాడు.
మాతా పుత్రం పరిష్వజ్య స్వాంకమారోపయత్తదా । ముంచంతీ బాష్పనిచయం స్వస్త్యస్త్వితి జగాద సా
తల్లి తన కుమారుడిని కౌగిలించుకుని, తన మోకాలపై కూర్చోబెట్టి, కన్నీళ్లను పారుస్తూ, 'నీకు శుభం కలగాలి' అని చెప్పింది.
పితరం ప్రాహ భరతం రామో యజ్ఞకరః పరః । పాలనీయో లక్ష్మణేన భవద్భిశ్చ మహాత్మభిః
ఆయన తన తండ్రి భరతుని, యజ్ఞకారుడైన రాముని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: 'లక్ష్మణుడు, మీరు ఇద్దరూ, మహాత్ములుగా ఆయనను రక్షించాలి.'
ఆజ్ఞప్తోఽసౌ జనన్యా చ పిత్రా హృషితయా గిరా । యయౌ శత్రుఘ్నకటకం మహావీరవిభూషితమ్
తల్లి తండ్రి ఆనందంగా చెప్పిన ఆజ్ఞతో, అతడు మహావీరులతో అలంకరించబడిన శత్రుఘ్నుడి సైనిక శిబిరానికి వెళ్లాడు.
రథిభిః పత్తిభిర్వీరైః సదశ్వైః సాదిభిర్వృతః । యయౌ ముదా రఘూత్తంస మహాయజ్ఞహయాగ్రణీః
రథస్వారులు, కాలాళ్లు, వీరులు, మంచి కుదిరిన కాళ్లు, గుర్రస్వారులతో చుట్టుముట్టబడి, రఘువంశానికి కీర్తిగా, మహాయజ్ఞానికి నాయకుడైన వాడు ఆనందంగా ప్రయాణించాడు.
గచ్ఛన్పాంచాలదేశాంశ్చ కురూంశ్చైవోత్తరాన్కురూన్ । దశార్ణాఞ్ఛ్రీవిశాలాంశ్చ సర్వశోభాసమన్వితః
పాంచాల దేశాలు, కురు దేశాలు, ఉత్తర కురు దేశాలు, దశార్ణులు, శ్రీ విశాలా వంటి అందమైన ప్రాంతాలన్నీ దాటి, అతడు సమస్త వైభవంతో ముందుకు సాగాడు.
తత్ర తత్రోపశృణ్వానో రఘువీరయశోఽఖిలమ్ । రావణాసురఘాతేన భక్తరక్షావిధాయకమ్
అక్కడక్కడా రఘువీరుని కీర్తి, రావణాసురుడిని సంహరించి, భక్తులను రక్షించిన వాడి మహిమను విని ఆనందించాడు.
పునశ్చ హయమేధాది కార్యమారభ్య పావనమ్ । యశో వితన్వన్భువనే లోకాన్రామోఽవితా భయాత్
మళ్లీ హయమేధాది పవిత్ర క్రియలు ప్రారంభించి, రాముడు తన కీర్తిని భూమండలమంతట వ్యాపింపజేసి, ప్రజలను భయంనుంచి కాపాడాడు.
తేభ్యస్తుష్టో దదౌ హారాన్రత్నాని వివిధాని చ । మహాధనాని వాసాంసి శత్రుఘ్నః ప్రవరో మహాన్
వారు సంతుష్టిపడగా, శత్రుఘ్నుడు గొప్పవాడిగా వారికి హారాలు, రకాల రత్నాలు, అపారమైన ధనం, వస్త్రాలు ఇచ్చాడు.
సుమతిర్నామ తేజస్వీ సర్వవిద్యావిశారదః । రఘునాథస్య సచివః శత్రుఘ్నానుచరో వరః
సుమతి అనే తేజోవంతుడు, అన్ని విద్యల్లో నిపుణుడు, రఘునాథుని మంత్రి, శత్రుఘ్నునికి ఉత్తమ సహాయకుడు.
యయౌ తేన మహావీరో గ్రామాఞ్జనపదాన్బహూన్ । రఘునాథప్రతాపేన న కోపి హృతవాన్హయమ్
ఆ మహావీరుడు అతని తోడుగా అనేక గ్రామాలు, ప్రాంతాలు తిరిగాడు; రఘునాథుని ప్రభావంతో ఎవరూ గుర్రాన్ని అపహరించలేకపోయారు.
దేశాధిపాయే బహవో మహాబలపరాక్రమాః । హస్త్యశ్వరథపాదాత చతురంగసమన్వితాః
అనేక దేశాధిపతులు, అపార బలంతో, హస్తి, అశ్వ, రథ, కాలాళ్లతో కూడిన నాలుగు విభాగాల సైన్యాలతో వచ్చారు.
సంపదో బహుశో నీత్వా ముక్తామాణిక్యసంయుతాః । శత్రుఘ్నం హయరక్షార్థమాగతం ప్రణతా ముహుః
వారు ముత్యాలు, మాణిక్యాలతో అలంకరించిన అపార ధన సంపదలు తీసుకొని వచ్చి, గుర్రాన్ని రక్షించడానికి వచ్చిన శత్రుఘ్నునికి పునఃపునః నమస్కరించారు.
ఇదం రాజ్యం ధనం సర్వం సపుత్రపశుబాంధవమ్ । రామచంద్రస్య సర్వం హి న మదీయం రఘూద్వహ
ఈ రాజ్యం, ఈ ధనం, కుమారులు, పశువులు, బంధువులతో సహా అన్నీ రామచంద్రునివే; ఇవి నావి కావు, రఘువంశంలో ఉత్తముడా.
ఏవం తదుక్తమాకర్ణ్య శత్రుఘ్నః పరవీరహా । ఆజ్ఞాం స్వాం తత్ర సంజ్ఞాప్య యయౌ తైః సహితః పథి
ఇలా వారు చెప్పిన మాటలు విని, శత్రుఘ్నుడు శత్రువులను సంహరించేవాడు తన ఆజ్ఞను అక్కడ ప్రకటించి, వారితో కలిసి మార్గంలో ముందుకు సాగాడు.
ఏవం క్రమేణ సంప్రాప్తః శత్రుఘ్నో హయసంయుతః । అహిచ్ఛత్రాం పురీం బ్రహ్మన్నానాజనసమాకులామ్
ఇలా క్రమంగా శత్రుఘ్నుడు గుర్రంతో కలిసి, అనేక జనులతో నిండిన అహిచ్ఛత్ర అనే నగరానికి చేరాడు.
బ్రహ్మద్విజసమాకీర్ణాం నానారత్నవిభూషితామ్ । సౌవర్ణైః స్ఫాటికైర్హర్మ్యైర్గోపురైః సమలంకృతామ్
ఆ నగరం బ్రాహ్మణులు, ద్విజులతో నిండినది, రకరకాల రత్నాలతో అలంకరించబడినది, బంగారు, స్ఫటికపు ప్రాసాదాలు, గోపురాలతో శోభించేది.
యత్ర రంభా తిరస్కారకారిణ్యః కమలాననాః । దృశ్యంతే సర్వహర్మ్యేషు లలనా లీలయాన్వితాః
అక్కడ రంభాదులు, కమలముఖాలైన స్త్రీలు, ప్రతి ప్రాసాదంలో క్రీడల్లో తలమునకలై, అందరినీ ఈర్ష్యపెట్టేలా కనిపించేవారు.
యత్ర స్వాచారలలితాః సర్వభోగైకభోగినః । ధనదానుచరాయద్వత్తథా లీలాసమన్వితాః
అక్కడ అందరు సుఖాలలో ఆనందించే వారు, సౌమ్యంగా ప్రవర్తించే వారు, ధనదుడి అనుచరుల్లా, క్రీడలలో నిమగ్నమై జీవిస్తున్నారు.
యత్ర వీరా ధనుర్హస్తాఃశరసంధానకోవిదాః । కుర్వంతి తత్ర రాజానం సుహృష్టం సుమదాభిధమ్
అక్కడ ధనుర్విద్యలో నిపుణులు, బాణాలు అమర్చడంలో片దైపోయిన వీరులు, తమ చేతుల్లో ధనుస్సులతో, సుమద అనే రాజును ఆనందపరిచేవారు.
ఏవంవిధం దదర్శాసౌ నగరం దూరతః ప్రభుః । పార్శ్వే తస్య పురశ్రేష్ఠముద్యానం శోభయాన్వితమ్
అలా ప్రభువు ఆ నగరాన్ని దూరం నుంచి చూశాడు; ఆ నగరానికి పక్కన ఉన్న అతి అందమైన ఉద్యానవనం ప్రకాశంగా కనిపించింది.
పున్నాగైర్నాగచంపైశ్చ తిలకైర్దేవదారుభిః । అశోకైః పాటలైశ్చూతైర్మందారైఃకోవిదారకైః
పున్నాగ, నాగచంప, తిలక, దేవదారు, అశోక, పాటల, మామిడి, మందార, కోవిదార వంటి చెట్లతో ఆ ప్రదేశం అలంకరించబడింది.
ఆమ్రజంబుకదంబైశ్చ ప్రియాలపనసైస్తథా । శాలైస్తాలైస్తమాలైశ్చ మల్లికాజాతియూథిభిః
మామిడి, జంబు, కదంబ, ప్రియాల, పనస చెట్లు, అలాగే శాల, తాళ, తమాల చెట్లు, మల్లిక, జాతి, యూతి పువ్వులతో కూడి ఉంది.
నీపైః కదంబైర్బకులైశ్చంపకైర్మదనాదిభిః । శోభితం సదదర్శాథశత్రుఘ్నఃపరవీరహా
నీప, కదంబ, బకుల, చంపక, మదన మొదలైన చెట్లతో ఆ ప్రదేశం ఎంతో అందంగా కనిపించింది. అప్పుడు శత్రుఘ్నుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, దాన్ని చూశాడు.
హయోగతస్తద్వనమధ్యదేశే । తమాలతాలాది సుశోభితే వై । యయౌ తతః పృష్ఠత ఏవ వీరో । ధనుర్ధరైః సేవితపాదపద్మః
అశ్వం నడిపిస్తూ, ఆ అరణ్యంలో తమాల, తాళ చెట్లతో అలంకరించబడిన మధ్యభాగంలో, ధనుర్ధారులు సేవించే వీరుడు శత్రుఘ్నుడు వెనుకకు సాగాడు.
దదర్శ త రచితం దేవాయతనమద్భుతమ్ । ఇంద్రనీలైశ్చ వైడూర్యైస్తథా మారకతైరపి
అక్కడ అతడు దేవతల కొరకు నిర్మించబడిన అద్భుతమైన ఆలయాన్ని చూశాడు. అది ఇంద్రనీలం, వైడూర్యం, మరకతమణులతో అలంకరించబడింది.
శోభితం సురసేవార్హం కైలాసప్రస్థసన్నిభమ్ । జాతరూపమయైః స్తంభైఃశోభితం సద్మనాం వరమ్
దేవతలు సేవించదగినదిగా, కైలాస శిఖరాన్ని పోలినదిగా, బంగారు స్తంభాలతో అలంకరించబడిన గొప్ప గృహంగా అది మెరిసిపోతూ ఉంది.