మహాబలపరీవార పరిఖాభిః సురక్షితః । తద్రక్షకోఽస్తి తద్భ్రాతా శత్రుఘ్నో లవణాంతకః
మహాబలంతో కూడిన సైనికులతో, లోతైన కాలువలతో రక్షించబడిన వాడికి, అతని తమ్ముడు శత్రుఘ్నుడు, లవణాసురుడిని సంహరించినవాడు, రక్షకుడు.
హస్త్యశ్వరథపాదాత సేనాసంఘసమన్వితః । యస్య రాజ్ఞ ఇతి శ్రేష్ఠో మానః స్యాత్స్వబలోన్మదాత్
ఏ రాజైనా, తన సైన్యంలో ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలాళ్లు ఉన్నారని గర్వంతో తాను గొప్పవాడినని భావిస్తే—
వయం ధనుర్ధరాః శూరాః శ్రేష్ఠా వయమిహోత్కటాః । తే గృహ్ణంతు బలాద్వాహం రత్నమాలావిభూషితమ్
మేము విలుదారులు, వీరులు, ఇక్కడ శ్రేష్ఠులు. వారు కావాలంటే బలవంతంగా రత్నమాలలతో అలంకరించిన గుర్రాన్ని పట్టుకోగలరు.
మనోవేగం కామజవం సర్వగత్యధిభాస్వరమ్ । తతో మోచయితా భ్రాతా శత్రుఘ్నో లీలయా హయమ్
మనస్సు వేగంతో, కోరిక జనితంగా, అన్ని దిశల్లో ప్రకాశిస్తూ ఉన్న గుర్రాన్ని, తరువాత శత్రుఘ్నుడు సులభంగా విడిపిస్తాడు.
శరాసనవినిర్ముక్త వత్సదంతైః శిఖాశితైః
విలువిదుల నుండి విడిపడిన, పిల్ల దంతాల్లాంటి పదునైన పళ్ళు, కిరీటాల్లాంటి తలలు కలిగిన బాణాలతో—
ఇత్యేవమాది విలిలేఖ మహామునీంద్రః । శ్రీరామచంద్ర భుజవీర్యలసత్ప్రతాపమ్ । శోభానిధానమతిచంచలవాయువేగం । పాతాలభూతలవిశేషగతిం ముమోచ
ఇలా మహర్షి శ్రీరామచంద్రుని బాహువీర్యపు తేజస్సు, అందాల నిలయం, చంచలమైన గాలిని మించిపోయే వేగం, పాతాళ భూముల్లో సంచారం వంటి విషయాలు ఇతరులతో పాటు వ్రాశాడు.
శత్రుఘ్నమాదిదేశాథ రామః శస్త్రభృతాం వరః । యాహి వాహస్య రక్షార్థం పృష్ఠతః స్వైరగామినః
అప్పుడు రాముడు, ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడు, శత్రుఘ్నునికి ఇలా ఆజ్ఞాపించాడు: 'గుర్రాన్ని రక్షించేందుకు, అది స్వేచ్ఛగా వెళ్ళే దారిలో వెళ్ళు.'
శత్రుఘ్న గచ్ఛ వాహస్య మార్గం భద్రం భవేత్తవ । భవేతాం శత్రువిజయౌ రిపుకర్షణ తే భుజౌ
'శత్రుఘ్నా, గుర్రం వెళ్ళే మార్గంలో నీవు వెళ్ళు. నీకు శుభం కలగాలి. నీ భుజాలు శత్రువులను జయించి, శత్రువులను వశపర్చాలని కోరుకుంటున్నాను.'
యే యోద్ధారః ప్రతిరణగతాస్తే త్వయా వారణీయా-। వాహం రక్ష స్వకగుణగణైః సంయుతః సన్మహోర్వ్యామ్ । సుప్తాన్భ్రష్టాన్విగతవసనాన్భీతభీతాంస్తు నమ్రాం-। స్తాన్మా హన్యాః సుకృతకృతినో యేన శంసంతి కర్మ
'పోరుకు వచ్చిన యోధులను నీవు అడ్డుకోవాలి. నీ సద్గుణాలతో ఈ మహాభూమిపై గుర్రాన్ని కాపాడు. నిద్రిస్తున్నవారిని, పడిపోయినవారిని, వస్త్రాలు లేని వారిని, భయంతో వణికేవారిని, నమస్కరించేవారిని, మంచి పనులు చేసినవారిని, నీ కార్యాన్ని ప్రశంసించే వారిని హతమార్చవద్దు.'
విరథా భయసంత్రస్తా యే వదంతి వయం తవ । తే త్వయా న హి హంతవ్యాః శత్రుఘ్న సుకృతైషిణా
'రథం లేక భయంతో వణికుతూ, మేము నీవారమని చెప్పేవారిని, శత్రుఘ్నా, నీవు ధర్మాన్ని కోరువాడివి కాబట్టి, వారిని హతమార్చకూడదు.'
యో హన్యాద్విమదం మత్తం సుప్తం మగ్నం భయాతురమ్ । తావకోఽహం బ్రువాణం చ స వ్రజత్యధమాం గతిమ్
ఎవరైనా అహంకారంతో ఉన్నవానిని, మదంలో మునిగిపోయినవానిని, నిద్రలో ఉన్నవానిని, నీటిలో మునిగిపోయినవానిని, భయంతో వణికిపోతున్నవానిని, "నేను నీవాడిని" అని చెప్పినవానిని చంపితే, అతడు అత్యంత నీచమైన స్థితికి వెళ్తాడు.
పరస్వే చిత్తవృత్తిం త్వం మా కృథాః పారదారికే । నీచే రతిం న కుర్వీథాః సర్వసద్గుణపూరితః
నీవు పరస్త్రీపై మనసు పెట్టకూడదు; నీచమైన స్త్రీతో ఆనందం వెతకకూడదు; అన్ని మంచి లక్షణాలతో నీవు నిండిపోవాలి.
వృద్ధానాం ప్రేరణం పూర్వం మా కుర్వీథా రణం జయ । పూజ్యపూజాతిక్రమం త్వం మా విధేహి దయాన్వితః
విజయం కోసం వృద్ధులను ముందుగా యుద్ధానికి ప్రేరేపించకూడదు; దయతో ఎవరి గౌరవానికి ఎవరిని ముందుగా చేయాలో ఆ క్రమాన్ని ఉల్లంఘించకూడదు.
గాం విప్రం చ నమస్కుర్యా వైష్ణవం ధర్మసంయుతమ్ । అభివాద్య యతో గచ్ఛేస్తత్ర సిద్ధిమవాప్నుయాః
గోవును, బ్రాహ్మణుడిని, ధర్మముతో ఉన్న వైష్ణవుడిని నమస్కరించాలి; ఎక్కడికి వెళ్లినా వారిని గౌరవిస్తే అక్కడ విజయాన్ని పొందుతావు.
విష్ణుః సర్వేశ్వరః సాక్షీ సర్వవ్యాపకదేహభృత్ । యే తదీయా మహాబాహో తద్రూపా విచరంతి హి
విష్ణువు సమస్తానికి అధిపతి, సాక్షి, అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉన్నవాడు; ఆయనకు చెందినవారు, ఓ మహాబాహూ, ఆయన రూపంలోనే ఈ లోకంలో సంచరిస్తారు.
యే స్మరంతి మహావిష్ణుం సర్వభూతహృది స్థితమ్ । తే మంతవ్యా మహావిష్ణు సమరూపా రఘూద్వహ
మహావిష్ణువును, సమస్త జీవుల హృదయంలో ఉన్నవాడిని, ఎవరైనా స్మరిస్తే, వారిని మహావిష్ణువు స్వరూపులుగా భావించాలి, ఓ రఘువంశశ్రేష్ఠ.
యస్య స్వీయో న పారక్యో యస్య మిత్రసమో రిపుః । తే వైష్ణవాః క్షణాదేవ పాపినం పావయంతి హి
ఎవరికి తనవారు, పరవారు అనే భేదం ఉండదో, శత్రువు స్నేహితుడితో సమానంగా కనిపించేవారో, అలాంటి వైష్ణవులు క్షణంలోనే పాపిని కూడా పవిత్రులను చేస్తారు.
యేషాం ప్రియం భాగవతం యేషాం వై బ్రాహ్మణాః ప్రియాః । వైకుంఠాత్ప్రేషితాస్తేఽత్ర లోకపావనహేతవే
ఎవరికి భాగవతం ప్రియమో, బ్రాహ్మణులు నిజంగా ప్రియమో, వారు ఈ లోకాన్ని పవిత్రం చేయడానికి వైకుంఠం నుండి పంపబడినవారు.
యేషాం వక్త్రే హరేర్నామ హృది విష్ణుః సనాతనః । ఉదరే విష్ణునైవేద్యః స శ్వపాకోఽపి వైష్ణవః
ఎవరికి నోటిలో హరినామం, హృదయంలో శాశ్వతమైన విష్ణువు, కడుపులో విష్ణువుకు సమర్పించిన ప్రసాదం ఉంటుందో, అలాంటి వ్యక్తి—even కుక్కను తినేవాడైనా—వైష్ణవుడే.
యేషాం వేదాః ప్రియతమా న చ సంసారజం సుఖమ్ । స్వధర్మనిరతా యే చ తాన్నమస్కుర్విహాన్వితాన్
ఎవరికి వేదాలు అత్యంత ప్రియమో, లోకసుఖాలు కాదు, తమ కర్తవ్యానికి నిబద్ధులై ఉంటారో, అలాంటి వారిని గౌరవంతో నమస్కరించాలి.
శివే విష్ణౌ న వా భేదో న చ బ్రహ్మమహేశయోః । తేషాం పాదరజః పూతం వహామ్యఘవినాశనమ్
ఎవరికి శివుడు, విష్ణువు మధ్య భేదం లేదో, బ్రహ్మ, మహేశ్వరుల మధ్య తేడా లేదో, వారి పాదధూళిని నేను తలపై ధరిస్తాను; అది పాపాన్ని నశింపజేస్తుంది.
గౌరీ గంగా మహాలక్ష్మీర్యస్య నాస్తి పృథక్తయా । తే మంతవ్యా నరాః సర్వే స్వర్గలోకాదిహాగతాః
ఎవరికి గౌరీ, గంగా, మహాలక్ష్మి వేర్వేరు అనిపించవో, అలాంటి వారందరినీ స్వర్గలోకంనుండి వచ్చినవారిగా భావించాలి.
శరణాగతరక్షీ చ మానదానపరాయణః । యథాశక్తి హరేః ప్రీత్యై స జ్ఞేయో వైష్ణవోత్తమః
శరణాగతులను రక్షించే వాడు, గౌరవం, దానం చేయడంలో నిబద్ధుడైన వాడు, తన శక్తికి తగినంత హరిదేవుని ఆనందానికి పనిచేసేవాడు—అతడే ఉత్తమ వైష్ణవుడు.
యస్య నామ మహాపాపరాశిం దహతి సత్వరమ్ । తదీయ చరణద్వంద్వే భక్తిర్యస్య స వైష్ణవః
ఎవరి నామం పెద్ద పెద్ద పాపాలను వేగంగా కాల్చేస్తుందో, ఎవరి భక్తి ఆయన పాదద్వంద్వంలో ఉందో, అతడే వైష్ణవుడు.
ఇంద్రియాణి వశే యేషాం మనోఽపి హరిచింతకమ్ । తాన్నమస్కృత్య పూయాత్సహ్యా జన్మమరణాంతికాత్
ఎవరికి ఇంద్రియాలు వశంలో ఉంటాయో, మనస్సు హరిచింతనలో నిమగ్నమై ఉంటుందో, అలాంటి వారిని నమస్కరించి పూజిస్తే జనన మరణాలను దాటి పవిత్రతను పొందుతారు.
పరస్త్రియం త్వం కరవాలవత్త్యజన్భవేర్యశోభూషణభూతిభూమిః । ఏవం మమాదేశమథాచరంశ్చ లభేః పరం ధామ సుయోగమీడ్యమ్
పరస్త్రీని నీవు ఖడ్గాన్ని వదిలిపెట్టినట్టు వదిలిపెట్టాలి; అలాంటి ప్రవర్తనలోనే యశస్సు, మహిమ ఉంటాయి. నా ఆజ్ఞను పాటిస్తూ ఇలా నడుచుకుంటే, నీవు పరమమైన, ప్రశంసించదగిన స్థితిని పొందుతావు.
శేష ఉవాచ। ఏవమాజ్ఞాప్య భగవాన్రామశ్చామిత్రకర్షణః । వీరానాలోకయన్భూయో జగాద శుభయా గిరా
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలా ఆజ్ఞాపించిన తరువాత, శత్రువులను సంహరించే రాముడు, వీరుల్ని చూచి, మళ్లీ మంగళకరమైన మాటలతో పలికాడు.
శత్రుఘ్నస్య మమ భ్రాతుర్వాజిరక్షాకరస్య వై । కో గంతా పృష్ఠతో రక్షంస్తన్నిదేశప్రపాలకః
నా సోదరుడు, గుర్రాలను కాపాడే శత్రుఘ్నుని వెనుక ఎవరు వెళ్లి, అతడిని రక్షిస్తూ, అతని ఆదేశాలను పాటిస్తారు?
యః సర్వవీరాన్ప్రతిముఖ్యమాగతాన్వినిర్జయేన్మర్మభిదస్త్రసంఘైః । గృహ్ణాత్వసౌ మే కరవీటకం తద్భూమౌ యశః స్వం ప్రథయన్సువిస్తరమ్
ఎవడు ముందుకు వచ్చిన యోధులందరిని, నిపుణులైన బలగాలతో ఎదురించి గెలుస్తాడో, వాడు నా దగ్గర నుండి ఈ కరవీటకాన్ని తీసుకోవచ్చు. అలా తన కీర్తిని భూమి మీద విస్తృతంగా వ్యాపింపజేయగలడు.
ఇత్యుక్తవతి రామే తు పుష్కలో భరతాత్మజః । జగ్రాహ వీటకం తస్మాద్రఘురాజకరాంబుజాత్
రాముడు ఇలా చెప్పిన వెంటనే, భరతుని కుమారుడైన పుష్కలుడు, రఘువంశ రాజుని పద్మపాణి నుండి ఆ వీఠకాన్ని తీసుకున్నాడు.