నారదోసితనామా చ పర్వతః కపిలో మునిః । జాతూకర్ణ్యోంఽగిరా వ్యాస ఆర్ష్టిషేణోఽత్రిరాసురిః
నారదుడు, ఓసితుడు, నాముడు, పర్వతుడు, కపిలమహర్షి, జాతూకర్ణ్యుడు, అంగిరసుడు, వ్యాసుడు, ఆర్ష్టిషేణుడు, అత్రి, ఆసురి—ఇవాళ్లంతా అక్కడ ఉన్నారు.
హారీతో యాజ్ఞవల్క్యశ్చ సంవర్తః శుకసంజ్ఞితః । ఇత్యేవమాదయో రామ హయమేధవరం యయుః
హారీతుడు, యాజ్ఞవల్క్యుడు, సంవర్తుడు, శుకుడు—రామా! వీరితో పాటు మరికొందరు కూడా ఆ గొప్ప అశ్వమేధయాగానికి వచ్చారు.
తాన్సర్వాన్పూజయామాస రఘురాజో మహామనాః । ప్రత్యుత్థానాభివాదాభ్యామర్ఘ్యవిష్టరకాదిభిః
రఘువంశరాజు మహాత్ముడు, వారందరినీ గౌరవంగా నిలబడి, నమస్కరించి, అరఘ్యం ఇచ్చి, ఆసనాలు వేసి, మరెన్నో విధాలుగా సత్కరించాడు.
గాం హిరణ్యం దదౌ తేభ్యః ప్రాయశో దృష్టవిక్రమః । మహద్భాగ్యం త్వద్యమేఽస్తి యద్యూయం దర్శనం గతాః
అతడు వారికి గోవులు, బంగారం యథావిధిగా ఇచ్చి, 'మీరు దర్శనానికి వచ్చారు కాబట్టి ఈ రోజు నాకు గొప్ప అదృష్టం కలిగింది' అని అన్నాడు.
శేష ఉవాచ। ఏవం సమాకులే బ్రహ్మన్నృషివర్య సమాగమే । ధర్మవార్తా బభూవాహో వర్ణాశ్రమసుసంమతా
శేషుడు ఇలా అన్నాడు—బ్రాహ్మణా! ఆ మహర్షుల సమూహం కూడినప్పుడు, అన్ని వర్ణాశ్రమాలకు ఆదరణ కలిగిన ధర్మసంభాషణ అక్కడ జరిగింది.
వాత్స్యాయన ఉవాచ। కా ధర్మవార్తా తత్రాసీత్కిం వా కథితమద్భుతమ్ । సాధవః సర్వలోకానాం కారుణ్యాత్కిముతాబ్రువన్
వాత్స్యాయనుడు అడిగాడు—అక్కడ ఏ ధర్మసంభాషణ జరిగింది? ఏ ఆశ్చర్యకరమైన విషయాలు చెప్పబడ్డాయి? అన్ని లోకాల పట్ల దయతో ఆ మహానుభావులు ఏమి చెప్పారు?
శేష ఉవాచ। తాన్సమేతాన్మునీన్దృష్ట్వా రామో దాశరథిర్మహాన్ । పప్రచ్ఛ సర్వధర్మాంశ్చ సర్వవర్ణాశ్రమోచితాన్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు—అందరు మహర్షులు అక్కడ కూడినప్పుడు, దశరథుని కుమారుడు రాముడు వారిని చూసి, అన్ని వర్ణాశ్రమాలకు సంబంధించిన ధర్మాలను అడిగాడు.
తే తు పృష్టా హి రామేణ ధర్మాన్ప్రోచుర్మహాగుణాన్ । తాన్ప్రవక్ష్యామి తే సర్వాన్యథావిధి శృణుష్వ తాన్
రాముడు అడిగినప్పుడు, ఆ మహర్షులు ధర్మానికి సంబంధించిన గొప్ప గుణాలను వివరించారు. వాటిని నేను నీకు క్రమంగా చెబుతాను—విను.
ఋషయ ఊచుః। బ్రాహ్మణేన సదా కార్యం యజనాధ్యయనాదికమ్ । వేదాన్పఠిత్వా విరజో నైవ గార్హస్థ్యమావిశేత్
మహర్షులు ఇలా చెప్పారు—బ్రాహ్మణుడు ఎప్పుడూ యజ్ఞాలు చేయాలి, వేదాలు చదవాలి, ఇలాంటి పనులు చేయాలి. వేదాలు నేర్చుకుని పవిత్రుడైన తర్వాత, అతడు గృహస్థాశ్రమంలోకి ప్రవేశించకూడదు.
బ్రాహ్మణేన సదా త్యాజ్యం నీచసేవానుజీవనమ్ । ఆపద్గతోఽపి జీవేత న శ్వవృత్త్యా కదాచన
బ్రాహ్మణుడు ఎప్పుడూ నీచుల సేవ ద్వారా జీవనం పొందడాన్ని వదలాలి. ఎంతటి కష్టంలో ఉన్నా, ఎప్పుడూ కుక్కలా జీవించకూడదు.
ఋతుకాలాభిగమనం ధర్మోఽయం గృహిణః పరః । స్త్రీణాం వరమనుస్మృత్యాఽపత్యకామోథవా భవేత్
గృహస్థునికి, భార్యను ఋతుకాలంలో సమీపించడం గొప్ప ధర్మం. స్త్రీలకు వరాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, సంతానార్ధమో లేక కోరికతోనో కలవాలి.
దివాభిగమనం పుంసామనాయుష్యకరం మతమ్ । శ్రాద్ధాహః సర్వపర్వాణి యతస్త్యాజ్యాని ధీమతా
పగలు కలవడం పురుషునికి ఆయుష్షు తగ్గించేదిగా భావిస్తారు. శ్రాద్ధం, పర్వదినాలు వంటి నిషిద్ధ దినాల్లో కలయికను బుద్ధిమంతుడు ఎప్పుడూ నివారించాలి.
తత్ర గచ్ఛేత్స్త్రియం మోహాద్ధర్మాత్ప్రచ్యవతే పరాత్ । ఋతుకాలాభిగామీ యః స్వదారనిరతశ్చ యః
మోహంతో, అనుచితకాలంలో స్త్రీను కలిసినవాడు ధర్మాన్ని కోల్పోతాడు. కాని, ఋతుకాలంలో తన భార్యతో మాత్రమే ఉండే వాడిని ప్రశంసిస్తారు.
సర్వదా బ్రహ్మచారీ హ విజ్ఞేయః స గృహాశ్రమీ । ఋతుః షోడశయామిన్యశ్చతస్రస్తా సుగర్హితాః
ఇలాంటి గృహస్థుడు ఎప్పుడూ బ్రహ్మచారి అని గుర్తించాలి. ఒక్కో ఋతువులో పదహారు రాత్రులు ఉంటాయి, వాటిలో నాలుగు రాత్రులు విశేషంగా శ్రేష్ఠమైనవి.
పుత్రదాస్తాసు యా యుగ్మా అయుగ్మాః కన్యకాప్రదాః । త్యక్త్వా చంద్రమసం దుష్టం మఘాం మూలం విహాయ చ
వాటిలో జంటగా ఉన్న రాత్రులు కుమారులను ఇస్తాయి; జంటకాని రాత్రులు కుమార్తెలను ఇస్తాయి. చంద్రమాసంలో కలుషితమైన రాత్రిని, మఘా, మూల నక్షత్రాలను తప్పించాలి.
శుచిః సన్నిర్విశేత్పత్నీం పుంనామర్క్షే విశేషతః । శుచిం పుత్రం ప్రసూయేత పురుషార్థప్రసాధనమ్
పురుషుడు పవిత్రంగా ఉండి, ముఖ్యంగా పురుష నక్షత్రంలో భార్యను కలవాలి. అప్పుడు ఆమె పవిత్రమైన కుమారుడిని ప్రసవిస్తుంది, అతడు పురుషార్థాలను సాధించేవాడు అవుతాడు.
ఆర్షే వివాహే గోద్వంద్వం యదుక్తం తత్ప్రశస్యతే । శుల్కమణ్వపి కన్యాయాః కన్యాక్రేతుస్తు పాపకృత్
ఋషుల వివాహంలో, రెండు గోవులను వరదక్షిణగా ఇవ్వడాన్ని ప్రశంసిస్తారు. కాని, కన్యాశుల్కంగా ఎంత చిన్నదైనా ధర తీసుకోవడం పాపకార్యం.
వాణిజ్యం నృపతేః సేవా వేదానధ్యయనం తథా । కువివాహః క్రియాలోపః కులపాతనహేతవః
వ్యాపారం, రాజు సేవ, వేదాలు చదవడం, అనుచితమైన వివాహం, కర్మలలో నిర్లక్ష్యం—ఇవి అన్నీ వంశానికి నాశనం కలిగిస్తాయి.
అన్నోదక పయో మూలఫలైర్వాపి గృహాశ్రమీ । గోదానేన తు యత్పుణ్యం పాత్రాయ విధిపూర్వకమ్
ఇల్లు పట్టుకున్నవాడు మంచి పాత్రుడికి అన్నం, నీళ్లు, పాలూ, మూలికలు, పండ్లు లేదా ఆవును నియమానుసారం ఇచ్చినప్పుడు, ఆ దానాల వల్ల గొప్ప పుణ్యం కలుగుతుంది.
అనర్చితోఽతిథిర్గేహాద్భగ్నాశో యస్య గచ్ఛతి । ఆజన్మసంచితాత్పుణ్యాత్క్షణాత్స హి బహిర్భవేత్
అతిథిని గౌరవించకుండా, అతను నిరాశతో ఇంటిని విడిచిపోతే, ఆ ఇంటి యజమానుడు జన్మాంతరాలుగా కూడబెట్టిన పుణ్యాన్ని ఒక్క క్షణంలో కోల్పోతాడు.
పితృదేవమనుష్యేభ్యో దత్త్వాశ్నీతామృతం గృహీ । స్వార్థం పచత్యఘం భుంక్తే కేవలం స్వోదరంభరిః
పితృదేవతలకు, మనుష్యులకు నైవేద్యం చేసి తినేవాడు అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు. కానీ తనకే వండుకుని తినేవాడు పాపాన్ని తింటూ, కేవలం తన పొట్టనే నింపుకుంటాడు.
షష్ఠ్యష్టమ్యోర్విశేత్పాపం తైలే మాంసే సదైవ హి । చతుర్దశ్యాం తథామాయాం త్యజేత క్షురమంగనామ్
ఆరు, ఎనిమిది తిథుల్లోనూ, పద్నాలుగవ తిథి, అమావాస్య రోజుల్లోనూ నూనె లేదా మాంసం తింటే పాపం కలుగుతుంది. ఆ రోజుల్లో తల కత్తిరించుకోవడం, శరీరానికి మర్దన చేయడం వదలాలి.
రజస్వలాం న సేవేత నాశ్నీయాత్సహ భార్యయా । ఏకవాసా న భుంజీత న భుంజీతోత్కటాసనే
రజస్వల అయిన భార్యను సమీపించకూడదు. ఆ సమయంలో భార్యతో కలిసి తినకూడదు. ఒక్క వస్త్రమే ధరించి తినకూడదు. ఎత్తైన ఆసనంపై కూర్చుని తినకూడదు.
నాశ్నంతీం స్త్రియమీక్షేత తేజఃకామో నరోత్తమః । ముఖేనోపధమేన్నాగ్నిం నగ్నాం నేక్షేత యోషితమ్
తేజస్సు కోరుకునే ఉత్తమ పురుషుడు తినిపోతున్న స్త్రీని చూడకూడదు. నోటితో అగ్నిని ఊదకూడదు. నగ్న స్త్రీని చూడకూడదు.
నాంఘ్రీ ప్రతాపయేదగ్నౌ న వస్త్వశుచి నిక్షిపేత్ । ప్రాణిహింసాం న కుర్వీత నాశ్నీయాత్సంధ్యయోర్ద్వయోః
పాదాలను అగ్నికి దగ్గరగా ఉంచి వేడి చేసుకోకూడదు. అపవిత్రమైన వస్తువులను అగ్నిలో వేయకూడదు. ప్రాణులకు హానిచేయకూడదు. ఉదయం, సాయంత్రం వేళల్లో తినకూడదు.
నాచక్షీత ధయంతీం గాం నేంద్రచాపం ప్రదర్శయేత్ । న దివోద్గతసారం చ భక్షయేద్దధినో నిశి
పాలు దోయబడుతున్న ఆవును చూడకూడదు. వంపు చేసిన విల్లు చూపించకూడదు. విడిపోయిన పెరుగు తినకూడదు. రాత్రి పెరుగు తినకూడదు.
స్త్రీం ధర్మిణీం నాభివాదేన్నాద్యాదాతృప్తి రాత్రిషు । తౌర్యత్రికప్రియో న స్యాత్కాంస్యే పాదౌ న ధావయేత్
ధర్మపత్నిని రాత్రి అభివాదం చేయకూడదు. రాత్రి తృప్తి కాకముందే తినకూడదు. జూదంలో ఆసక్తి చూపకూడదు. కంచు పాత్రలో పాదాలు కడుక్కోకూడదు.
న ధారయేదన్యభుక్తం వాసశ్చోపానహావపి । న భిన్నభాజనేఽశ్నీయాన్నాశ్నీతాన్నం విదూషితమ్
ఇతరులు వేసిన బట్టలు, చెప్పులు ధరించకూడదు. పగిలిన పాత్రలో తినకూడదు. పాడైన అన్నం తినకూడదు.
సంవిశేన్నార్ద్రచరణో నోచ్ఛిష్టః క్వచిదావ్రజేత్ । శయానో వా న చాశ్నీయాన్నోచ్ఛిష్టః సంస్పృశేచ్ఛిరః
తడిగా ఉన్న పాదాలతో పడుకోకూడదు. తినిన వెంటనే అపవిత్రంగా ఎక్కడికీ వెళ్లకూడదు. పడుకుని తినకూడదు. అపవిత్రమైన చేతులతో తల తాకకూడదు.
న మనుష్యస్తుతిం కుర్యాన్నాత్మానమవమానయేత్ । అభ్యుద్యతం న ప్రణమేత్పరమర్మాణి నో వదేత్
మనిషిని పొగిడకూడదు. తనను తాను తక్కువగా భావించకూడదు. ఆయుధం ఎత్తినవారికి నమస్కరించకూడదు. ఇతరుల రహస్యమైన విషయాలు చెప్పకూడదు.