రామ లక్ష్మణ శత్రుఘ్న భరతాఖ్యా సమన్వితః । కర్తాస్మి రావణోద్ధారం సమూల బలవాహనమ్
రాముడు, లక్ష్మణుడు, శత్రుఘ్నుడు, భరతుడు అనే నాతో కలిసి, రావణుడు మరియు అతని సైన్యాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేస్తాను.
భవంతోఽపి స్వకైరంశైరవతీర్య చరంత్విహ । ఋక్షవానరరూపేణ సర్వత్ర పృథివీతలే
మీరు కూడా మీ భాగాలతో భూమిపైకి అవతరించి, ఎక్కడికక్కడా ఎద్దులు, వానరుల రూపంలో సంచరించండి.
ఇత్యుక్త్వా విరరామాశు నభసీరితవాఙ్మునే । దేవాః శ్రుత్వా మహద్వాక్యం సర్వే సంహృష్టమానసాః
ఇలా చెప్పి ఆయన మౌనంగా నిలిచాడు, ఆయన మాటలు ఆకాశంలోకి వ్యాపించాయి. ఆ మహత్తరమైన మాటలు విని దేవతలందరూ ఆనందంతో నిండిపోయారు.
తే చక్రుర్గదితం యాదృగ్దేవదేవేన ధీమతా । స్వైఃస్వైరంశైర్మహీ పూర్ణా ఋక్షవానరరూపిభిః
దేవతల అధిపతి చెప్పినట్లు వారందరూ చేసారు. వారి భాగాలతో భూమంతా ఎద్దులు, వానరుల రూపంలో నిండిపోయింది.
యోఽసౌ విష్ణుర్మహాదేవో దేవానాం దుఃఖనాశకః । సత్వమేవ మహారాజ భగవాన్కృతవిగ్రహః
దేవతల బాధను తొలగించేవాడు అయిన విష్ణువు, మహాదేవుడు, స్వరూపాన్ని ధరించిన భగవంతుడు ఇదే.
భరతోఽయం లక్ష్మణశ్చ శత్రుఘ్నశ్చ మహామతే । తావకాంశాద్దశగ్రీవో జనితశ్చ సురార్ద్దనః
ఇవ్వాళ భరతుడు, లక్ష్మణుడు, శత్రుఘ్నుడు, ఓ మహామతి, వీరందరూ నీ భాగాలవల్ల జన్మించారు. దశగ్రీవుడు, దేవతలను బాధించినవాడు, కూడా నీ భాగం నుండే పుట్టాడు.
పూర్వవైరానుబంధేన జానకీం హృతవాన్పునః । స త్వయా నిహతో దైత్యో బ్రహ్మరాక్షసజాతిమాన్
పాత వైరం వల్ల అతడు మళ్లీ జానకిని అపహరించాడు. ఆ బ్రహ్మరాక్షస వంశానికి చెందిన రాక్షసుడు నీవు సంహరించావు.
పులస్త్యపుత్రో దైత్యేంద్ర సర్వలోకైకకంటకః । పాతితః పృథివీ సర్వా సుఖమాపమహేశ్వర
పులస్త్యుని కుమారుడైన రాక్షసాధిపతి, అన్ని లోకాలకూ కంటకుడైన వాడు, నీవు సంహరించావు. మహేశ్వరా, భూమంతా ఆనందాన్ని పొందింది.
బ్రాహ్మణానాం సుఖం త్వద్య మునీనాం తాపసం బలమ్ । శివాని సర్వతీర్థాని సర్వే యజ్ఞాః సుసంహితాః
ఈ రోజు బ్రాహ్మణులకు ఆనందం, మునులకు తపస్సు వల్ల బలము, అన్ని పవిత్ర తీర్థాలకు మంగళకరమైన శుభత, అన్ని యజ్ఞాలు సక్రమంగా జరుగుతున్నాయి.
త్వయి రాజ్ఞి జగత్సర్వం సదేవాసురమానుషమ్ । సుఖం ప్రపేదే విశ్వాత్మఞ్జగద్యోనే నరోత్తమ
నీ పాలనలో, ఓ మహారాజా, దేవతలు, దానవులు, మనుష్యులు సహా ఈ సమస్త లోకమూ సుఖంగా ఉంది. ఓ జగత్తుకు ప్రాణమైనవాడా, సృష్టికి మూలమైనవాడా!
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం యత్పృష్టోఽహం త్వయానఘ । ఉత్పత్తిశ్చ విపత్తిశ్చ మయా మత్యనుసారతః
నీకు కావలసినదంతా నేను వివరంగా చెప్పాను, పాపరహితుడా. జననమూ, నాశనమూ, మానవుల జీవనక్రమాన్ని అనుసరించి వివరించాను.
ఇత్థం నిశమ్య దితిజేంద్ర కులానుకారివార్తాం మహాపురుష ఈశ్వరఈశితా చ । సంరుద్ధబాష్పగలదశ్రుముఖారవిందో భూమౌ పపాత సదసి ప్రథితప్రభావః
దితి కుమారుల వంశవృత్తాంతాన్ని, మహాపురుషుని మహిమను విని, గొప్ప కీర్తి కలిగిన వాడు, కన్నీళ్లు ఆపుకుంటూ, ముఖం మీద నీళ్లు జారిపడుతూ, సభలో నేలపై పడిపోయాడు.
శేష ఉవాచ। వాత్స్యాయనమునిశ్రేష్ఠ కథా పాపప్రణాశినీ । బ్రహ్మణ్యదేవదేవస్య సర్వధర్మైకరక్షితుః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: వాత్స్యాయన మహర్షీ, పాపాలను తొలగించే ఈ కథ, బ్రహ్మణ్యుడు, దేవతలకు దేవుడైనవాడు, అన్ని ధర్మాలను కాపాడేవాడి గురించి చెప్పబడింది.
రాజానం మూర్చ్ఛితం దృష్ట్వా కుంభజన్మా తపోనిధిః । శనైఃశనైః కరేణాశు పస్పర్శాశ్రు జగాద చ
రాజు అపస్మారంలో ఉన్నాడని చూసి, కుంభంలో జన్మించిన తపస్సు పరిపూర్ణుడు, మెల్లగా తన చేతితో రాజును తాకి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ మాట్లాడాడు.
భో రామాశ్వసిహి క్షిప్రం కిమర్థమవసీదసి । భవాన్దైత్యకులచ్ఛేత్తా మహావిష్ణుః సనాతనః
రామా, త్వరగా ధైర్యం తెచ్చుకో! ఎందుకు నిరాశగా ఉన్నావు? నువ్వే దానవ వంశాన్ని నాశనం చేసినవాడు, శాశ్వతమైన మహావిష్ణువు.
భూతం భవ్యం భవచ్చైవ జగత్స్థాస్ను చరిష్ణు చ । త్వదృతే నాస్తి సంచారీ కిమర్థమిహ మూర్చ్ఛితః
గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు, స్థిరంగా ఉన్నదీ, కదులుతున్నదీ ఈ లోకమంతా నిన్ను తప్ప మరెవ్వరూ నడిపించరు. మరి ఇక్కడ ఎందుకు అపస్మారంలో పడిపోయావు?
శ్రుత్వా వాక్యం మహారాజః కుంభజన్మసమీరితమ్ । ఉత్తస్థౌ విగలన్నేత్ర బాష్పపూరితసన్ముఖః
కుంభంలో జన్మించిన ముని మాటలు విని, మహారాజు కన్నీళ్లు కార్చుకుంటూ, ముఖం అంతా నీళ్లతో లేచి నిలబడ్డాడు.
ఉవాచ దీనదీనం చ విస్పష్టాక్షరవిస్తరమ్ । త్రపాభర నమన్మూర్తిర్బ్రహ్మద్రోహపరాఙ్ముఖః
అతడు బలహీనంగా, స్పష్టంగా, తక్కువ శబ్దంతో మాట్లాడాడు. లజ్జతో తల వంచి, బ్రాహ్మణ ద్రోహానికి దూరంగా ఉండేలా తన రూపాన్ని మార్చుకున్నాడు.
శ్రీరామ ఉవాచ। అహో మే పశ్యతా జ్ఞానం విమూఢస్య దురాత్మనః । యద్బ్రాహ్మణకులే రూఢం హతవాన్కామలోలుపః
శ్రీరాముడు ఇలా అన్నాడు: అయ్యో! నా జ్ఞానం ఎంత వృథా అయిందో చూడండి. నేను ఎంత మూర్ఖుడిని, దుష్టుడిని! బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో పుట్టి, కోరికలకు లోబడి హత్య చేశాను.
మహిలార్థే త్వహం విప్రం వేదశాస్త్రవివేకవాన్ । హతవాన్వాడవకులం బుద్ధిహీనోతి దుర్మతిః
ఒక మహిళ కోసం, వేదశాస్త్రాల్లో నిపుణుడైన బ్రాహ్మణుణ్ణి నేను చంపాను. అశ్వపాలకుల వంశాన్ని కూడా నా అవివేకంతో నాశనం చేశాను.
ఇక్ష్వాకూణాం కులే జాతు బ్రాహ్మణో న దురుక్తిభాక్ । ఈదృశం కుర్వతా కర్మ మయైతత్సుకలంకితమ్
ఇక్ష్వాకువంశంలో ఎప్పుడూ బ్రాహ్మణుడు చెడు మాటలు చెప్పలేదు. అలాంటి పనిని చేసి, నేను నా మీద ఈ మచ్చ వేసుకున్నాను.
యే బ్రాహ్మణాస్తు పూజార్హా దానసమ్మానభోజనైః । తే మయా నిహతా విప్రాః శరసంఘాతసంహితైః
పూజ, దానం, గౌరవం, భోజనం అందుకోవాల్సిన బ్రాహ్మణులను నేను బాణాల వర్షంతో చంపాను.
కాఁల్లోకాన్ను గమిష్యామి కుంభీపాకోఽపి దుఃసహః । న తాదృశం తీర్థమస్తి యన్మాం పావయితుం క్షమమ్
నేను ఏ లోకాలకు వెళ్ళగలను? భయంకరమైన కుంభీపాక నరకమూ భరించలేనిది. నన్ను పవిత్రం చేయగల పవిత్రతీర్థం ఏదీ లేదు.
న యజ్ఞో న తపో దానం న వా చైవ వ్రతాదికమ్ । యత్తు వై బ్రాహ్మణద్రోగ్ధుర్మమపావనతారకమ్
యజ్ఞమూ కాదు, తపస్సు కాదు, దానం కాదు, వ్రతాలు కూడా కాదు. బ్రాహ్మణ ద్రోహం చేసిన నన్ను పవిత్రం చేయగలది ఏదీ లేదు.
యైః కోపితం బ్రహ్మకులం నరైర్నిరయగామిభిః । తే నరా బహుశో దుఃఖం భోక్ష్యంతి నిరయం గతాః
బ్రాహ్మణ వంశాన్ని కోపగించేసినవారు, నరకానికి వెళ్లే వారు, ఎన్నో సార్లు నరకంలో తీవ్రమైన బాధలు అనుభవిస్తారు.
వేదా మూలం తు ధర్మాణాం వర్ణాశ్రమవివేకినామ్ । తన్మూలం బ్రాహ్మణకులం సర్వవేదైకశాఖినః
వేదాలు ధర్మానికి మూలం, వర్ణాశ్రమ ధర్మాన్ని తెలుసుకునేవారికి. ఆ వేదాలకు ఆధారం బ్రాహ్మణ వంశమే, అన్ని వేదాలకు ఒకే శాఖ.
మూలచ్ఛేత్తుర్మమౌద్ధత్యాత్కో లోకోను భవిష్యతి । కిమద్యకరణీయం వై యేన మే హి శివం భవేత్
నా అహంకారంతో నా వేర్లు నరికేవాడు ఈ లోకంలో ఎవరు ఉంటారు? నాకు శుభం కలిగేందుకు ఈ రోజు నేను ఏం చేయాలి?
శేష ఉవాచ। విలపంతం భృశం రామం రాజేంద్రం రఘుపుంగవమ్ । మాయామనుష్యవపుషం కుంభజన్మాబ్రవీద్వచః
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: రఘువంశంలో ఉత్తముడైన రాజేంద్రుడు రాముడు బాగా విచారిస్తూ ఉండగా, మాయతో మనుష్యరూపంలో ఉన్న కుంభజన్ముడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
అగస్త్య ఉవాచ। మా విషాదం మహాధీర కురు రాజన్మహామతే । న తే బ్రాహ్మణహత్యా స్యాద్దుష్టానాం నాశమిచ్ఛతః
అగస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: మహారాజా! గొప్ప బుద్ధి కలవాడవు, ధైర్యంగా ఉండు, నిరాశ పడవద్దు. నీకు బ్రాహ్మణ హత్య పాపం ఉండదు, ఎందుకంటే నీవు దుష్టులను నశింపజేయాలని కోరావు.
త్వం పురాణః పుమాన్సాక్షాదీశ్వరః ప్రకృతేః పరః । కర్తా హర్తాఽవితా సాక్షీ నిర్గుణః స్వేచ్ఛయా గుణీ
నీవు పురాతన పురుషుడు, స్వయంగా పరమేశ్వరుడు, ప్రకృతికి అతీతుడవు. సృష్టికర్త, సంహారకుడు, రక్షకుడు, సాక్షిగా ఉండేవాడు. నీవు గుణాలకు అతీతుడవు, అయినా నీ ఇష్టానుసారం గుణాలను ధరించేవాడవు.