తస్మిన్బంధవినిర్ముక్తాః ప్రాప్నువన్తి సుఖం పదమ్ । తత్ప్రాప్య న నివర్తంతే తస్మాన్మోక్ష ఉదాహృతః
ఆ బంధనాల నుంచి విముక్తులైన వారు సుఖమైన స్థితిని పొందుతారు. ఆ స్థితిని చేరినవారు తిరిగి రావడం లేదు. అందుకే దానిని మోక్షం అంటారు.
మోక్షం పరం పదం దివ్యమమృతం విష్ణుమందిరమ్ । అక్షరం పరమం ధామ వైకుణ్ఠం శాశ్వతం పదమ్
మోక్షం అనేది పరమమైన స్థానం, దివ్యమైనది, అమృతస్వరూపం, విష్ణువు నివాసం, చెదరని, అత్యున్నతమైన వైకుంఠం, శాశ్వతమైన స్థానం.
నిత్యఞ్చ పరమం వ్యోమ సర్వోత్కృష్టం సనాతనమ్ । పర్య్యాయవాచకాన్యస్య పరధామ్నోచ్యుతస్య చ । తస్య త్రిపాద్విభూతేస్తు రూపం వక్ష్యామి విస్తరాత్
అది నిత్యమైనది, పరమమైన ఆకాశం, అత్యుత్తమమైనది, సనాతనమైనది. ఇవన్నీ అచ్యుతుని పరమధామానికి పేర్లు. ఇప్పుడు ఆ త్రిపాద విభూతి స్వరూపాన్ని విస్తారంగా వివరించబోతున్నాను.
ఇతి శ్రీపాద్మేమహాపురాణే పంచపంచాశత్సాహస్ర్యాం సంహితాయాముత్తరఖండే ఉమామహేశ్వరసంవాదే త్రిపాద్విభూతికథనంనామ సప్తవింశత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మ మహాపురాణంలో, యాభై ఐదు వేల శ్లోకాల సమాహితమైన ఉత్తరకండలో, ఉమా మహేశ్వర సంభాషణలో, త్రిపాద విభూతి కథనం అనే రెండువందల ఇరవై ఏడవ అధ్యాయం ముగిసింది.
శ్రీరుద్ర ఉవాచ- హిరణ్యక హిరణ్యాక్షౌ కాశ్యపేయౌ మహాబలౌ । దితిపుత్రౌ మహావీర్య్యౌ సర్వ్వదైత్యపతీ ఉభౌ
శ్రీరుద్రుడు పలికెను — హిరణ్యకశిపుడు, హిరణ్యాక్షుడు, కశ్యపుని కుమారులు, మహాబలశాలి, దితి పుత్రులు, గొప్ప వీరులు, అందరు దైత్యులకు అధిపతులు.
నామ్నా తౌ జయవిజయౌ శ్వేతద్వీపే హరిం గతౌ । తస్మిన్ప్రవిష్టయోగీన్ద్రాన్సనకాదీన్మహాబలౌ
వారికి జయ, విజయ అనే పేర్లు. శ్వేతద్వీపంలో వారు హరిని దర్శించడానికి వెళ్లారు. అక్కడ ఆ ఇద్దరు మహాబలులు, హరిని చూడాలని ఉత్సాహంగా ఉన్న సనకాది మహర్షులను ఆపారు.
వారయామాసతుర్దేవి హరిసందర్శనోత్సుకాన్ । తైః ప్రశప్తౌ మహావీర్య్యౌ ద్వారపాలౌ సురోత్తమౌ
అమ్మా! ఆ ఇద్దరు ఉత్తమ దేవతలు, మహాబలులు, హరిని దర్శించాలనుకున్న మునులను అడ్డగించారు. అందుకు వారు శాపమిచ్చారు.
సనకాదయ ఊచుః- ఉత్సృజ్య తత్పృథివ్యాం చ యాతౌ దేవస్య కింకరౌ । రుద్ర ఉవాచ- ఇతి శాపం తయోర్దత్త్వా తత్ర తస్థుర్మునీశ్వరాః
సనకాది మునులు పలికారు — మీరు ఆ స్థానం వదిలి భూమిపై దేవునికి సేవకులయ్యారు. రుద్రుడు పలికెను — అలా శాపమిచ్చి, ఆ మహర్షులు అక్కడే ఉన్నారు.
దేవస్తమర్థం జ్ఞాత్వా చ తానాహూయ చ తావపి
దేవుడు ఆ విషయం తెలుసుకొని, ఆ ఇద్దరినీ పిలిపించాడు.
తౌ చోత్థాయాబ్రవీత్తత్ర భగవాన్భూతభావనః । భగవానువాచ- కృతవంతౌ మహావీర్య్యావపరాధం మహాత్మనామ్
అప్పుడు ఆ ఇద్దరు లేచి నిలబడి ఉన్నప్పుడు, భూతభావనుడైన భగవంతుడు వారిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు — మీరు మహాబలులు, మహర్షులకు అపరాధం చేసారు.
నాతిక్రమణీయమిదం భవద్భ్యాం ద్వారపాలకౌ । దాసత్వం సప్తజన్మాని యువాం భక్తౌ మమానఘౌ
ఈ శాపాన్ని మీరు, ద్వారపాలకులు, తప్పించుకోలేరు. ఏడు జన్మలు మీరు నా నిష్కల్మష భక్తులుగా దాసత్వంలో ఉండాలి.
అమిత్రతస్తథా త్రీణి జన్మాని భజతోఽపి వా । రుద్ర ఉవాచ- ఇత్యుక్తౌ తౌ మహావీర్య్యావబ్రూతాం పరమేశ్వరమ్
లేకపోతే, శత్రువులుగా మూడు జన్మలు పొందవచ్చు, అయినా నన్ను భజిస్తూ. రుద్రుడు పలికెను — ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ ఇద్దరు మహాబలులు పరమేశ్వరునితో ఇలా అన్నారు.
జయవిజయావూచతుః । చిరకాలం మహీం గంతుం న సమర్థౌ స్వ మానద । తస్మాద్వైరాయ జన్మాని విద్ధి వాం చ వ్రజావహే
జయ, విజయలు పలికారు — భూమిపై ఎక్కువ కాలం ఉండడం మాకు సాధ్యం కాదు, ఓ గౌరవదాతా! అందువల్ల మేము శత్రువులుగా జన్మలు ఎత్తాలని కోరుకుంటున్నాము. దయచేసి అలా అనుమతించండి.
దేవత్వ యైవ నిహతో ప్రాప్స్యావో భవదంతికమ్ । రుద్ర ఉవాచ- ఇత్యుక్త్వా ద్వారపాలౌ తౌ పూర్వం జాతౌ మహాబలౌ
దేవత చేతిలో హతమై, మేము మళ్లీ నీ సన్నిధిని చేరతామని. రుద్రుడు పలికెను — ఇలా చెప్పి, ఆ ఇద్దరు మహాబల ద్వారపాలకులు ముందుగా జన్మించారు.
కశ్యపస్య మహావీర్య్యౌ దితిగర్భే మహాసురౌ । హిరణ్యకశిపుర్జ్యేష్ఠో హిరణ్యాక్షః కనిష్ఠకః
కశ్యపుని ఇద్దరు మహాబల కుమారులు, దితి గర్భంలో మహాసురులు — పెద్దవాడు హిరణ్యకశిపుడు, చిన్నవాడు హిరణ్యాక్షుడు.
ఉభౌ తౌ లోకవిఖ్యాతౌ మహావీర్య్య బలోద్ధతౌ । అప్రమాణశరీరః స హిరణ్యాక్షో మహోద్ధతః
ఆ ఇద్దరూ లోకాలన్నిటిలో ప్రసిద్ధులు, మహాబలులు, అహంకారంతో ఉన్నవారు. హిరణ్యాక్షుడు అపరిమితమైన శరీరంతో, అత్యంత గర్వంతో ఉండేవాడు.
ఉత్పాట్య బాహుసాహస్రైః పృథివీం సమహీధరామ్ । ససాగరాం ద్వీపయుతాం సర్వ్వప్రాణిసమన్వితామ్
వెయ్యి చేతులతో భూమిని, పర్వతాలతో, సముద్రాలతో, ద్వీపాలతో, అన్ని ప్రాణులతో సహా ఊడదీసాడు.
ఉత్పాట్య శిరసా కృత్వా ప్రవివేశ రసాతలమ్ । తతో దేవగణాః సర్వే చుక్రుశుర్భయపీడితాః
భూమిని ఊడదీసి తలపై పెట్టుకొని, పాతాళంలోకి వెళ్లిపోయాడు. అప్పుడు దేవతలందరూ భయంతో విలపించారు.
శరణం ప్రయయుర్దేవం నారాయణమనామయమ్ । తతస్తదద్భుతం జ్ఞాత్వా శంఖచక్రగదాధరః
అప్పుడు వారు బాధలేని దేవుడు నారాయణుని ఆశ్రయంగా తీసుకున్నారు. ఆ అద్భుతమైన సంఘటనను తెలుసుకున్న శంఖం, చక్రం, గదను ధరించిన వాడు—
వారాహరూపమాస్థాయ విశ్వరూపం జనార్దనః । అనాదిమధ్యాంతవపుః సర్వదేవమయో విభుః
జనార్దనుడు వారాహ రూపాన్ని, విశ్వరూపాన్ని ధరించి, ఆది, మధ్య, అంతం లేని శరీరంతో, అన్ని దేవతల సారంగా, మహాశక్తిగా—
విశ్వతః పాణిపచ్చక్షుర్మహాదంష్ట్రో మహాభుజః । దంష్ట్రైకయా తు తం దైత్యం జఘాన పరమేశ్వరః
ప్రపంచం అంతటా చేతులు, కళ్ళు కలిగి, గొప్ప దంతాలతో, బలమైన భుజాలతో ఉన్న పరమేశ్వరుడు, ఒకే ఒక్క దంతంతో ఆ దైత్యుణ్ణి సంహరించాడు.
సంచూర్ణితమహాగాత్రో మమార దితిజాధమః । పతితాం ధరణీం దృష్ట్వా దంష్ట్రయోద్ధృత్య పూర్వవత్
దితి కుమారుడైన ఆ దుష్టుడు, అతని గొప్ప శరీరం నుజ్జునుజ్జయై, అక్కడే చనిపోయాడు. భూమి పడిపోయినదాన్ని చూసి, మునుపటిలాగే తన దంతంతో లేపాడు.
సంస్థాప్య ధారయామాస శేషే కూర్మ్మవపుస్తదా । తం దృష్ట్వా దేవతాః సర్వ్వే క్రోడరూపం మహాహరిమ్ । తుష్టువుర్మ్మునయశ్చైవ భక్తినమ్రాత్మమూర్త్తయః
ఆ భూమిని శేషునిపై స్థాపించి, తాబేలు రూపంలో దానిని మోయించాడు. అప్పుడు దేవతలు, మహాహరిని కూర్మరూపంలో చూసి, మునులు కూడా, భక్తితో నమస్కరించి, ఆయనను స్తుతించారు.
దేవా ఊచుః- నమో యజ్ఞవరాహాయ నమస్తే శతబాహవే । నమస్తే దేవదేవాయ నమస్తే విశ్వరూపిణే
దేవతలు పలికారు— యజ్ఞవరాహా! నీకు నమస్కారం. వంద చేతుల కలవాడా! నీకు నమస్కారం. దేవతల దేవా! నీకు నమస్కారం. విశ్వరూపుడా! నీకు నమస్కారం.
నమః స్థితిస్వరూపాయ సర్వయజ్ఞస్వరూపిణే । కలాకాష్ఠానిమేషాయ నమస్తే కాలరూపిణే
స్థితిస్వరూపుడా! నీకు నమస్కారం. అన్ని యజ్ఞాల రూపమా! నీకు నమస్కారం. క్షణాలు, ఘడియలు, నిమిషాల రూపమైన కాలమా! నీకు నమస్కారం.
భూతాత్మనే నమస్తుభ్యమృగ్వేదవపుషే తథా । సురాత్మనే నమస్తుభ్యం సామవేదాయ తే నమః
ప్రాణుల ఆత్మస్వరూపుడా! నీకు నమస్కారం. ఋగ్వేద రూపుడా! నీకు నమస్కారం. దేవతల ఆత్మస్వరూపుడా! నీకు నమస్కారం. సామవేదుడా! నీకు నమస్కారం.
ఓంకారాయ నమస్తుభ్యం యజుర్వేదస్వరూపిణే । ఋచఃస్వరూపిణే చైవ చతుర్వేదమయాయ చ
ఓంకార స్వరూపుడా! నీకు నమస్కారం. యజుర్వేద స్వరూపుడా! నీకు నమస్కారం. ఋక్ మంత్రాల రూపుడా! నాలుగు వేదముల సమ్మిళిత స్వరూపుడా! నీకు నమస్కారం.
నమస్తే వేదవేదాఙ్గ సాంగోపాంగాయ తే నమః । గోవిందాయ నమస్తుభ్యమనాదినిధనాయ చ
వేదాలు, వాటి అంగాలతో సహా, ఉపాంగాలతో కూడిన వాడా! నీకు నమస్కారం. గోవిందా! ఆద్యాంతరహితుడా! నీకు నమస్కారం.
నమస్తే వేదవిదుషే విశిష్టైకస్వరూపిణే । శ్రీభూలీలాధిపతయే జగత్పిత్రే నమోనమః
వేదాలను బాగా తెలిసిన వాడా! విశిష్టమైన ఏకరూపుడా! శ్రీ, భూ దేవుల అధిపతిగా, జగత్పితగా, మేము మళ్లీ మళ్లీ నీకు నమస్కరిస్తున్నాము.
రుద్ర ఉవాచ- ఇత్యాది స్తుతిభిః స్తుత్వా దేవం వారాహరూపిణమ్ । అర్చ్చయామాసురాత్మేశం గంధపుష్పాదిభిర్హరిమ్
రుద్రుడు పలికాడు— ఇలాంటి స్తోత్రాలతో వారాహ రూపంలో ఉన్న దేవుణ్ణి స్తుతించి, ఆత్మల అధిపతియైన హరిని, గంధం, పువ్వులు మొదలైన వాటితో ఆరాధించారు.