స్వాగతేన సుసంభావ్య పప్రచ్ఛ తమనామయమ్ । సుఖోపవిష్టం విశ్రాంతం బభాషే రఘునందనః
సుస్వాగతంతో సత్కరించి, అతని ఆరోగ్యం గురించి అడిగాడు. ముని సుఖంగా కూర్చుని విశ్రాంతి తీసుకుంటుండగా, రఘునందనుడు మాట్లాడాడు.
శేష ఉవాచ। ఇత్థం స్వాగతసంతుష్టం బ్రహ్మచర్యతపోనిధిమ్ । ఉవాచ మతిమాన్వీరః సర్వలోకగురుర్మునిమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ మహర్షి, సుస్వాగతంతో సంతృప్తి చెందిన, బ్రహ్మచర్యం, తపస్సులో నిధిగా ఉన్న వానికి, సమస్త లోకాలకు గురువైన ఆ మేధావి వీరుడు ఇలా చెప్పాడు.
స్వాగతం తే మహాభాగ కుంభయోనే తపోనిధే । త్వద్దర్శనేన సర్వే వై పావితాః సకుటుంబకాః
మహాభాగుడా, కుంభలో పుట్టిన వాడా, తపస్సులో నిధివై ఉన్న వాడా! నీ దర్శనంతో అందరూ, కుటుంబాలతో సహా పవిత్రులయ్యారు. నీకు స్వాగతం.
కచ్చిన్మతిస్తే వేదేషు శాస్త్రేషు పరివర్తతే । త్వత్తపోవిఘ్నకర్తా వై నాస్తి భూమండలే క్వచిత్
నీ మనస్సు వేదాల్లో, శాస్త్రాల్లో నిమగ్నమై ఉందా? నీ తపస్సుకు భూమిపై ఎక్కడా ఎవరూ అడ్డుపడే వారు లేరు.
లోపాముద్రా మహాభాగ యా చ తే ధర్మచారిణీ । యస్యాః పతివ్రతా ధర్మాత్సర్వం భవతి శోభనమ్
మహాభాగుడా, నీ ధర్మమార్గంలో నడిచే భార్య లోపాముద్ర, ఆమె పతివ్రత ధర్మంతో అన్నీ మేలు జరుగుతాయి.
అపి శంస మహాభాగ ధర్మమూర్తే కృపానిధే । అలోలుపస్య కిం కార్యం కరవాణి మునీశ్వర
మహాభాగుడా, ధర్మమూర్తి, కరుణా సముద్రా! ఏదైనా నీకోసం చేయమంటావా? మునీశ్వరా, కోరికలేని నీకేమి చేయాలి చెప్పు.
త్వత్తపోయోగతః సర్వం భవతి స్వేచ్ఛయా బహు । తథాపి మయి కృత్వైవ కృపాం శంశ మునీశ్వరః
మీ తపస్సు, యోగబలంతో అన్నీ నీ ఇష్టానుసారం జరుగుతున్నాయి. అయినా, మునిశ్రేష్ఠా, నాపై దయచూపించి కృప చేయుము.
శేష ఉవాచ। ఇత్యుక్తో లోకగురుణా రాజరాజేన ధీమతా । ఉవాచ రామం లోకేశం వినీతతరభాషయా
శేషుడు ఇలా చెప్పెను: లోకగురువు అయిన రాజరాజు ఇలా అడిగినప్పుడు, ఆ లోకేశ్వరుడు రామునికి వినయపూర్వకంగా సమాధానం చెప్పెను.
అగస్త్య ఉవాచ। స్వామింస్తవ సుదుర్దర్శం దర్శనం దైవతైరపి । మత్వా సమాగతం విద్ధి రాజరాజ కృపానిధే
అగస్త్యుడు ఇలా చెప్పెను: ప్రభూ, నీ దర్శనం దేవతలకు కూడ చాలా అరుదైనది. రాజరాజా, నీవు కృపాసముద్రుడవు కనుకనే నేను ఇక్కడికి వచ్చాను అని తెలుసుకో.
హతస్త్వయా రావణాఖ్యస్త్వసురో లోకకంటకః । దిష్ట్యాద్య దేవాః సుఖినో దిష్ట్యా రాజా బిభీషణః
లోకానికి బాధగా ఉన్న రావణుడు అనే రాక్షసుడు నీ చేతిలో హతమయ్యాడు. ఈ అదృష్టంతో దేవతలు సంతోషంగా ఉన్నారు; అలాగే బిభీషణుడు రాజు అయ్యాడు.
రామ త్వద్దర్శనాన్మేఽద్య గతం వై దుష్కృతం కిల । సంపూర్ణో మే మనఃకోశ ఆనందేన సురోత్తమ
రామా, నిన్ను దర్శించటం వల్ల నాకున్న పాపాలన్నీ పోయాయి. నా మనస్సు ఆనందంతో నిండిపోయింది, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా.
ఇత్యుక్త్వా స బభూవాశు తూష్ణీం కుంభసముద్భవః । రామసందర్శనాహ్లాదవిహ్వలీకృతమానసః
ఇలా చెప్పి, కుంభసంభవుడైన అగస్త్యుడు వెంటనే మౌనంగా ఉండిపోయాడు. రాముని దర్శనానందంతో అతని మనసు ఉల్లాసంతో నిండిపోయింది.
రామః పప్రచ్ఛ తం భూయో మునిం జ్ఞానవిశారదమ్ । లోకాతీతం భవద్భావి సర్వం జానాసి సర్వతః
రాముడు మళ్లీ ఆ జ్ఞానపండితుడైన మునిని అడిగాడు: నీవు లోకానికి అతీతమైనదీ, భవిష్యత్తులో జరిగేదీ అన్నీ పూర్తిగా తెలుసు.
మునే కథయ మే సర్వం పృచ్ఛతో హి సువిస్తరమ్ । కోఽసౌ మయా హతో యో హి రావణో విబుధార్దనః
మహర్షీ, నేను అడిగినదానికి విస్తృతంగా అన్నీ చెప్పు. నేను సంహరించిన రావణుడు ఎవరు? దేవతలకు శత్రువైన అతడు ఎవరో వివరంగా చెప్పు.
కుంభకర్ణోఽపి కస్త్వేష కా జాతిర్వై దురాత్మనః । దేవో దైత్యః పిశాచో వా రాక్షసో వా మహామునే
ఈ కుంభకర్ణుడు ఎవరు? ఈ దుర్మార్గుడి వంశం ఏమిటి? మహామునీ, ఇతడు దేవుడా, దైత్యుడా, పిశాచుడా, లేక రాక్షసుడా?
సర్వమాఖ్యాహి సర్వజ్ఞ సర్వం జానాసి విస్తరాత్ । అతః కథయ మే సర్వం కృపాం కృత్వా మమోపరి
సర్వజ్ఞుడా, నీవు అన్నీ విస్తారంగా తెలుసు. కాబట్టి నాపై కృపచూపి, అన్నీ వివరంగా చెప్పు.
ఇతి శ్రుత్వా తతో వాక్యం కుంభజన్మా తపోనిధిః । యత్పృష్టం రఘురాజేన ప్రవక్తుం తత్ప్రచక్రమే
రఘువంశరాజు అడిగిన మాటలు విని, కుంభసంభవుడైన తపస్సులో నిధి, చెప్పటానికి సిద్ధమయ్యాడు.
రాజన్సృష్టికరో బ్రహ్మా పులస్త్యస్తత్సుతోఽభవత్ । తతస్తు విశ్రవా జజ్ఞే వేదవిద్యావిశారదః
రాజా, సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మకు పులస్త్యుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు. ఆ తరువాత వేదవిద్యలో నిపుణుడైన విశ్రవుడు పుట్టాడు.
తస్య పత్నీద్వయం జాతం పాతివ్రత్యచరిత్రభృత్ । ఏకా మందాకినీ నామ్నీ ద్వితీయా కైకసీ స్మృతా
ఆ విశ్రవునికి ఇద్దరు భార్యలు ఉన్నారు. వారు పతివ్రతా ధర్మాన్ని పాటించేవారు. ఒకరు మందాకినీ, మరొకరు కైకసీ అని పిలవబడేవారు.
పూర్వస్యాం ధనదో జజ్ఞే లోకపాలవిలాసభృత్ । యోఽసౌ శివప్రసాదేన లంకావాసమచీకరత్
ముందటి భార్య నుండి ధనదుడు అయిన కుబేరుడు జన్మించాడు. అతడు లోకపాలుడిగా ఆనందిస్తూ, శివుని కృపతో లంకను తన నివాసంగా చేసుకున్నాడు.
విద్యున్మాలిసుతాయాం తు పుత్రత్రయమభూన్మహత్ । రావణః కుంభకర్ణశ్చ తథా పుణ్యో బిభీషణః
విద్యున్మాలి నుండి మూడు గొప్ప కుమారులు పుట్టారు. వారు రావణుడు, కుంభకర్ణుడు, మరియు ధర్మశీలుడైన బిభీషణుడు.
రాక్షస్యుదరజన్మత్వాత్సంధ్యాసమయసంభవాత్ । ద్వయోరధర్మనిపుణా మతిరాసీన్మహామతే
రాక్షస స్త్రీ గర్భంలో, సంధ్యాకాలంలో జన్మించినందువల్ల, వారిలో ఇద్దరికి అధర్మంలో నైపుణ్యమైన మనస్సు ఏర్పడింది, ఓ మహామతీ.
ఏకదా తు విమానేన పుష్పకేణ సుశోభినా । కాంచనీయోపకల్పేన కింకిణీజాలమాలినా
ఒకసారి, పుష్పకవిమానంలో, బంగారు అలంకరణలతో, గంటల హారాలతో అలంకరించబడి, అద్భుతంగా మెరిసిపోతూ,
ఆరుహ్య పితరౌ ద్రష్టుం ప్రాయాచ్ఛోభాసమన్వితః । స్వగణైః సంస్తుతో భూత్వా నానారత్నవిభూషణైః
తన గణాలతో కలిసి, రకరకాల రత్నాలతో అలంకరించబడి, కీర్తితో మెరిసిపోతూ, తల్లిదండ్రులను దర్శించడానికి పైకి ఎక్కాడు.
ఆగత్య పిత్రోశ్చరణే పతిత్వా చిరమాత్మజః । హర్షవిహ్వలితాత్మా చ రోమాంచితతనూరుహః
వచ్చి, కుమారుడు తల్లిదండ్రుల పాదాలకు నమస్కరించి, చాలా సేపు అక్కడే ఉండిపోయాడు. ఆనందంతో హృదయం ఉప్పొంగి, ఒంటిపై రోమాలు నిక్కబొడిచాయి.
ఉవాచ మేఽద్య సుదినం మహాభాగ్యఫలోదయః । యన్మే యుష్మత్పదౌ దృష్టౌ మహాపుణ్యదదర్శనౌ
అతడు ఇలా అన్నాడు: 'నేడు నాకు నిజంగా శుభదినం, గొప్ప అదృష్ట ఫలితం. ఎందుకంటే మీ పాదాలను నేను దర్శించాను. ఇవి మహా పుణ్యమయమైన దృశ్యం.'
ఇత్యాదిభిః స్తుతిపదైః స్తుత్వాగాన్మందిరం స్వకమ్ । పితరావపి సంహృష్టౌ పుత్రస్నేహాద్బభూవతుః
ఇలా ప్రశంసా పదాలతో స్తుతించి, తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు. తల్లిదండ్రులు కూడా కుమారుడిపై ఉన్న ప్రేమతో ఆనందించారు.
తం దృష్ట్వా రావణో ధీమాఞ్జగాద నిజమాతరమ్ । కోఽయం పుమాన్సురో వాథ యక్షో వాథ నరోత్తమః
అతన్ని చూసి, ధీమంతుడు రావణుడు తన తల్లిని అడిగాడు: 'ఈ మనిషి ఎవరు? దేవుడా, యక్షుడా, లేక ఉత్తమ పురుషుడా?'
యోఽసౌ మమ పితుఃపాదౌ సన్నిషేవ్య గతః పునః । మహాభాగ్యనిధిః స్వీయైర్గణైః సుపరివారితః
'ఇతడు నా తండ్రి పాదాలను గౌరవంగా సేవించి, తన అనుచరులతో చుట్టుముట్టబడి, మళ్లీ వెళ్లిపోయాడు. ఇతడు గొప్ప అదృష్టాన్ని సంపాదించినవాడు.'
కేనేదం తపసా లబ్ధం విమానం వాయువేగధృక్ । ఉద్యానారామలీలాది విలాసస్థానముత్తమమ్
'ఏ తపస్సుతో ఈ గగనమార్గంలో పయనించే విమానం, తోటలు, ఉద్యానవనాలు, వినోదాలకు అనువైన ఈ అద్భుత స్థానం పొందాడు?'