సుదేశం సుప్రజం స్వస్థం సుతృణం బహుగోధనమ్ । దేవతాయతనానాం చ రాజిభిః పరిరాజితమ్
ఆ దేశం మంచి గడ్డి, అనేక గోవులు, ఆరోగ్యవంతమైన ప్రజలు కలిగి ఉండేది. దేవాలయాలు వరుసగా అలంకరించబడి ఉండేవి.
సుపూర్ణా యత్ర వై గ్రామాః సువిత్తర్ద్ధివిరాజితాః । సుపుష్పకృత్రిమోద్యానాః సుస్వాదుఫలపాదపాః
అక్కడ గ్రామాలు ఎప్పుడూ జనంతో నిండిపోయి, ధనంతో ప్రకాశించేవి. అందమైన తోటలు, రుచికరమైన ఫలాలు పండే చెట్లు ఉండేవి.
సపద్మినీకకాసారా యత్ర రాజంతి భూమయః । సదంభా నిమ్నగా యత్ర న యత్ర జనతా క్వచిత్
అక్కడ పద్మాలతో నిండిన చెరువులు, సరస్సులు మెరిసేవి. నదులు ఎప్పుడూ ప్రవహించేవి, ఎక్కడా జనసంక్షేమంలో లోటు ఉండేది కాదు.
కులాన్యేవ కులీనానాం వర్ణానాం నాధనాని చ । విభ్రమో యత్ర నారీషు న విద్వత్సు చ కర్హిచిత్
అక్కడ ఉన్నత కుటుంబాలు ఎప్పుడూ ఉన్నతంగానే ఉండేవి, వర్ణాలలో ఎవ్వరూ దారిద్ర్యానికి లోనవ్వరు. మహిళల్లో, పండితుల్లో ఎప్పుడూ గందరగోళం ఉండదు.
నద్యః కుటిలగామిన్యో న యత్ర విషయే ప్రజాః । తమోయుక్తాః క్షపా యత్ర బహులేషు న మానవాః
నదులు ఎప్పుడూ నేరుగా ప్రవహించేవి, ఆ రాజ్యంలో ప్రజలు ఎప్పుడూ చీకటిలో మునిగిపోవరు, రాత్రి గాఢంగా ఉన్నా ఎక్కడా మనుషులు కనిపించరు.
రజోయుజః స్త్రియో యత్ర నాధర్మబహులా నరాః । ధనైరనంధో యత్రాస్తి జనో నైవ చ భోజనే
అక్కడ మహిళలు కామానికి లోనవ్వరు, పురుషులు అధర్మానికి లోనవ్వరు. ధనం లేదా భోజనానికి ఎవరూ మత్తులో ఉండరు.
అనయః స్యందనో యత్ర న చ వైరాజపూరుషః । దండః పరశుకుద్దాలవాలవ్యజనరాజిషు
అక్కడ అన్యాయ రథం ఉండదు, శత్రుత్వం కలిగిన సేవకుడు ఉండడు. శిక్షలు గొడ్డళ్ల మధ్య, కర్రల మధ్య, వాలువజనాల మధ్య పడవు.
ఆతపత్రేషు నాన్యత్ర క్వచిత్క్రోధోపరోధజః । అన్యత్రాక్షికవృందేభ్యః క్వచిన్న పరిదేవనమ్
ఛత్రాల క్రింద, ఎక్కడా కోపం లేదా అడ్డంకి లేదు; పాశాక క్రీడాకారుల సమూహాల్లో తప్ప ఎక్కడా దుఃఖం ఉండదు.
ఆక్షికా ఏవ దృశ్యంతే యత్ర పాశకపాణయః । జాడ్యవార్తా జలేష్వేవ స్త్రీమధ్యా ఏవ దుర్బలాః
పాశకాలు చేతిలో ఉన్నవాళ్లు పాశక క్రీడాకారులే. నీటిలోనే మాంద్యం ఉంటుంది. స్త్రీల మధ్యలోనే బలహీనత కనిపిస్తుంది.
కఠోరహృదయా యత్ర సీమంతిన్యో న మానవాః । ఔషధేష్వేవ యత్రాస్తి కుష్ఠయోగో న మానవే
స్త్రీలు కఠిన హృదయంతో ఉంటే వారు మనుషులే కాదు. కుష్టురోగం మందులలోనే ఉంటుంది, మనుషుల్లో కాదు.
వేధో యత్ర సురత్నేషు శూలం మూర్తికరేషు వై । కంపః సాత్వికభావోత్థో న భయాత్క్వాపి కస్యచిత్
రత్నాల్లో లోపం ఉంటే అది రత్నంలోనే ఉంటుంది. విగ్రహాల్లో నొప్పి ఉంటే అది విగ్రహంలోనే ఉంటుంది. భయంతో కాకుండా, మంచి భావనతో కలిగే కంపు ఎక్కడైనా, ఎవరికైనా రావచ్చు.
సంజ్వరః కామజో యత్ర దారిద్ర్యకలుషస్య చ । దుర్ల్లభత్వం సదైవస్య సుకృతేన చ వస్తునః
కామంతో కలిగే జ్వరం, దారిద్ర్యపు మలినత వల్ల వచ్చే జ్వరం అక్కడ కనిపిస్తాయి. మంచి వస్తువు దొరకడం ఎప్పుడూ చాలా కష్టం.
ఇభా ఏవ ప్రమత్తా వై యుద్ధే వీచ్యో జలాశయే । దానహానిర్గజేష్వేవ తీక్ష్ణా ఏవ హి కంటకాః
యుద్ధంలో నిర్లక్ష్యంగా ఉండేవి ఏనుగులే. నీటిలోనే అలలు ఉంటాయి. దానం తగ్గిపోవడం ఏనుగుల దగ్గరే. ముల్లు ఎప్పుడూ గట్టిగానే ఉంటుంది.
బాణేషు గుణవిశ్లేషో బంధోక్తిః పుస్తకే దృఢా । స్నేహత్యాగః ఖలేష్వేవ న చ వై స్వజనే జనే
బాణాల్లో ధనుస్సు విడిపోవడం కనిపిస్తుంది. బంధనం గురించి పుస్తకాల్లోనే బలంగా చెప్పబడుతుంది. ప్రేమను వదిలిపెట్టడం దుష్టుల్లోనే ఉంటుంది, తనవాళ్లలో కాదు.
తం దేశం పాలయామాస లాలయఁల్లాలితాః ప్రజాః । ధర్మం సంస్థాపయన్దేశే దుష్టే దండధరోపమః
ఆ రాజు ఆ దేశాన్ని పాలిస్తూ, ప్రజలను ప్రేమగా చూసుకుంటూ, దేశంలో ధర్మాన్ని స్థాపించాడు. దుష్టులపై శిక్ష విధించేవాడిలా ఉండేవాడు.
ఏవం పాలయతో దేశం ధర్మేణ ధరణీతలమ్ । సహస్రం చ వ్యతీయుర్వై వర్షాణ్యేకాదశ ప్రభోః
అలా ఆ ప్రభువు ధర్మంతో భూమిని పాలిస్తూ, వెయ్యి పదకొండు సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి.
తత్ర నీచజనాచ్ఛ్రుత్వా సీతాయా అపమానతామ్ । స్వాం చ నిందాం రజకతస్తాం తత్యాజ రఘూద్వహః
అక్కడ, ఒక నీచుని మాట విని, సీతకు అవమానం జరిగింది అని, తన మీద రాజకారుని నింద వచ్చింది అని తెలుసుకొని, రఘువంశుడైన వాడు ఆమెను విడిచిపెట్టాడు.
పృథ్వీం పాలయమానస్య ధర్మేణ నృపతేస్తదా । సీతాం విరహితామేకాం నిదేశేన సురక్షితామ్
ఆ సమయంలో, రాజు ధర్మంతో భూమిని పాలిస్తున్నప్పుడు, సీత ఒంటరిగా విడిపోయి, ఆజ్ఞతో రక్షించబడింది.
కదాచిత్సంసదో మధ్యే హ్యాసీనస్య మహామతేః । ఆజగామ మునిశ్రేష్ఠః కుంభోత్పత్తిర్మునిర్మహాన్
ఒకసారి, సభ మధ్యలో ఆ మహాత్ముడు కూర్చున్నప్పుడు, కుంభంలో పుట్టిన గొప్ప ముని, మునులలో శ్రేష్ఠుడు, అక్కడికి వచ్చాడు.
గృహీత్వార్ఘ్యం సముత్తస్థౌ వసిష్ఠేన సమన్వితః । జనతాభిర్మహారాజో వార్ధిశోషకమాగతమ్
అతడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి, వసిష్ఠుడితో కలిసి లేచి నిలబడ్డాడు. జనంతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న మహారాజు, సముద్రాన్ని ఎండబెట్టిన మునిని ఆహ్వానించాడు.
స్వాగతేన సుసంభావ్య పప్రచ్ఛ తమనామయమ్ । సుఖోపవిష్టం విశ్రాంతం బభాషే రఘునందనః
సుస్వాగతంతో సత్కరించి, అతని ఆరోగ్యం గురించి అడిగాడు. ముని సుఖంగా కూర్చుని విశ్రాంతి తీసుకుంటుండగా, రఘునందనుడు మాట్లాడాడు.
శేష ఉవాచ। ఇత్థం స్వాగతసంతుష్టం బ్రహ్మచర్యతపోనిధిమ్ । ఉవాచ మతిమాన్వీరః సర్వలోకగురుర్మునిమ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ మహర్షి, సుస్వాగతంతో సంతృప్తి చెందిన, బ్రహ్మచర్యం, తపస్సులో నిధిగా ఉన్న వానికి, సమస్త లోకాలకు గురువైన ఆ మేధావి వీరుడు ఇలా చెప్పాడు.
స్వాగతం తే మహాభాగ కుంభయోనే తపోనిధే । త్వద్దర్శనేన సర్వే వై పావితాః సకుటుంబకాః
మహాభాగుడా, కుంభలో పుట్టిన వాడా, తపస్సులో నిధివై ఉన్న వాడా! నీ దర్శనంతో అందరూ, కుటుంబాలతో సహా పవిత్రులయ్యారు. నీకు స్వాగతం.
కచ్చిన్మతిస్తే వేదేషు శాస్త్రేషు పరివర్తతే । త్వత్తపోవిఘ్నకర్తా వై నాస్తి భూమండలే క్వచిత్
నీ మనస్సు వేదాల్లో, శాస్త్రాల్లో నిమగ్నమై ఉందా? నీ తపస్సుకు భూమిపై ఎక్కడా ఎవరూ అడ్డుపడే వారు లేరు.
లోపాముద్రా మహాభాగ యా చ తే ధర్మచారిణీ । యస్యాః పతివ్రతా ధర్మాత్సర్వం భవతి శోభనమ్
మహాభాగుడా, నీ ధర్మమార్గంలో నడిచే భార్య లోపాముద్ర, ఆమె పతివ్రత ధర్మంతో అన్నీ మేలు జరుగుతాయి.
అపి శంస మహాభాగ ధర్మమూర్తే కృపానిధే । అలోలుపస్య కిం కార్యం కరవాణి మునీశ్వర
మహాభాగుడా, ధర్మమూర్తి, కరుణా సముద్రా! ఏదైనా నీకోసం చేయమంటావా? మునీశ్వరా, కోరికలేని నీకేమి చేయాలి చెప్పు.
త్వత్తపోయోగతః సర్వం భవతి స్వేచ్ఛయా బహు । తథాపి మయి కృత్వైవ కృపాం శంశ మునీశ్వరః
మీ తపస్సు, యోగబలంతో అన్నీ నీ ఇష్టానుసారం జరుగుతున్నాయి. అయినా, మునిశ్రేష్ఠా, నాపై దయచూపించి కృప చేయుము.
శేష ఉవాచ। ఇత్యుక్తో లోకగురుణా రాజరాజేన ధీమతా । ఉవాచ రామం లోకేశం వినీతతరభాషయా
శేషుడు ఇలా చెప్పెను: లోకగురువు అయిన రాజరాజు ఇలా అడిగినప్పుడు, ఆ లోకేశ్వరుడు రామునికి వినయపూర్వకంగా సమాధానం చెప్పెను.
అగస్త్య ఉవాచ। స్వామింస్తవ సుదుర్దర్శం దర్శనం దైవతైరపి । మత్వా సమాగతం విద్ధి రాజరాజ కృపానిధే
అగస్త్యుడు ఇలా చెప్పెను: ప్రభూ, నీ దర్శనం దేవతలకు కూడ చాలా అరుదైనది. రాజరాజా, నీవు కృపాసముద్రుడవు కనుకనే నేను ఇక్కడికి వచ్చాను అని తెలుసుకో.
హతస్త్వయా రావణాఖ్యస్త్వసురో లోకకంటకః । దిష్ట్యాద్య దేవాః సుఖినో దిష్ట్యా రాజా బిభీషణః
లోకానికి బాధగా ఉన్న రావణుడు అనే రాక్షసుడు నీ చేతిలో హతమయ్యాడు. ఈ అదృష్టంతో దేవతలు సంతోషంగా ఉన్నారు; అలాగే బిభీషణుడు రాజు అయ్యాడు.