ఇత్యుక్త్వా సోఽభవత్తూష్ణీం నరదేవశిరోమణిః । సురాః సర్వే ప్రహృష్టాస్తే యయుర్లోకం స్వకం స్వకమ్
ఇలా చెప్పి, రాజులలో శిరోమణి అయిన వాడు మౌనంగా నిలిచాడు. అందరు దేవతలు ఆనందంతో తమ తమ లోకాలకు వెళ్ళిపోయారు.
రఘునాథోఽపి భ్రాతౄంస్తాన్పాలయంస్తాతవద్బుధాన్ । ప్రజాః పుత్రానివ స్వీయాల్లాఁలయఁల్లోకనాయకః
రఘునాథుడు తన జ్ఞానులు అయిన అన్నదమ్ములను తండ్రిలా కాపాడుతూ, తన ప్రజలను తన పిల్లలవలె ప్రేమతో చూసుకుంటూ, లోకానికి నాయకుడిగా ఉన్నాడు.
యస్మిఞ్ఛాసతి లోకానాం నాకాలమరణం నృణామ్ । న రోగాది పరాభూతిర్గృహేషు చ మహీయసీ
అతని పాలనలో ప్రజలకు అక్రమ మరణం లేదు, వారి ఇళ్లలో వ్యాధి లేదా ఇతర కష్టాల వల్ల ఓడిపోవడం కూడా లేదు.
నేతిః కదాపి ద్దశ్యేత వైరిజం భయమేవ చ । వృక్షాః సదైవ ఫలినో మహీ భూయిష్ఠధాన్యకా
ఎప్పుడూ శత్రువుల భయం కనబడదు, ఎటువంటి భయమూ ఉండదు. చెట్లు ఎప్పుడూ ఫలాలతో నిండివుంటాయి, భూమి ధాన్యంతో సమృద్ధిగా ఉంటుంది.
పుత్రపౌత్రపరీవార సనాథీ కృతజీవనాః । కాంతా సంయోగజసుఖైర్నిరస్తవిరహక్లమాః
పిల్లలు, మనవళ్ళతో చుట్టూ ఉండి, జీవితం సార్థకంగా గడిపారు. ప్రియమైనవారితో కలిసిన ఆనందంలో, విడిపోవడం వల్ల కలిగే బాధ ఏమాత్రం లేదు.
నిత్యం శ్రీరఘునాథస్య పాదపద్మకథోత్సుకాః । కదాపి పరనిందాసు వాచస్తేషాం భవంతి న
ఎప్పుడూ రఘునాథుని పాదపద్మాల కథలు వినాలని ఆసక్తిగా ఉండేవారు; వారి మాటల్లో ఎప్పుడూ ఇతరుల నింద ఉండదు.
కారవోఽపి కదా పాపం నాచరంతి మనస్యహో । రఘునాథకరాఘాతదుఃఖశంకాభిశంసినః
చెడువారు కూడా మనసులో ఎప్పుడూ పాపం చేయరు; రఘునాథుని చేతిలో శిక్ష పడుతుందేమో అన్న భయంతో ఉండేవారు.
సీతాపతిముఖాలోక నిశ్చలీభూతలోచనాః । లోకా బభూవుః సతతం కారుణ్యపరిపూరితాః
సీతాపతిని చూస్తూ, వారి చూపు ఎప్పుడూ అతని ముఖంపైనే నిలిచేది. ప్రజలు ఎప్పుడూ దయతో నిండిపోయి ఉండేవారు.
రాజ్యం ప్రాప్తమసాపత్నం సమృద్ధబలవాహనమ్ । ఋషిభిర్హృష్టపుష్టైశ్చ రమ్యం హాటకభూషణైః
ఆ రాజ్యం శత్రువులేమీ లేని స్వచ్చమైనది, బలగాలు, రథాలు సమృద్ధిగా ఉండేవి, సంతోషంగా ఉన్న ఋషులతో, బంగారు అలంకారాలతో అందంగా మెరిసేది.
సంపుష్టమిష్టాపూర్తానాం ధర్మాణాం నిత్యకర్తృభిః । సదా సంపన్నసస్యం చ సువసుక్షేత్రసంయుతమ్
అక్కడ ఎప్పుడూ యజ్ఞాలు, దానాలు చేసే వారు ఉండేవారు; ఎల్లప్పుడూ పంటలు పుష్కలంగా పండేవి, మంచి పొలాలతో రాజ్యం నిండిపోయేది.
సుదేశం సుప్రజం స్వస్థం సుతృణం బహుగోధనమ్ । దేవతాయతనానాం చ రాజిభిః పరిరాజితమ్
ఆ దేశం మంచి గడ్డి, అనేక గోవులు, ఆరోగ్యవంతమైన ప్రజలు కలిగి ఉండేది. దేవాలయాలు వరుసగా అలంకరించబడి ఉండేవి.
సుపూర్ణా యత్ర వై గ్రామాః సువిత్తర్ద్ధివిరాజితాః । సుపుష్పకృత్రిమోద్యానాః సుస్వాదుఫలపాదపాః
అక్కడ గ్రామాలు ఎప్పుడూ జనంతో నిండిపోయి, ధనంతో ప్రకాశించేవి. అందమైన తోటలు, రుచికరమైన ఫలాలు పండే చెట్లు ఉండేవి.
సపద్మినీకకాసారా యత్ర రాజంతి భూమయః । సదంభా నిమ్నగా యత్ర న యత్ర జనతా క్వచిత్
అక్కడ పద్మాలతో నిండిన చెరువులు, సరస్సులు మెరిసేవి. నదులు ఎప్పుడూ ప్రవహించేవి, ఎక్కడా జనసంక్షేమంలో లోటు ఉండేది కాదు.
కులాన్యేవ కులీనానాం వర్ణానాం నాధనాని చ । విభ్రమో యత్ర నారీషు న విద్వత్సు చ కర్హిచిత్
అక్కడ ఉన్నత కుటుంబాలు ఎప్పుడూ ఉన్నతంగానే ఉండేవి, వర్ణాలలో ఎవ్వరూ దారిద్ర్యానికి లోనవ్వరు. మహిళల్లో, పండితుల్లో ఎప్పుడూ గందరగోళం ఉండదు.
నద్యః కుటిలగామిన్యో న యత్ర విషయే ప్రజాః । తమోయుక్తాః క్షపా యత్ర బహులేషు న మానవాః
నదులు ఎప్పుడూ నేరుగా ప్రవహించేవి, ఆ రాజ్యంలో ప్రజలు ఎప్పుడూ చీకటిలో మునిగిపోవరు, రాత్రి గాఢంగా ఉన్నా ఎక్కడా మనుషులు కనిపించరు.
రజోయుజః స్త్రియో యత్ర నాధర్మబహులా నరాః । ధనైరనంధో యత్రాస్తి జనో నైవ చ భోజనే
అక్కడ మహిళలు కామానికి లోనవ్వరు, పురుషులు అధర్మానికి లోనవ్వరు. ధనం లేదా భోజనానికి ఎవరూ మత్తులో ఉండరు.
అనయః స్యందనో యత్ర న చ వైరాజపూరుషః । దండః పరశుకుద్దాలవాలవ్యజనరాజిషు
అక్కడ అన్యాయ రథం ఉండదు, శత్రుత్వం కలిగిన సేవకుడు ఉండడు. శిక్షలు గొడ్డళ్ల మధ్య, కర్రల మధ్య, వాలువజనాల మధ్య పడవు.
ఆతపత్రేషు నాన్యత్ర క్వచిత్క్రోధోపరోధజః । అన్యత్రాక్షికవృందేభ్యః క్వచిన్న పరిదేవనమ్
ఛత్రాల క్రింద, ఎక్కడా కోపం లేదా అడ్డంకి లేదు; పాశాక క్రీడాకారుల సమూహాల్లో తప్ప ఎక్కడా దుఃఖం ఉండదు.
ఆక్షికా ఏవ దృశ్యంతే యత్ర పాశకపాణయః । జాడ్యవార్తా జలేష్వేవ స్త్రీమధ్యా ఏవ దుర్బలాః
పాశకాలు చేతిలో ఉన్నవాళ్లు పాశక క్రీడాకారులే. నీటిలోనే మాంద్యం ఉంటుంది. స్త్రీల మధ్యలోనే బలహీనత కనిపిస్తుంది.
కఠోరహృదయా యత్ర సీమంతిన్యో న మానవాః । ఔషధేష్వేవ యత్రాస్తి కుష్ఠయోగో న మానవే
స్త్రీలు కఠిన హృదయంతో ఉంటే వారు మనుషులే కాదు. కుష్టురోగం మందులలోనే ఉంటుంది, మనుషుల్లో కాదు.
వేధో యత్ర సురత్నేషు శూలం మూర్తికరేషు వై । కంపః సాత్వికభావోత్థో న భయాత్క్వాపి కస్యచిత్
రత్నాల్లో లోపం ఉంటే అది రత్నంలోనే ఉంటుంది. విగ్రహాల్లో నొప్పి ఉంటే అది విగ్రహంలోనే ఉంటుంది. భయంతో కాకుండా, మంచి భావనతో కలిగే కంపు ఎక్కడైనా, ఎవరికైనా రావచ్చు.
సంజ్వరః కామజో యత్ర దారిద్ర్యకలుషస్య చ । దుర్ల్లభత్వం సదైవస్య సుకృతేన చ వస్తునః
కామంతో కలిగే జ్వరం, దారిద్ర్యపు మలినత వల్ల వచ్చే జ్వరం అక్కడ కనిపిస్తాయి. మంచి వస్తువు దొరకడం ఎప్పుడూ చాలా కష్టం.
ఇభా ఏవ ప్రమత్తా వై యుద్ధే వీచ్యో జలాశయే । దానహానిర్గజేష్వేవ తీక్ష్ణా ఏవ హి కంటకాః
యుద్ధంలో నిర్లక్ష్యంగా ఉండేవి ఏనుగులే. నీటిలోనే అలలు ఉంటాయి. దానం తగ్గిపోవడం ఏనుగుల దగ్గరే. ముల్లు ఎప్పుడూ గట్టిగానే ఉంటుంది.
బాణేషు గుణవిశ్లేషో బంధోక్తిః పుస్తకే దృఢా । స్నేహత్యాగః ఖలేష్వేవ న చ వై స్వజనే జనే
బాణాల్లో ధనుస్సు విడిపోవడం కనిపిస్తుంది. బంధనం గురించి పుస్తకాల్లోనే బలంగా చెప్పబడుతుంది. ప్రేమను వదిలిపెట్టడం దుష్టుల్లోనే ఉంటుంది, తనవాళ్లలో కాదు.
తం దేశం పాలయామాస లాలయఁల్లాలితాః ప్రజాః । ధర్మం సంస్థాపయన్దేశే దుష్టే దండధరోపమః
ఆ రాజు ఆ దేశాన్ని పాలిస్తూ, ప్రజలను ప్రేమగా చూసుకుంటూ, దేశంలో ధర్మాన్ని స్థాపించాడు. దుష్టులపై శిక్ష విధించేవాడిలా ఉండేవాడు.
ఏవం పాలయతో దేశం ధర్మేణ ధరణీతలమ్ । సహస్రం చ వ్యతీయుర్వై వర్షాణ్యేకాదశ ప్రభోః
అలా ఆ ప్రభువు ధర్మంతో భూమిని పాలిస్తూ, వెయ్యి పదకొండు సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి.
తత్ర నీచజనాచ్ఛ్రుత్వా సీతాయా అపమానతామ్ । స్వాం చ నిందాం రజకతస్తాం తత్యాజ రఘూద్వహః
అక్కడ, ఒక నీచుని మాట విని, సీతకు అవమానం జరిగింది అని, తన మీద రాజకారుని నింద వచ్చింది అని తెలుసుకొని, రఘువంశుడైన వాడు ఆమెను విడిచిపెట్టాడు.
పృథ్వీం పాలయమానస్య ధర్మేణ నృపతేస్తదా । సీతాం విరహితామేకాం నిదేశేన సురక్షితామ్
ఆ సమయంలో, రాజు ధర్మంతో భూమిని పాలిస్తున్నప్పుడు, సీత ఒంటరిగా విడిపోయి, ఆజ్ఞతో రక్షించబడింది.
కదాచిత్సంసదో మధ్యే హ్యాసీనస్య మహామతేః । ఆజగామ మునిశ్రేష్ఠః కుంభోత్పత్తిర్మునిర్మహాన్
ఒకసారి, సభ మధ్యలో ఆ మహాత్ముడు కూర్చున్నప్పుడు, కుంభంలో పుట్టిన గొప్ప ముని, మునులలో శ్రేష్ఠుడు, అక్కడికి వచ్చాడు.
గృహీత్వార్ఘ్యం సముత్తస్థౌ వసిష్ఠేన సమన్వితః । జనతాభిర్మహారాజో వార్ధిశోషకమాగతమ్
అతడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి, వసిష్ఠుడితో కలిసి లేచి నిలబడ్డాడు. జనంతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న మహారాజు, సముద్రాన్ని ఎండబెట్టిన మునిని ఆహ్వానించాడు.