చిరంజీవ చిరంజీవ హ్యాశీర్భిరితి చాభ్యధాత్ । మాతుశ్చ రామభద్రోఽపి చరణౌ ప్రణిపత్య చ
'చిరంజీవి కావు, చిరంజీవి కావు' అని ఆశీర్వదించింది. రామభద్రుడు కూడా తల్లి పాదాలకు నమస్కరించాడు.
పరిష్వజ్య ముదాయుక్తో జగాద వచనం పునః । రత్నగర్భే మమ భ్రాత్రా కేనాపి న కృతం తథా
ఆమెను ఆనందంతో ఆలింగనం చేసి, మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'రత్నగర్భలో పుట్టిన నా అన్నయ్య ఎవరూ నాకు ఇంత సంతోషాన్ని ఇవ్వలేదు.'
యథాయమకరోద్ధీమాన్మమదుఃఖాపనోదనమ్
ఈ తెలివైన లక్ష్మణుడు నా బాధను తీరుస్తూ చేసినట్టు మరెవ్వరూ చేయలేదు.
రావణేన హృతా సీతా మయా యత్ప్రాప్యతే పునః । మాతస్తత్సర్వమావిద్ధి లక్ష్మణస్య విచేష్టితమ్
రావణుడు సీతను అపహరించాడు. నేను మళ్లీ ఆమెను పొందాను. అమ్మా! ఈ విషయంలో లక్ష్మణుడు చేసిన ప్రతిదీ నీవు తెలుసుకో.
దత్తామాశిషమాగృహ్య శిరసాయం సుమిత్రయా । నిజమాతుశ్చ భవనం ప్రయయౌ విబుధైర్వృతః
సుమిత్ర ఆశీర్వాదాన్ని తలపై స్వీకరించి, దేవతలతో కూడి తన తల్లి ఇంటికి వెళ్లాడు.
మాతరం వీక్ష్య హృషితాం నిజదర్శనలాలసామ్ । స్వయానాదవరుహ్యాశు చరణావగ్రహీద్ధరిః
తన తల్లి ఆనందంతో, తనను చూడాలని ఆత్రుతగా ఉన్నదాన్ని చూసి, హరి తన వాహనంనుంచి త్వరగా దిగి ఆమె పాదాలను పట్టుకున్నాడు.
మాతా తద్దర్శనోత్కంఠా విహ్వలీకృతమానసా । పరిష్వజ్య పరిష్వజ్య రామం ముదమవాప సా
తన కుమారుణ్ణి చూడాలని తపనతో ఉన్న తల్లి, మనసు ఉల్లాసంతో రాముణ్ణి మళ్లీ మళ్లీ ఆలింగనం చేసి ఆనందాన్ని పొందింది.
శరీరే రోమహర్షోఽభూద్గద్గదా వాగభూత్తదా । హర్షాశ్రూణి తు సోష్ణాని ప్రవాహం ప్రాపురాపదాత్
ఆమె శరీరంలో రోమాంచనం వచ్చి, మాటలు తడబడిపోయాయి. ఆనందంతో వేడివేడి కన్నీళ్లు ప్రవహించాయి.
జననీం వీక్ష్య వినయీ తాటంకద్వయవర్జితామ్ । కరాకల్ప పదాకల్పరహితాం బిభ్రతీం తనుమ్
వినయంతో ఉన్న తన తల్లిని, చెవి ఆభరణాలు లేక, చేతులు పాదాలు అలంకారాలు లేక, అలాంటి రూపంలో చూసాడు.
కించిత్స్వదర్శనాద్ధృష్టాం కృశాంగీం తాం స శోకభాక్ । దుఃఖస్య సమయో నాయమితి మత్వా జగాద తామ్
తన దర్శనంతో కొంత ధైర్యంగా కనిపించినా, క్షీణమైన శరీరంతో దుఃఖంలో ఉన్న తల్లిని చూసి, ఇది దుఃఖించాల్సిన సమయం కాదని భావించి ఆమెతో మాట్లాడాడు.
శ్రీరామ ఉవాచ। మాతర్మయా త్వచ్చరణౌ చిరకాలం న సేవితౌ । తతః క్షమస్వాపరాధం భాగ్యహీనస్య వై మమ
శ్రీరాముడు ఇలా అన్నాడు: 'తల్లి! చాలా కాలంగా నీ పాదసేవ చేయలేకపోయాను. అందుకే, నా అదృష్టహీనతను క్షమించు.'
యే పుత్రా మాతాపిత్రోర్న శుశ్రూషాయాం సముత్సుకాః । తే మంతవ్యాః పరా మాతః కీటకా రేతసో భవాః
తల్లి తండ్రులకు సేవ చేయడంలో ఆసక్తి లేని కుమారులు, అమ్మా! వారు కేవలం వీర్యంలో పుట్టిన పురుగులే అని భావించాలి.
కిం కుర్వే జనకాజ్ఞాతో గతో వై దండకం వనమ్ । తత్రాపి త్వత్కృపాపాంగాత్తీర్ణోఽస్మి దుఃఖసాగరమ్
తండ్రి ఆజ్ఞ మేరకు నేను దండకారణ్యానికి వెళ్లాను. అక్కడ కూడా నీ కరుణతో నేను దుఃఖసాగరాన్ని దాటి వచ్చాను.
రావణేన హృతా సీతా లంకాయాం గమితా పునః । త్వత్కృపాతో మయా లబ్ధా తం హత్వా రాక్షసేశ్వరమ్
రావణుడు సీతను అపహరించి లంకకు తీసుకెళ్లాడు. నీ కృపవల్ల రాక్షసాధిపతిని సంహరించి, మళ్లీ ఆమెను పొందాను.
సీతేయం త్వచ్చరణయోః పతితా వై పతివ్రతా । సంభావయాశు చకితాం త్వత్పాదార్పితమానసామ్
ఇదిగో, సీత అమ్మవారు నీ పాదాల దగ్గర పడిపోయి, భర్తకు అంకితమైన సతీమణిగా నిలిచింది. ఆమె మనసు నీ పాదాలకే అర్పించి, భయంతో ఉంది. వెంటనే ఆమెను ఆదరించు.
ఇతి శ్రుత్వా తు తద్వాక్యం పాదయోః పతితాం స్నుషామ్ । ఆశీర్భిరభియుజ్యైనాం బభాషే తాం పతివ్రతామ్
ఆ మాటలు విని, తన కోడలు పాదాల దగ్గర పడిపోయినదాన్ని చూసి, ఆమెను ఆశీర్వదిస్తూ, ఆ సతీమణిని ఇలా పలికింది.
సీతే స్వపతినా సార్ద్ధం చిరం విలస భామిని । పుత్రౌ ప్రసూయ చ కులం స్వకం పావయ పావనే
సీతా! నీ భర్తతో కలిసి ఎంతో కాలం ఆనందంగా జీవించు. కుమారులను కనిపించి, నీ వంశాన్ని పవిత్రం చేయు, పవిత్ర హృదయముతో.
త్వత్సదృశ్యః పతిపరాః పతిదుఃఖసుఖానుగాః । భవంతి దుఃఖభాగిన్యో న హి సత్యం జగత్త్రయే
నీలాంటి వారు, భర్తకు అంకితమై, ఆయన సుఖదుఃఖాల్లో భాగస్వాములై ఉంటే, వారికి బాధలు తక్కువే. ఇలాంటి నిజమైన భార్యలు మూడు లోకాల్లో కూడా అరుదు.
విదేహపుత్రి స్వకులం త్వయా పావితమాత్మనా । రామపాదాబ్జయుగలమనుయాంత్యా మహావనమ్
విదేహుని కుమార్తె! నీవు నీ ఆత్మశుద్ధితో నీ వంశాన్ని పవిత్రం చేసావు. రాముని పదపద్మాలను అనుసరించి, మహావనంలోకి వెళ్ళావు.
కిం చిత్రం యత్పుమాంసస్తు వైరికోటిప్రభంజనాః । యేషాం గేహే సతీ భార్యా స్వపతిప్రియవాఞ్ఛికా
ఎంత శత్రువులు ఉన్నా, పురుషులకు ఇంట్లో భర్తను ప్రేమించే సతీమణి ఉండడం ఆశ్చర్యం కాదు.
ఇత్యుక్త్వా రఘునాథస్య భార్యామంచితలోచనామ్ । తూష్ణీం బభూవ హృషితా ప్రహృష్టస్వతనూరుహా
ఇలా రఘునాథుని భార్యను, కన్నీటి కన్నులతో ఉన్న ఆమెను ఉద్దేశించి పలికిన తరువాత, ఆమె ఆనందంతో నిశ్శబ్దంగా, ఉల్లాసంతో నిలిచింది.
అథ భ్రాతాస్య భరతః పిత్రా దత్తం నిజం మహత్ । రాజ్యం నివేదయామాస రామచంద్రాయ ధీమతే
తర్వాత, భరతుడు తన తండ్రి ఇచ్చిన మహారాజ్యాన్ని రామచంద్రునికి సమర్పించాడు.
మంత్రిణస్తే ప్రహృష్టాంగా దైవజ్ఞాన్మంత్రకోవిదాన్ । ఆహూయ సుముహూర్తంతే పప్రచ్ఛుః పరమాదరాత్
అతని మంత్రులు ఆనందంతో, జ్యోతిష్కులు మరియు మంచి సలహాదారులను పిలిపించి, శుభముహూర్తాన్ని గౌరవంగా అడిగారు.
శుభే ముహూర్తే సుదినే శుభనక్షత్రసంయుతే । అభిషేకం మహారాజ్యే కారయామాసురుద్యతాః
శుభమైన రోజున, మంచి నక్షత్ర సమయాన, మహారాజ్యాభిషేకానికి వారు ఉత్సాహంగా ఏర్పాట్లు చేశారు.
సప్తద్వీపవతీం పృథ్వీం వ్యాఘ్రచర్మణి సుందరే । లిఖిత్వోపరి రాజేంద్రో మహారాజోధితస్థివాన్
ఏడు ద్వీపాలతో కూడిన భూమిని అందమైన పులిచర్మంపై చిత్రించి, రాజు ఆపై కూర్చుని మహారాజుగా నిలిచాడు.
తద్దినాదేవ సాధూనాం మనాంసి ప్రముదం యయుః । దుష్టానాం చేతసో గ్లానిరభవత్పరతాపినామ్
ఆ రోజే, సజ్జనుల మనసులు ఆనందంతో నిండిపోయాయి. దుష్టులు, ఇతరుల సంతోషాన్ని చూసి బాధపడేవారు మాత్రం నిరుత్సాహపడ్డారు.
స్త్రియస్తు పతిభక్త్యా చ పతివ్రతపరాయణాః । మనసాపి కదా పాపం నాచరంతి జనా మునే
ఓ మునీంద్రా! భర్తకు భక్తితో, పతివ్రత ధర్మంలో నిలిచిన స్త్రీలు మనసులో కూడా పాపం చేయరు.
దైత్యాదేవాస్తథా నాగా యక్షాసురమహోరగాః । సర్వే న్యాయపథే స్థిత్వా రామాజ్ఞాం శిరసా దధుః
దైత్యులు, దేవతలు, నాగులు, యక్షులు, అసురులు, మహానాగులు — అందరూ ధర్మమార్గంలో నిలిచి, రాముని ఆజ్ఞకు తలవంచారు.
పరోపకరణేయుక్తాః స్వధర్మసుఖనిర్వృతాః । విద్యావినోదగమితా దినరాత్రిక్షణాః శుభాః
ఇతరులకు సహాయం చేస్తూ, తమ కర్తవ్యాల్లో సంతోషంగా ఉండి, విద్యా వినోదాల్లో రోజులు, రాత్రులు శుభంగా గడిపారు.
వాతోఽపి మార్గసంస్థానాం బలాన్నాహరతే మహాన్ । వాసాంస్యపి తు సూక్ష్మాణి తత్ర చౌరకథా నహి
బలమైన గాలి కూడా, మార్గంలో వెళ్ళేవారి వస్త్రాలను ఎత్తుకుపోదు. అక్కడ సన్నని వస్త్రాలు కూడా సురక్షితంగా ఉంటాయి, దొంగతనం గురించి ఎవరూ మాట్లాడరు.