యానాదవతతారాశు విరహాత్క్లిన్నమానసః । భ్రాతర్భ్రాతః పునర్భ్రాతర్భ్రాతర్భ్రాతర్వదన్ముహుః
విరహ బాధతో మనసు తడిసి, అతడు వెంటనే వాహనం నుంచి దిగాడు. "అన్నా, అన్నా, అన్నా, అన్నా" అని మళ్లీ మళ్లీ పిలిచాడు.
దృష్ట్వా సముత్తీర్ణమిమం రామచంద్రం సురైర్యుతమ్ । భరతో భ్రాతృవిరహక్లిన్నం ధీమాన్దదర్శ హ । హర్షాశ్రూణి ప్రముంచంశ్చ దండవత్ప్రణనామ హ
దేవతలతో కూడిన రామచంద్రుని చూసి, తన సోదర వియోగ బాధతో ఉన్న ధీరుడైన భరతుడు ఆనందబాష్పాలు విడిచాడు, భూమిపై దండవత్ప్రణామం చేశాడు.
రఘునాథోఽపి తం దృష్ట్వా దండవత్పతితం భువి । ఉత్థాప్య జగృహే దోర్భ్యాం హర్షాలోకసమన్వితః
రఘునాథుడు అతన్ని భూమిపై దండవతంగా పడిపోయినట్టు చూసి, ఆనందంతో ముఖం ప్రకాశిస్తూ, తన చేతులతో లేపాడు.
ఉత్థాపితోఽపి హి భృశం నోదతిష్ఠద్రుదన్ముహుః । రామచంద్రపదాంభోజగ్రహణాసక్తబాహుభృత్
లేపినా, అతడు నిలబడలేదు; మళ్లీ మళ్లీ ఏడుస్తూ, రామచంద్రుని పాదపద్మాలను గట్టిగా పట్టుకున్నాడు.
భరత ఉవాచ। దురాచారస్య దుష్టస్య పాపినో మే కృపాం కురు । రామచంద్ర మహాబాహో కారుణ్యాత్కరుణానిధే
భరతుడు ఇలా అన్నాడు: "దుష్టుడనైన నాకు కరుణ చూపించు రామా, మహాబాహువైన కరుణానిధి, దయతో నన్ను క్షమించు."
యస్తే విదేహజా పాణిస్పర్శం క్రూరమమన్యత । స ఏవ చరణో రామ వనే బభ్రామ మత్కృతే
"రామా, ఒకప్పుడు ఆమె చేతి స్పర్శను నీవు కఠినంగా భావించావు. అదే పాదం నా కోసం అడవిలో తిరిగింది."
ఇత్యుక్త్వాశ్రుముఖో దీనః పరిరభ్య పునః పునః । ప్రాంజలిః పురతస్తస్థౌ హర్షవిహ్వలితాననః
ఇలా చెప్పి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుని, విషాదంగా, మళ్లీ మళ్లీ ఆలింగనం చేసి, చేతులు జోడించి, ఆనందంతో ముఖం తడిపి, ముందుగా నిలబడ్డాడు.
రఘునాథస్తమనుజం పరిష్వజ్య కృపానిధిః । ప్రణమ్య చ మహామంత్రిముఖ్యానాపృచ్ఛ్య సాదరమ్
కరుణానిధి అయిన రఘునాథుడు తన తమ్ముడిని ఆలింగనం చేసి, పెద్ద మంత్రులను గౌరవంగా నమస్కరించి, వారి క్షేమాన్ని అడిగాడు.
భరతేన సమం భ్రాత్రా పుష్పకాసనమాస్థితః । సీతాం దదర్శ భరతో భ్రాతృపత్నీమనిందితామ్
తమ్ముడు భరతునితో కలిసి పుష్పక విమానంలో కూర్చొని, భరతుడు తన అన్నయ్య భార్య అయిన అపరాధం లేని సీతను చూశాడు.
అనసూయామివాత్రేః కిం లోపాముద్రాం ఘటోద్భువః । పతివ్రతాం జనకజామమన్యతననామ చ
అత్రి భార్య అనసూయను, ఘటోత్పన్నుడైన అగస్త్యుని భార్య లోపాముద్రను ఎలా భావిస్తారో, అలాగే జనకుని కుమార్తెను పతివ్రతగా భావించి, ఆమెను ఆ పేర్లతో పిలిచాడు.
మాతః క్షమస్వ యదఘం మయా కృతమబుద్ధినా । త్వత్సదృశ్యః పతిపరాః సర్వేషాం సాధుకారికాః
"తల్లి, నా అవివేకంతో నేను చేసిన తప్పును క్షమించు. నీలాంటి పతివ్రతలు అందరూ మంచిపనులు చేసే వారు."
జానక్యాపి మహాభాగా దేవరం వీక్ష్య సాదరమ్ । ఆశీర్భిరభియుజ్యాథ సమపృచ్ఛదనామయమ్
మహాభాగ్యవంతురాలైన జానకీ, తన దేవరిని గౌరవంగా చూసి, ఆశీర్వదించి, ఆయన క్షేమాన్ని అడిగింది.
విమానవరమారూఢాస్తే సర్వే నభసోంఽగణే । క్షణాదాలోకయాంచక్రే నికటే స్వపితుః పురీమ్
విమానాలలో కూర్చొని, ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తూ, వారు అందరూ తండ్రి ఊరును దగ్గరగా ఒక్క క్షణంలో చూశారు.
శేష ఉవాచ। దృష్ట్వా రామో రాజధానీం నిజలోకనివాసినీమ్ । జహర్ష మతిమాన్వీరశ్చిరదర్శనలాలసః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: తన ప్రజలు నివసించే రాజధానిని చూసి, తెలివైన వీరుడు రాముడు, చాలా కాలంగా ఆ దర్శనం కోసం ఎదురుచూసి, హర్షంతో మనసు నిండిపోయాడు.
భరతోఽపి స్వకం మిత్రం సుముఖం నగరం ప్రతి । ప్రేషయామాస సచివం నగరోత్సవసిద్ధయే
భరతుడు కూడా తనకు ఎంతో ఇష్టమైన నగరానికి, నగరోత్సవం కోసం ఏర్పాట్లు చేయమని, తన నమ్మకమైన మంత్రి ని ముందుగా పంపించాడు.
భరత ఉవాచ। కుర్వంతు లోకాస్త్వరితం రఘునాథాగమోత్సవమ్ । మందిరే మందిరే రమ్యం కృతకౌతుకచిత్రకమ్
భరతుడు ఇలా అన్నాడు: ప్రజలు త్వరగా రఘునాథుని రాక కోసం ఉత్సవాన్ని సిద్ధం చేయాలి. ప్రతి ఇంటిలో అందమైన, ఉల్లాసభరితమైన అలంకారాలు చేయాలి.
విపాంసుకా రాజమార్గాశ్చందనద్రవసించితాః । ప్రసూనభరసంకౢప్తా హృష్టపుష్టజనావృతాః
రాజమార్గాలు సుగంధద్రవ్య జలంతో చల్లి, మెత్తని ధూళితో, పుష్పరాశులతో అలంకరించి, ఆనందంగా, ఆరోగ్యంగా ఉన్న ప్రజలతో నిండిపోవాలి.
విచిత్రవర్ణధ్వజభా చిత్రితాఖిలస్వాంగణాః । మేఘాగమే ధనురివ పశ్యంత్వేవ వలీముఖాః
ప్రతి ఇంటి ముందువీధి రంగురంగుల జెండాలతో, ధ్వజాలతో అలంకరించాలి. మేఘాలు వచ్చినప్పుడు వర్ణధనుస్సు లాగా మెరిసిపోవాలి. ప్రజల ముఖాలు ఆనందంతో ప్రకాశించాలి.
ప్రతిగేహం తు లోకానాం కారయంత్వగరూక్షణమ్ । యద్ధూమం వీక్ష్య శిఖినో నృత్యం కుర్వంతు లీలయా
ప్రతి ఇంటిలో శుభకార్యానికి అగ్నిని వెలిగించాలి. ఆ పొగను చూసి, అగ్నిపూజకులు ఆటపాటలతో నృత్యం చేయాలి.
హస్తినో మమ శైలాభానాధోరణసుయంత్రితాన్ । విచిత్రయంతు బహుశో గైరికాద్యుపధాతుభిః
నా ఏనుగులు పర్వతాల్లా గొప్పగా, అందమైన తాడులతో అలంకరించబడి, గెరుకు వంటి రంగులతో, ఇతర ఖనిజాలతో ఎన్నో రకాలుగా అలంకరించాలి.
వాజినశ్చిత్రితా భూయః సుశోభంతు మనోజవాః । యద్వేగవీక్షణాదేవ గర్వం త్యజతి స్వర్హయః
వేగంగా పరుగెత్తే అందమైన గుర్రాలు మరింత అందంగా అలంకరించాలి. వాటి వేగాన్ని చూసి, ఇతర గుర్రాలు కూడా తమ గర్వాన్ని వదిలేయాలి.
కన్యాః సహస్రశో రమ్యాః సర్వాభరణభూషితాః । గజోపరి సమారూఢా ముక్తాభిర్వికిరంతు చ
వెయ్యాది అందమైన యువతులు, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించి, ఏనుగులపై ఎక్కి, ముత్యాలు చల్లాలి.
బ్రాహ్మణ్యః పాత్రహస్తాశ్చ దూర్వాహారిద్రసంయుతాః । సువాసిన్యో మహారాజం రామం నీరాజయంతు తాః
బ్రాహ్మణ మహిళలు, చేతిలో దర్భలు, పసుపు కలిపిన పాత్రలు పట్టుకొని, మహారాజు రామునికి హారతి ఇవ్వాలి.
కౌసల్యాపుత్రసంయోగసందేశ విధురా సతీ । హర్షం ప్రాప్నోతు సుకృశా తదీక్షణసులాలసా
కౌసల్యా కుమారుడి వियोग వార్తతో దుఃఖించిన, నిబద్ధత కలిగిన, సన్నగా ఉన్న రాణి, ఇప్పుడు అతడిని చూసి పరమానందంతో నిండిపోవాలి.
ఇత్యేవమాదిరచనాః పురశోభావిధాయికాః । కరోతు జనతా హృష్టా రామస్యాగమనం ప్రతి
ఇలా ఇంకా మరెన్నో విధాలుగా, ప్రజలు ఆనందంతో రాముని రాక కోసం నగరాన్ని అందంగా అలంకరించాలి.
శేష ఉవాచ। ఇతి శ్రుత్వా తతో వాక్యం సుముఖో మంత్రవిత్తమః । ప్రయయౌ నగరీం కర్తుం కృతకౌతుకతోరణామ్
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ మాటలు విని, మంత్రివరుడు సుముఖుడు, ఉత్సవపు తలుపులు ఏర్పాటు చేయడానికి నగరానికి వెళ్లాడు.
గత్వాథ నగరీం తాం వై మంత్రీ తు సుముఖాభిధః । ఖ్యాపయామాస లోకానాం రామాగమమహోత్సవమ్
ఆ తరువాత, సుముఖుడు అనే మంత్రి ఆ నగరానికి వెళ్లి, రాముని రాక కోసం మహోత్సవం జరుగుతుందని ప్రజలకు ప్రకటించాడు.
లోకాః శ్రుత్వా పురీం ప్రాప్తం రఘునాథం సుహర్షితాః । పూర్వం తదీయ విరహత్యక్తభోగసుఖాదయః
రఘునాథుడు నగరానికి వచ్చాడని విని, అతని వियोगంలో సుఖాలు, ఆనందాలు వదిలేసిన ప్రజలు, అపారమైన ఆనందంతో నిండిపోయారు.
బ్రాహ్మణా వేదసంపన్నాః పవిత్రా దర్భపాణయః । ధౌతోత్తరీయవలితా జగ్ముః శ్రీరఘునాయకమ్
వేదాలు నేర్చుకున్న పవిత్రమైన బ్రాహ్మణులు, చేతిలో దర్భలు పట్టుకుని, శుభ్రమైన ఉత్తరీయాలు ధరించి, మహిమాన్వితుడైన రఘునాయకుని కలిసేందుకు వెళ్లారు.
క్షత్రియా యే శూరతమా ధనుర్బాణధరా వరాః । సంగ్రామే బహుశో వీరా జేతారో యయురప్యముమ్
ధనుస్సు, బాణాలు పట్టే, యుద్ధాల్లో ఎన్నోసార్లు విజయం సాధించిన, అత్యంత వీరమైన క్షత్రియులు కూడా ఆయనను కలవడానికి వెళ్లారు.