సీతయా సహితం రామం లక్ష్మణేన సమన్వితమ్ । సుగ్రీవాదికపీంద్రైశ్చ రక్షోభిః సబిభీషణైః
సీతతో పాటు రాముడు, లక్ష్మణుడితో కలిసి, సుగ్రీవుడు మరియు ఇతర వానర నాయకులతో, విభీషణుడు సహా రాక్షసులతో ఉన్నాడని చెప్పు.
ప్రాప్తం నివేదయ సుఖాత్పుష్పకాసనసంస్థితమ్ । యేన మే సోఽనుజః శీఘ్రం సుఖమేతి మదాగమాత్
పుష్పక విమానంలో ఆనందంగా కూర్చున్న రాముడు ఇక్కడికి వచ్చాడని తెలియజేయి. నా రాకతో నా తమ్ముడు త్వరలో సంతోషాన్ని పొందతాడు.
ఇతి శ్రుత్వా తతో వాక్యం రఘువీరస్య ధీమతః । జగామ భరతావాసం నందిగ్రామం నిదేశకృత్
రఘువంశ వీరుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆజ్ఞను పాటిస్తూ నందిగ్రామంలో ఉన్న భరతుని నివాసానికి వెళ్లాడు.
గత్వా స నందిగ్రామం తు మంత్రివృద్ధైః సుసంయతమ్ । భరతం భ్రాతృవిరహక్లిన్నం ధీమాన్దదర్శ హ
మంత్రివృద్ధులు బాగా పాలిస్తున్న నందిగ్రామానికి చేరుకుని, సోదర వियोगంతో మిగిలిన భరతుని చూశాడు.
కథయంతం మంత్రివృద్ధాన్రామచంద్రకథానకమ్ । తదీయ పదాపాథోజ మకరందసునిర్భరః
అతడు మంత్రివృద్ధులతో రామచంద్రుని కథలు చెబుతూ, రాముని పాదపద్మాలపై భక్తి పరిమళంతో నిండిన మాటలు పలుకుతున్న భరతుని చూశాడు.
నమశ్చకార భరతం ధర్మం మూర్తియుతం కిల । విధాత్రా సకలాంశేన సత్త్వేనైవ వినిర్మితమ్
ధర్మమూర్తిగా పేరుగాంచిన భరతునికి, సకల గుణాలతో సృష్టికర్త సృష్టించినవాడైన భరతునికి నమస్కరించాడు.
తం దృష్ట్వా భరతః శీఘ్రం ప్రత్యుత్థాయ కృతాంజలి । స్వాగతం చేతి హోవాచ రామస్య కుశలం వద
అతన్ని చూసిన భరతుడు వెంటనే లేచి, చేతులు జోడించి, 'స్వాగతం! రాముడు క్షేమంగా ఉన్నాడా?' అని అడిగాడు.
ఇత్యేవం వదతస్తస్య భుజో దక్షిణతోఽస్ఫురత్ । హృదయాచ్చ గతః శోకో హర్షాస్రైః పూరితాననః
అతడు ఇలా అడుగుతుండగా, భరతుని కుడి చేయి కంపించగా, హృదయంలోని దుఃఖం పోయి, ఆనందబాష్పాలతో ముఖం నిండిపోయింది.
విలోక్య తాదృశం భూపం ప్రత్యువాచ కపీశ్వరః । నికటే హి పురః ప్రాప్తం విద్ధి రామం సలక్ష్మణమ్
భరతుని ఆ స్థితిని చూసి వానరాధిపతి, 'రాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి దగ్గరికి వచ్చాడని తెలుసుకో' అని చెప్పాడు.
రామాగమనసందేశామృతసిక్తకలేవరః । ప్రాపయద్ధర్షపూరం హి సహస్రాస్యో న వేద్మ్యహమ్
రాముని రాక వార్త అనే అమృతంతో శరీరం తడిచిపోయి, ఆనందంతో నిండిపోయాడు. రావణుని సంగతి నాకు తెలియదు.
జగాద మమ తన్నాస్తి యత్తుభ్యం దీయతే మయా । దాసోఽస్మి జన్మపర్యంతం రామసందేశహారకః
అతడు, 'నా దగ్గర నీకు ఇవ్వని దేమీ లేదు. నేను జన్మాంతం నీ సేవకుడిని, రాముని సందేశాన్ని తీసుకువచ్చినవాడిని' అని అన్నాడు.
వసిష్ఠోఽపి గృహీత్వార్ఘ్యం మంత్రివృద్ధాః సుహర్షితాః । జగ్ముస్తే రామచంద్రం చ హనుమద్దర్శితాధ్వనా
వశిష్ఠుడు అర్ఘ్యం తీసుకుని, మంత్రివృద్ధులు ఆనందంతో, హనుమంతుడు చూపిన మార్గంలో రామచంద్రుని వద్దకు వెళ్లారు.
దృష్ట్వా దూరాత్సమాయాంతం రామచంద్రం మనోరమమ్ । పుష్పకాసనమధ్యస్థం ససీతం సహలక్ష్మణమ్
దూరంలో పుష్పక విమానంలో మధ్యలో, సీతతో పాటు లక్ష్మణుడితో ఉన్న అందమైన రామచంద్రుని వారు చూశారు.
రామోఽపి దృష్ట్వా భరతం పాదచారేణ సంగతమ్ । జటావల్కలకౌపీన పరిధానసమన్వితమ్
రాముడు, భరతుడు నడకన వస్తూ, జటలు, వల్కలాలు, కౌపీనంతో ఉన్నాడని చూసి అతన్ని ఆప్యాయంగా ఆహ్వానించాడు.
అమాత్యాన్భ్రాతృవేషేణ సమవేషాఞ్జటాధరాన్ । నిత్యం తపః క్లిష్టతయా కృశరూపాన్దదర్శ హ
అక్కడ అన్నదమ్ముల వేషంలో, జటలు, వల్కలాలు ధరించి, నిరంతరం తపస్సు వల్ల క్షీణించిన రూపంతో ఉన్న మంత్రులను ఆయన చూశాడు.
రామోఽపి చింతయామాస దృష్ట్వా వై తాదృశం నృపమ్ । అహో దశరథస్యాయం రాజరాజస్య ధీమతః
అటువంటి రాజును చూసి రాముడు మనసులో ఆలోచించాడు: "అయ్యో, ఇతడు ధీమంతుడైన రాజరాజు దశరథుని కుమారుడు."
పుత్రః పదాతిరాయాతి జటావల్కలవేషభృత్ । న దుఃఖం తాదృశం మేఽన్యద్వనమధ్యగతస్య హి
అతని కుమారుడు, కాలినడకన, జటలు వల్కలాలతో వస్తున్నాడు—అటువంటి బాధ నాకు అడవిలో ఇంకెప్పుడూ కలగలేదు.
యాదృశం మద్వియోగేన చైతస్య పరివర్త్తతే । అహో పశ్యత మే భ్రాతా ప్రాణాత్ప్రియతమః సఖా
నా వियोगంతో ఇతడు ఎంతగా మారిపోయాడో చూడండి—నా ప్రాణాలకు మించిన స్నేహితుడు, నా సోదరుడిని చూడండి.
శ్రుత్వా మాం నికటే ప్రాప్తం మంత్రివృద్ధైః సుహర్షితైః । ద్రష్టుం మాం భరతోఽభ్యేతి వసిష్ఠేన సమన్వితః
నేను దగ్గరికి వచ్చానని విన్న వెంటనే, మంత్రులు, పెద్దలు ఆనందంతో, వసిష్ఠునితో కలిసి భరతుడు నన్ను చూడటానికి వస్తున్నాడు.
ఇతి బ్రువన్నరపతిః పుష్పకాన్నభసోంఽగణాత్ । బిభీషణహనూమద్భ్యాం లక్ష్మణేన కృతాదరః
ఇలా మాట్లాడుతూ, రాజు విభీషణుడు, హనుమంతుడు, లక్ష్మణుడిని గౌరవంగా చూసి, ఆకాశంలో నుంచి పుష్పక విమానం నుండి దిగాడు.
యానాదవతతారాశు విరహాత్క్లిన్నమానసః । భ్రాతర్భ్రాతః పునర్భ్రాతర్భ్రాతర్భ్రాతర్వదన్ముహుః
విరహ బాధతో మనసు తడిసి, అతడు వెంటనే వాహనం నుంచి దిగాడు. "అన్నా, అన్నా, అన్నా, అన్నా" అని మళ్లీ మళ్లీ పిలిచాడు.
దృష్ట్వా సముత్తీర్ణమిమం రామచంద్రం సురైర్యుతమ్ । భరతో భ్రాతృవిరహక్లిన్నం ధీమాన్దదర్శ హ । హర్షాశ్రూణి ప్రముంచంశ్చ దండవత్ప్రణనామ హ
దేవతలతో కూడిన రామచంద్రుని చూసి, తన సోదర వియోగ బాధతో ఉన్న ధీరుడైన భరతుడు ఆనందబాష్పాలు విడిచాడు, భూమిపై దండవత్ప్రణామం చేశాడు.
రఘునాథోఽపి తం దృష్ట్వా దండవత్పతితం భువి । ఉత్థాప్య జగృహే దోర్భ్యాం హర్షాలోకసమన్వితః
రఘునాథుడు అతన్ని భూమిపై దండవతంగా పడిపోయినట్టు చూసి, ఆనందంతో ముఖం ప్రకాశిస్తూ, తన చేతులతో లేపాడు.
ఉత్థాపితోఽపి హి భృశం నోదతిష్ఠద్రుదన్ముహుః । రామచంద్రపదాంభోజగ్రహణాసక్తబాహుభృత్
లేపినా, అతడు నిలబడలేదు; మళ్లీ మళ్లీ ఏడుస్తూ, రామచంద్రుని పాదపద్మాలను గట్టిగా పట్టుకున్నాడు.
భరత ఉవాచ। దురాచారస్య దుష్టస్య పాపినో మే కృపాం కురు । రామచంద్ర మహాబాహో కారుణ్యాత్కరుణానిధే
భరతుడు ఇలా అన్నాడు: "దుష్టుడనైన నాకు కరుణ చూపించు రామా, మహాబాహువైన కరుణానిధి, దయతో నన్ను క్షమించు."
యస్తే విదేహజా పాణిస్పర్శం క్రూరమమన్యత । స ఏవ చరణో రామ వనే బభ్రామ మత్కృతే
"రామా, ఒకప్పుడు ఆమె చేతి స్పర్శను నీవు కఠినంగా భావించావు. అదే పాదం నా కోసం అడవిలో తిరిగింది."
ఇత్యుక్త్వాశ్రుముఖో దీనః పరిరభ్య పునః పునః । ప్రాంజలిః పురతస్తస్థౌ హర్షవిహ్వలితాననః
ఇలా చెప్పి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుని, విషాదంగా, మళ్లీ మళ్లీ ఆలింగనం చేసి, చేతులు జోడించి, ఆనందంతో ముఖం తడిపి, ముందుగా నిలబడ్డాడు.
రఘునాథస్తమనుజం పరిష్వజ్య కృపానిధిః । ప్రణమ్య చ మహామంత్రిముఖ్యానాపృచ్ఛ్య సాదరమ్
కరుణానిధి అయిన రఘునాథుడు తన తమ్ముడిని ఆలింగనం చేసి, పెద్ద మంత్రులను గౌరవంగా నమస్కరించి, వారి క్షేమాన్ని అడిగాడు.
భరతేన సమం భ్రాత్రా పుష్పకాసనమాస్థితః । సీతాం దదర్శ భరతో భ్రాతృపత్నీమనిందితామ్
తమ్ముడు భరతునితో కలిసి పుష్పక విమానంలో కూర్చొని, భరతుడు తన అన్నయ్య భార్య అయిన అపరాధం లేని సీతను చూశాడు.
అనసూయామివాత్రేః కిం లోపాముద్రాం ఘటోద్భువః । పతివ్రతాం జనకజామమన్యతననామ చ
అత్రి భార్య అనసూయను, ఘటోత్పన్నుడైన అగస్త్యుని భార్య లోపాముద్రను ఎలా భావిస్తారో, అలాగే జనకుని కుమార్తెను పతివ్రతగా భావించి, ఆమెను ఆ పేర్లతో పిలిచాడు.