దుర్భగస్య మమ ప్రస్వాః పాపమార్జనమాదరాత్ । కరోమి రామచంద్రాంఘ్రిం స్మారం స్మారం సుమంత్రిణః
దురదృష్టవంతుడైన నాకున్న నిద్ర కూడా పాపాన్ని శుద్ధి చేయడానికే. రామచంద్రుని పాదాలను మళ్ళీ మళ్ళీ స్మరిస్తూ, ఓ సుమంత్రా, నేను నిద్రిస్తాను.
ధన్యా సుమిత్రా సుతరాం వీరసూః స్వపతిప్రియా । యస్యాస్తనూజో రామస్య చరణౌ సేవతేఽన్వహమ్
వీరపుత్రురాలైన, భర్తకు ప్రియమైన సుమిత్రా నిజంగా ధన్యురాలు. ఆమె కుమారుడు రోజూ రాముని పాదాలను సేవిస్తున్నాడు.
యత్ర గ్రామే స్థితో నూనం భరతో భ్రాతృవత్సలః । విలాపం ప్రకరోత్యుచ్చైస్తం గ్రామం స దదర్శ హ
ఆ గ్రామంలో ఖచ్చితంగా అన్నయ్యపై అపారమైన ప్రేమ కలిగిన భరతుడు ఉన్నాడు. అతడు గట్టిగా విలాపిస్తూ ఉంటాడు. ఆ గ్రామాన్ని రాముడు చూశాడు.
శేష ఉవాచ। అథ తద్దర్శనోత్కణ్ఠా విహ్వలీకృతచేతసా । పునః పునః స్మృతో భ్రాతా భరతో ధార్మికాగ్రణీః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ కలయిక కోసం తపిస్తూ, మనసు కలవరపడి, ధర్మంలో అగ్రగామి అయిన భరతుడు తన అన్నయ్యను మళ్ళీ మళ్ళీ స్మరించాడు.
ఉవాచ చ హనూమంతం బలవంతం సమీరజమ్ । ప్రస్ఫురద్దశనవ్యాజ చన్ద్రకాంతిహతాంధకః
ఆ తర్వాత, బలవంతుడైన వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడిని చూసి, అతని మెరిసే పళ్లతో, చంద్రమణి వెలుగు చీకటిని పోగొట్టినట్లుగా, భరతుడు ఇలా అన్నాడు.
శృణు వీర హనూమంస్త్వం మద్గిరం భ్రాతృనోదితామ్ । చిరంతనవియోగేన గద్గదీకృతవిహ్వలామ్
ఓ వీర హనుమంతా! నా అన్నయ్య చెప్పిన మాటలు, దీర్ఘకాల విడిపోవడం వల్ల కలిగిన భావోద్వేగంతో కంపించిపోతూ, నీవు విను.
గచ్ఛ తం భ్రాతరం వీర సమీరణతనూద్భవ । మద్వియోగకృశాం యష్టిం వపుషో బిభ్రతం హఠాత్
వాయుపుత్రుడా, నీవు నా సోదరుని వద్దకు వెళ్ళు. నా వियोगంతో అతని శరీరం బలహీనమై, ఒక సన్నని దండంలా మారింది.
యో వల్కలం పరీధత్తే జటాం ధత్తే శిరోరుహే । ఫలానాం భక్షణమపి న కుర్యాద్విరహాతురః
అతడు చెక్కబట్టలు ధరించి, తలపై జటలు వేసుకుని, నా వियोग బాధతో ఫలాలు కూడా తినడం మానేశాడు.
పరస్త్రీ యస్య మాతేవ లోష్టవత్కాంచనం పునః । ప్రజాః పుత్రానివోద్రక్షేద్బాంధవో మమ ధర్మవిత్
ఇతర మహిళను తల్లి లాగా, బంగారాన్ని మట్టిలా భావించే వాడు, తన ప్రజలను తన కుమారుల్లా కాపాడే వాడు — అటువంటి ధర్మజ్ఞుడు నా బంధువు.
మద్వియోగజదుఃఖాగ్నిజ్వాలాదగ్ధకలేవరమ్ । మదాగమనసందేశ పయోవృష్ట్యాశు సించతమ్
నా వियोग దుఃఖాగ్ని వలన కాలిన అతని శరీరాన్ని, నా రాక వార్త అనే ఆనంద వర్షంతో త్వరగా చల్లార్చాలి.
సీతయా సహితం రామం లక్ష్మణేన సమన్వితమ్ । సుగ్రీవాదికపీంద్రైశ్చ రక్షోభిః సబిభీషణైః
సీతతో పాటు రాముడు, లక్ష్మణుడితో కలిసి, సుగ్రీవుడు మరియు ఇతర వానర నాయకులతో, విభీషణుడు సహా రాక్షసులతో ఉన్నాడని చెప్పు.
ప్రాప్తం నివేదయ సుఖాత్పుష్పకాసనసంస్థితమ్ । యేన మే సోఽనుజః శీఘ్రం సుఖమేతి మదాగమాత్
పుష్పక విమానంలో ఆనందంగా కూర్చున్న రాముడు ఇక్కడికి వచ్చాడని తెలియజేయి. నా రాకతో నా తమ్ముడు త్వరలో సంతోషాన్ని పొందతాడు.
ఇతి శ్రుత్వా తతో వాక్యం రఘువీరస్య ధీమతః । జగామ భరతావాసం నందిగ్రామం నిదేశకృత్
రఘువంశ వీరుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆజ్ఞను పాటిస్తూ నందిగ్రామంలో ఉన్న భరతుని నివాసానికి వెళ్లాడు.
గత్వా స నందిగ్రామం తు మంత్రివృద్ధైః సుసంయతమ్ । భరతం భ్రాతృవిరహక్లిన్నం ధీమాన్దదర్శ హ
మంత్రివృద్ధులు బాగా పాలిస్తున్న నందిగ్రామానికి చేరుకుని, సోదర వियोगంతో మిగిలిన భరతుని చూశాడు.
కథయంతం మంత్రివృద్ధాన్రామచంద్రకథానకమ్ । తదీయ పదాపాథోజ మకరందసునిర్భరః
అతడు మంత్రివృద్ధులతో రామచంద్రుని కథలు చెబుతూ, రాముని పాదపద్మాలపై భక్తి పరిమళంతో నిండిన మాటలు పలుకుతున్న భరతుని చూశాడు.
నమశ్చకార భరతం ధర్మం మూర్తియుతం కిల । విధాత్రా సకలాంశేన సత్త్వేనైవ వినిర్మితమ్
ధర్మమూర్తిగా పేరుగాంచిన భరతునికి, సకల గుణాలతో సృష్టికర్త సృష్టించినవాడైన భరతునికి నమస్కరించాడు.
తం దృష్ట్వా భరతః శీఘ్రం ప్రత్యుత్థాయ కృతాంజలి । స్వాగతం చేతి హోవాచ రామస్య కుశలం వద
అతన్ని చూసిన భరతుడు వెంటనే లేచి, చేతులు జోడించి, 'స్వాగతం! రాముడు క్షేమంగా ఉన్నాడా?' అని అడిగాడు.
ఇత్యేవం వదతస్తస్య భుజో దక్షిణతోఽస్ఫురత్ । హృదయాచ్చ గతః శోకో హర్షాస్రైః పూరితాననః
అతడు ఇలా అడుగుతుండగా, భరతుని కుడి చేయి కంపించగా, హృదయంలోని దుఃఖం పోయి, ఆనందబాష్పాలతో ముఖం నిండిపోయింది.
విలోక్య తాదృశం భూపం ప్రత్యువాచ కపీశ్వరః । నికటే హి పురః ప్రాప్తం విద్ధి రామం సలక్ష్మణమ్
భరతుని ఆ స్థితిని చూసి వానరాధిపతి, 'రాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి దగ్గరికి వచ్చాడని తెలుసుకో' అని చెప్పాడు.
రామాగమనసందేశామృతసిక్తకలేవరః । ప్రాపయద్ధర్షపూరం హి సహస్రాస్యో న వేద్మ్యహమ్
రాముని రాక వార్త అనే అమృతంతో శరీరం తడిచిపోయి, ఆనందంతో నిండిపోయాడు. రావణుని సంగతి నాకు తెలియదు.
జగాద మమ తన్నాస్తి యత్తుభ్యం దీయతే మయా । దాసోఽస్మి జన్మపర్యంతం రామసందేశహారకః
అతడు, 'నా దగ్గర నీకు ఇవ్వని దేమీ లేదు. నేను జన్మాంతం నీ సేవకుడిని, రాముని సందేశాన్ని తీసుకువచ్చినవాడిని' అని అన్నాడు.
వసిష్ఠోఽపి గృహీత్వార్ఘ్యం మంత్రివృద్ధాః సుహర్షితాః । జగ్ముస్తే రామచంద్రం చ హనుమద్దర్శితాధ్వనా
వశిష్ఠుడు అర్ఘ్యం తీసుకుని, మంత్రివృద్ధులు ఆనందంతో, హనుమంతుడు చూపిన మార్గంలో రామచంద్రుని వద్దకు వెళ్లారు.
దృష్ట్వా దూరాత్సమాయాంతం రామచంద్రం మనోరమమ్ । పుష్పకాసనమధ్యస్థం ససీతం సహలక్ష్మణమ్
దూరంలో పుష్పక విమానంలో మధ్యలో, సీతతో పాటు లక్ష్మణుడితో ఉన్న అందమైన రామచంద్రుని వారు చూశారు.
రామోఽపి దృష్ట్వా భరతం పాదచారేణ సంగతమ్ । జటావల్కలకౌపీన పరిధానసమన్వితమ్
రాముడు, భరతుడు నడకన వస్తూ, జటలు, వల్కలాలు, కౌపీనంతో ఉన్నాడని చూసి అతన్ని ఆప్యాయంగా ఆహ్వానించాడు.
అమాత్యాన్భ్రాతృవేషేణ సమవేషాఞ్జటాధరాన్ । నిత్యం తపః క్లిష్టతయా కృశరూపాన్దదర్శ హ
అక్కడ అన్నదమ్ముల వేషంలో, జటలు, వల్కలాలు ధరించి, నిరంతరం తపస్సు వల్ల క్షీణించిన రూపంతో ఉన్న మంత్రులను ఆయన చూశాడు.
రామోఽపి చింతయామాస దృష్ట్వా వై తాదృశం నృపమ్ । అహో దశరథస్యాయం రాజరాజస్య ధీమతః
అటువంటి రాజును చూసి రాముడు మనసులో ఆలోచించాడు: "అయ్యో, ఇతడు ధీమంతుడైన రాజరాజు దశరథుని కుమారుడు."
పుత్రః పదాతిరాయాతి జటావల్కలవేషభృత్ । న దుఃఖం తాదృశం మేఽన్యద్వనమధ్యగతస్య హి
అతని కుమారుడు, కాలినడకన, జటలు వల్కలాలతో వస్తున్నాడు—అటువంటి బాధ నాకు అడవిలో ఇంకెప్పుడూ కలగలేదు.
యాదృశం మద్వియోగేన చైతస్య పరివర్త్తతే । అహో పశ్యత మే భ్రాతా ప్రాణాత్ప్రియతమః సఖా
నా వियोगంతో ఇతడు ఎంతగా మారిపోయాడో చూడండి—నా ప్రాణాలకు మించిన స్నేహితుడు, నా సోదరుడిని చూడండి.
శ్రుత్వా మాం నికటే ప్రాప్తం మంత్రివృద్ధైః సుహర్షితైః । ద్రష్టుం మాం భరతోఽభ్యేతి వసిష్ఠేన సమన్వితః
నేను దగ్గరికి వచ్చానని విన్న వెంటనే, మంత్రులు, పెద్దలు ఆనందంతో, వసిష్ఠునితో కలిసి భరతుడు నన్ను చూడటానికి వస్తున్నాడు.
ఇతి బ్రువన్నరపతిః పుష్పకాన్నభసోంఽగణాత్ । బిభీషణహనూమద్భ్యాం లక్ష్మణేన కృతాదరః
ఇలా మాట్లాడుతూ, రాజు విభీషణుడు, హనుమంతుడు, లక్ష్మణుడిని గౌరవంగా చూసి, ఆకాశంలో నుంచి పుష్పక విమానం నుండి దిగాడు.