విరక్తిరథ చేజ్జాతా దుఃఖాయాకార్యవర్తనమ్ । అనురాగోయది భవేన్మరణం నరకం తతః
విరక్తి కలిగితే తప్పు మార్గంలో నడవడం దుఃఖానికి దారి తీస్తుంది. ప్రేమ మిగిలి ఉంటే మరణం, నరకం వాటిల్లుతాయి.
ఆత్మనో మరణం వ్యర్థం తస్యాశ్చాద్య సమాగమే । త్యాగో వా మరణం తాత ధర్మపత్న్యాస్తథా భవేత్
ఈ రోజు ఆమెతో కలయిక వల్ల నీ మరణం వృథా అవుతుంది. తండ్రీ, ధర్మపత్నిని విడిచిపెట్టడం లేదా మరణించడం మాత్రమే శ్రేయస్సు.
ఏవమాది తథాఽన్యచ్చ కశ్మలం సంభవిష్యతి । అన్యదాఖ్యామి తే వాక్యం సర్వేషాం చ ప్రియం హితమ్
ఇలా, ఇంకా ఇతర విధాలుగా కూడా కష్టాలు కలుగుతాయి. అందరికీ ప్రియమైన, హితమైన మరో మాటను నేను చెబుతాను.
గత్వా రామాన్తికం నత్వా స్తుత్వా విజ్ఞాప్య రాఘవమ్ । క్షమ రామ మహావీర శరణాగతవత్సల
రాముని దగ్గరకు వెళ్లి, నమస్కరించి, స్తుతించి, రాఘవునికి తెలియజేయు: 'రామా, మహావీరుడా, శరణాగతులకు దయచేసేవాడా, నన్ను క్షమించు' అని.
తామసా రాక్షసాః సర్వే వయమేతే సుపాపినః । సీతాపహారజం దోషం త్యక్త్వా పుత్రానవేహి నః
మేమంతా తామస స్వభావం కలిగిన రాక్షసులమే, చాలా పాపాలు చేసినవాళ్లం. సీతను అపహరించిన దోషాన్ని పక్కన పెట్టి, మమ్మల్ని నీ కుమారులుగా గుర్తించు.
త్వదధీనా వయం రామ రక్ష వా మారయేచ్ఛయా । ఇత్యుదీర్య పురస్తస్య రాఘవస్య స్థితా వయమ్
రామా, మేము నీ ఆధీనంలో ఉన్నాం. నీవు కోరినట్టు మమ్మల్ని రక్షించు లేదా సంహరించు. ఇలా చెప్పి మేమంతా రాఘవుని ముందుగా నిలిచాము.
స్థిరాయుషో భవిష్యామః స్థిరరాజ్యా దశానన । అథాఽహం రావణో వాక్యమహో నో రాక్షసో భవాన్
మేము దీర్ఘాయుష్కులమై, స్థిరమైన రాజ్యాన్ని పొందుతామని, ఓ దశాననా, ఆ తరువాత నేను రావణుడు ఇలా అన్నాను — 'నీవు రాక్షసుడు కావు.'
న శూరో రాజధర్మం చ న చ జానాసి శాశ్వతమ్ । పరనారీపరద్ర వ్యపరరాజ్యనిషేవయా
నీవు వీరుడు కాను, రాజధర్మాన్ని కూడా తెలుసు కాను. పరస్త్రీ, పరధనం, పరరాజ్యాన్ని ఆశిస్తూ నీవు నిత్యధర్మాన్ని పాటించడంలేదు.
శూరాణాముత్తమో ధర్మో న షణ్ఢానాం భవాదృశామ్ । శత్రుపక్షం సమాలిగ్య నిర్గచ్ఛేచ్ఛా హి చేన్నృప
వీరులకు మాత్రమే ఉన్న ధర్మం, నీలాంటి బలహీనులకు కాదు. ఓ రాజా, నీకు ఇష్టం ఉంటే శత్రువులవైపు ఉండటం వదిలి వెళ్లిపో.
అథ బిభీషణో మన్దిరం గత్వా రామాన్తికం గత్వా తం శరణమభజత్
తర్వాత విభీషణుడు మందిరంలోకి వెళ్లి, రాముని వద్దకు చేరి, ఆయన ఆశ్రయాన్ని పొందాడు.
అథ రావణః పురాన్నిర్గత్య రామేణ లక్ష్మణవానరై రాక్షసా అపి యుయుధిరే
తర్వాత రావణుడు నగరం నుంచి బయటికి వచ్చి, రాముడు, లక్ష్మణుడు, వానరులు, రాక్షసులతో కూడి యుద్ధం చేశాడు.
అథ రావణం మహాబలం హన్తుమశక్తోరామో విభీషణముఖమవలోక్య తదుక్తచిహ్నపదం బాణేన నిర్భిద్యామారయత్
తర్వాత రాముడు మహాబలశాలి అయిన రావణుణ్ని సంహరించలేక విభీషణుని ముఖాన్ని చూచి, అతను చెప్పిన గుర్తు గుర్తించి, ఆ బాణంతో అతన్ని ఛేదించి చంపాడు.
అథ కుమ్భకర్ణో మహాగదామాదాయ సర్వం నిష్పాద్య వానరాననేకశో భక్షయిత్వా రామోత్తమాఙ్గం గదయాఽహన్
తర్వాత కుంభకర్ణుడు గొప్ప గదను పట్టుకుని, అనేక వానరులను సంహరించి, రాముని తలను గదతో బలంగా కొట్టాడు.
అథ రామో నిశితబాణశతేన తమహన్మమార కుమ్భకర్ణః
తర్వాత రాముడు వంద నిప్పులాంటి బాణాలతో కుంభకర్ణుణ్ని సంహరించి చంపాడు.
అథ భరతాదిసముపేతో నాగరైర్వసిష్ఠేన మునిభిశ్చాభ్యర్చితఃస్వగృహమగమత్
తర్వాత భరతుడు మొదలైనవారు, నగర ప్రజలు, వశిష్ఠుడు, మునులు రాముని సత్కరించి, ఆయన తన ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.
ఆత్మనాఽగతానిన్ద్రా దిదేవానాసనాదినాఽభ్యర్చ్య వానరాన్సంపూజ్య ముక్తజటోఽభిషిక్తో రాజ్యే రావణవధహర్షితా దేవా రామమూచుః
ఇంద్రుడు ఇతర దేవతలతో కలిసి వచ్చి, రాముని ఆసనాదులతో సత్కరించారు. వానరులను కూడా ఘనంగా సత్కరించారు. జటలను విప్పి, రాముడు రాజ్యాభిషేకం పొందాడు. రావణుడు సంహరించబడినందుకు దేవతలు ఆనందంతో రాముని ప్రశంసించారు.
త్వయాఽత్మరాజ్యే స్థాపితా వయం నః సర్వదా పరిపాలయ త్వమాదినారాయణో దేవో నిఖిలదుష్టనిగ్రహార్థమవతీర్ణో రావణం సబాన్ధవం హత్వా లోకత్రయరక్షకోఽసి శ్రియా సహ సుఖీ భవేత్యుదీర్య స్వర్గం గతాః
నీవు మమ్మల్ని నీ రాజ్యంలో స్థాపించావు, ఎప్పుడూ మమ్మల్ని రక్షించు. నీవే ఆదినారాయణుడు, సమస్త దుష్టులను సంహరించడానికి అవతరించావు. రావణుడు బంధువులతో సహా సంహరించబడి, నీవు మూడువెళ్లల రక్షకుడవు. శ్రీతో కలిసి సుఖంగా ఉండు అని చెప్పి, వారు స్వర్గానికి వెళ్లారు.
అథాయోధ్యావాసినో రామం ప్రహర్షితా ఊచుః
తర్వాత అయోధ్యవాసులు ఆనందంతో రాముని చూచి ఇలా అన్నారు.
హత్వా శత్రూన్సమాయాతో దృష్ట్వా ప్రాప్తోఽసి వై శివమ్ । దిష్ట్యా త్వం రాజసే రామ దిష్ట్యా పాలయసే ప్రజాః
శత్రువులను సంహరించి తిరిగి వచ్చావు. నిన్ను చూసి మేము మంగళాన్ని పొందాము. అదృష్టవశాత్తు నీవు రాజ్యం చేస్తావు రామా, అదృష్టవశాత్తు ప్రజలను రక్షిస్తున్నావు.
త్వయా యజ్ఞాః కరిష్యంతే త్వయా ధర్మో వివర్ధతే । ఇతిపౌరవచఃశ్రుత్వారామో రాజీవలోచనః
నీ చేత యజ్ఞాలు జరుగుతాయి, నీ వల్ల ధర్మం అభివృద్ధి చెందుతుంది. ఇలా ప్రజలు చెప్పిన మాటలు విని పద్మాక్షుడు రాముడు...
వస్త్రాదిభిరథోసర్వాన్నాగరాన్సమపూజయత్ । మునీనువాచధర్మ్మాత్మాపూజయిత్వాఖిలైర్జనైః
తర్వాత వస్త్రాలు మొదలైన బహుమతులతో అన్ని నగర ప్రజలను సత్కరించాడు. మునులను ఘనంగా సత్కరించి, ధర్మాత్ముడైన రాముడు అందరితో మాట్లాడాడు.
కచ్చిత్తపఃసమృద్ధంవఃకచ్చిద్యజ్ఞఃస్వనుష్ఠితః । కచ్చిత్స్వదారనిరతాఃకచ్చిదీశోభిపూజ్యతే
మీ తపస్సు బాగా సాగుతోందా? యజ్ఞం సరిగ్గా జరుగుతోందా? మీ భార్యల పట్ల మీరు నిబద్ధతగా ఉన్నారా? ఇక్కడ ప్రభువును యథావిధిగా గౌరవిస్తున్నారు కదా?
కచ్చిత్సుప్రజసోభార్యాఃకచ్చిత్సర్వంసుఖోత్తరమ్
మీ భార్యలకు మంచి పిల్లలు కలిగారా? మీకు అన్నీ చివరికి ఆనందాన్ని ఇస్తున్నాయా?
మునయ ఊచుః - త్వయి రాజని కాకుత్స్థ సర్వం స్వస్థం తపస్వినామ్ । గచ్ఛామహే పదమితః కిం వా త్వం మన్యసే నృప
మునులు పలికారు — కాకుత్స్థ మహారాజా! మీ పాలనలో మాకూ, తపస్సు చేసే వారికి అన్నీ బాగున్నాయి. మేము ఇక్కడినుంచి వెళ్లిపోవాలనుకుంటున్నాం. మీరు ఏమంటారు రాజా?
రామ ఉవాచ- యస్య విప్రాః ప్రసీదంతి తస్య శంభుః ప్రసీదతి । యస్య ప్రసీదతీశానస్తస్య భద్రం భవిష్యతి
రాముడు పలికాడు — బ్రాహ్మణులు సంతోషపడినవాడిపై శంభువు కూడా ప్రసన్నుడవుతాడు. ప్రభువు సంతోషపడినవాడికి అన్నీ మేలు జరుగుతాయి.
తత్కృత్వా భోజనమిహ గంతుమర్హా అనంతరమ్ । అథేత్యుక్త్వా మునిగణాః కృత్వా భోజనముత్తమమ్
కాబట్టి, ఇక్కడ భోజనం చేసిన తర్వాత మీరు వెళ్లవచ్చు. ఇలా చెప్పి మునులు మంచి భోజనం చేసి—
అభివర్ధ్యతమాశీర్భిర్హృష్టాః స్వం స్వం పదం యయుః । రామోఽపి పరమప్రీతః సభార్యశ్చ సహానుజః
ఆనందంగా ఆశీర్వాదాలు ఇచ్చి, తమ తమ ఇళ్లకు వెళ్లిపోయారు. రాముడు కూడా భార్యతో, అన్నతో ఎంతో సంతోషంగా అక్కడే ఉన్నాడు.
అకంటకం స కృతవాన్రాజ్యం సర్వజనప్రియః । శృణోత్యేతదుపాఖ్యానం యః కశ్చిదపి పాతకీ
అతడు అందరికీ ఇష్టమైనవాడిగా, ఎలాంటి కష్టాలు లేకుండా రాజ్యం పాలించాడు. ఈ కథను ఎవరు వినినా—even పాపులు అయినా—
సర్వపాపవినిర్ముక్తః పరం బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి । న దుర్గతిర్భవేత్తస్య యశ్చేదం స్మరతే నరః
అందరు పాపాలనుంచి విముక్తి పొంది, పరబ్రహ్మాన్ని పొందుతారు. ఈ కథను ఎవరైనా గుర్తుపెట్టుకుంటే వారికి దుర్గతి రాదు.
అథ విభీషణేన రావణాదేః శ్రాద్ధాదికం కారయిత్వా శివాలయం తన్నామ్నా కారయిత్వా తమేవ లఙ్కారాజ్యే విభీషణమభిషిచ్య సీతామగ్నిప్రవేశశుద్ధాముమామహేశ్వరాభ్యాం నమయిత్వా పురహరేణ దత్తాఖిలామృతబలాయుష్యః సుపుష్పకమారుహ్య జలధిముత్తీర్య పారావారతటే సేనాం సమవస్థాప్య శివప్రతిష్ఠాం తత్ర కృత్వా మునిభిర్దేవైరభ్యర్చితోఽయోధ్యామగమత్
తర్వాత విభీషణుడు రావణుడు మొదలైనవారికి శ్రాద్ధాదిక కర్మలు చేయించి, ఆయన పేరుతో శివాలయం నిర్మించి, విభీషణునికి లంకా రాజ్యాభిషేకం చేసి, సీతను అగ్నిపరీక్ష ద్వారా పవిత్రురాలిగా చేసి, ఉమామహేశ్వరులు ఆమెను సత్కరించారు. పురహరుడు అమృతబలాన్ని, దీర్ఘాయుషును ప్రసాదించి, రాముడు పుష్పక విమానంలో ఎక్కి సముద్రాన్ని దాటి, సైన్యాన్ని తీరాన నిలిపి, అక్కడ శివప్రతిష్ఠ చేసి, మునులు దేవతలు పూజించి, అయోధ్యకు వెళ్లాడు.