తస్మాత్త్వమిదం దార్వేకప్రయత్నైకబాణనిపాతేన పంచధాచ్ఛింధి తతస్తవ శక్తిం జ్ఞాత్వా యుద్ధమతిదృఢం కుర్వీమహి
అందువల్ల నీవు ఒకే బాణంతో ఆ కలపను అయిదు ముక్కలుగా నరికాలి. అప్పుడు నీ శక్తిని తెలుసుకుని మేము గట్టి యుద్ధం చేస్తాం.
అథ భార్గవవచోవిజ్ఞాయ రామః పూర్వకోట్యాం స్పర్శమాత్రేణ సజ్యం కృత్వా ధనుషి బాణం సంయోజ్య రక్షోభ్యాం హనూమతాశ్రావయన్నేవ బాణం ముమోచ
భార్గవుని మాటలు తెలుసుకుని, రాముడు తూర్పు ద్వారంలో, కేవలం స్పర్శతో ధనుస్సు ఎక్కించి, బాణాన్ని అమర్చి, హనుమంతుడు రాక్షసులకు వినిపించేలా చేసి, ఆ బాణాన్ని వదిలాడు.
బాణం ధనుషశ్చలితం తౌ రాక్షసౌ బాణమార్గం నిరీక్షమాణౌ దారు బాణేన పంచధా చ్ఛిన్నం నిరీక్ష్య రామం వ్యజ్ఞాపయతామావయోః శిశవో రక్షణీయాస్త్వయేతి తథేత్యాహ రామః రాక్షసౌ లంకాం ప్రవిష్టౌ
బాణం ధనుస్సు నుంచి వెళ్లగానే, ఆ ఇద్దరు రాక్షసులు దాని దారిని చూశారు. ఆ బాణంతో కలప అయిదు ముక్కలుగా నరికబడినదాన్ని చూసి, రాముని వద్దకు వచ్చి, 'మా పిల్లలను నీవు కాపాడాలి' అని ప్రార్థించారు. రాముడు 'అలా జరుగుతుంది' అన్నాడు. ఆ రాక్షసులు లంకలోకి వెళ్లారు.
అథ ప్రాకారయుద్ధం కర్తుం వానరా గత్వా సర్వతో వరణమాత్రం హి పార్ష్ణిభిః పాదైర్జానుభిః కరైః పృష్ఠైశ్చ తలసమం కృత్వా ద్వితీయప్రాకారం గతాస్తదా చ రావణః సమాగత్య సర్వానేవేషుభిర్ద్రావయిత్వా తదనుగచ్ఛన్రామమగాత్
తర్వాత వానరులు ప్రాకార యుద్ధానికి వెళ్లి, తమ మడమలు, పాదాలు, మోకాళ్లు, చేతులు, వెన్నతో నేలతో సమంగా చేసి, రెండవ ప్రాకారానికి చేరుకున్నారు. అప్పుడే రావణుడు వచ్చి, అందరిని బాణాలతో చితరచితార చేసి, వారిని వెంబడిస్తూ రాముని వైపు వెళ్లాడు.
అథ రామమపి పంచభిర్బాణైర్వివ్యాధ
తర్వాత రావణుడు రాముని ఐదు బాణాలతో గాయపరిచాడు.
అథ రామో దశభిర్బాణై రావణం సవ్రణం చకార
తర్వాత రాముడు పది బాణాలతో రావణుడిని గాయపరిచాడు.
అనయోరతిదారుణమన్యోన్యం యుద్ధం బభూవ
ఈ ఇద్దరి మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
రావణో దశభిర్బాణైర్వివ్యాధ
రావణుడు పది బాణాలతో దాడి చేశాడు.
అథ రామబాణైశ్చ క్షతశరీరో రాక్షసః పలాయనపరోఽభవత్
తర్వాత రాముని బాణాల వల్ల గాయపడి ఆ రాక్షసుడు పారిపోవాలని చూసాడు.
వానరా లక్ష్మణశ్చ కోటికోటిరాక్షసానఘ్నన్
వానరులు, లక్ష్మణుడు కోటి కోటల రాక్షసులను సంహరించారు.
అథపరస్మిన్నహని విభీషణో రావణం విచార్యేదమువాచ
తర్వాత మరుసటి రోజు విభీషణుడు ఆలోచించి రావణునికి ఇలా చెప్పాడు.
తృతీయోపాయకాలోఽయం చతుర్థం న విచారయ । చతుర్థో విపరీతో న శస్తః శస్తార్థకారిణః
ఇది మూడవ మార్గాన్ని అనుసరించాల్సిన సమయం; నాలుగవదాన్ని ఆలోచించవద్దు. అది తప్పు మార్గం, మంచిని కోరేవారికి అనుకూలం కాదు.
పరస్య చాఽత్మనః శక్తిం విదిత్వా చాఽత్మనోఽధికామ్ । తదా యుద్ధం ప్రశస్తం స్యాద్విపరీతం వినాశకమ్
విపక్షి శక్తిని, తన శక్తిని తెలుసుకుని, తనదే ఎక్కువగా ఉంటే యుద్ధం చేయడం మంచిది. లేకపోతే అది నాశనానికి దారి తీస్తుంది.
రామేణ బలినానైవ యుద్ధం తే దుర్బలస్య చ । ఏకేషువాలిహన్తాఽసౌ వాలిర్జ్ఞాతస్త్వయా పురా
బలమైన రామునితో బలహీనుడు యుద్ధం చేయడం సరికాదు. ఒక్క బాణంతో వాలిని సంహరించినవాడే అని నీవు ముందే చూశావు.
మారీచమేకబాణేన భవానపి పలాయితః । నిహతా రాక్షసాః శూరా ఇన్ద్ర జిచ్చ సుతో హతః
మారీచుని ఒక్క బాణంతో చంపినప్పుడు నీవు కూడా పారిపోయావు. వీర రాక్షసులు చనిపోయారు, ఇంద్రజిత్ అనే నీ కుమారుడు కూడా హతమయ్యాడు.
వరేణ్యత్రితయం భగ్నం తేన యుద్ధం చ నైవ తే । దాసభావమథో వాఽపి దత్త్వా సీతామథాఽప్నుహి
ఆయన నీకు ఇచ్చిన మూడు వరాలు కూడా భంగమయ్యాయి, యుద్ధంలో నీవు గెలవలేదు. అందువల్ల దాసుడిగా మారు లేదా సీతను అప్పగించి శాంతిని పొందు.
గోపురస్థం తథా దారు పఞ్చవక్త్రమథేషుణా । చిచ్ఛేద పఞ్చధా తేన రామస్త్వాం మారయిష్యతి
గోపురంపై నిలబడి ఉన్న అయిదు తలల దారును రాముడు ఒక్క బాణంతో అయిదుగా చీల్చాడు. అలాంటి రాముడు నిన్ను కూడా సంహరిస్తాడు.
త్వదర్థం బహవో నష్టా నాశమేష్యంతి చాపరే । ఏకో న్యాయః సుఖార్థాయ న చ మౌఢ్యం సహోదర
నీ కోసం చాలామంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు, ఇంకొందరు నాశనమవుతారు. సుఖానికి ఒక్క న్యాయమైన మార్గమే ఉంది, మూర్ఖత్వం కాదు, సోదరా.
మానుషీం మృత్యుసంయుక్తామనిచ్ఛన్తీం పతివ్రతామ్ । పత్నీం బలవతశ్చాపి పూజయిత్వా విసర్జయ
మానవురాలైన, మరణంతో కూడిన, ఇష్టపడని, భర్తకు విధేయురాలైన భార్యను, నీవు ఎంత బలవంతుడైనా గౌరవించి తిరిగి పంపు.
అనిచ్ఛన్త్యాః సమాయోగే భవేద్దుఃఖపరంపరా । దుర్గన్ధమలసంయుక్తో నారీసఙ్గో జుగుప్సితః
ఇష్టపడని వ్యక్తితో కలయిక దుఃఖాల పరంపరను తెస్తుంది. దుర్గంధం, మలినతతో కూడిన స్త్రీతో సంబంధం కలిగి ఉండడం తగదు.
విరక్తిరథ చేజ్జాతా దుఃఖాయాకార్యవర్తనమ్ । అనురాగోయది భవేన్మరణం నరకం తతః
విరక్తి కలిగితే తప్పు మార్గంలో నడవడం దుఃఖానికి దారి తీస్తుంది. ప్రేమ మిగిలి ఉంటే మరణం, నరకం వాటిల్లుతాయి.
ఆత్మనో మరణం వ్యర్థం తస్యాశ్చాద్య సమాగమే । త్యాగో వా మరణం తాత ధర్మపత్న్యాస్తథా భవేత్
ఈ రోజు ఆమెతో కలయిక వల్ల నీ మరణం వృథా అవుతుంది. తండ్రీ, ధర్మపత్నిని విడిచిపెట్టడం లేదా మరణించడం మాత్రమే శ్రేయస్సు.
ఏవమాది తథాఽన్యచ్చ కశ్మలం సంభవిష్యతి । అన్యదాఖ్యామి తే వాక్యం సర్వేషాం చ ప్రియం హితమ్
ఇలా, ఇంకా ఇతర విధాలుగా కూడా కష్టాలు కలుగుతాయి. అందరికీ ప్రియమైన, హితమైన మరో మాటను నేను చెబుతాను.
గత్వా రామాన్తికం నత్వా స్తుత్వా విజ్ఞాప్య రాఘవమ్ । క్షమ రామ మహావీర శరణాగతవత్సల
రాముని దగ్గరకు వెళ్లి, నమస్కరించి, స్తుతించి, రాఘవునికి తెలియజేయు: 'రామా, మహావీరుడా, శరణాగతులకు దయచేసేవాడా, నన్ను క్షమించు' అని.
తామసా రాక్షసాః సర్వే వయమేతే సుపాపినః । సీతాపహారజం దోషం త్యక్త్వా పుత్రానవేహి నః
మేమంతా తామస స్వభావం కలిగిన రాక్షసులమే, చాలా పాపాలు చేసినవాళ్లం. సీతను అపహరించిన దోషాన్ని పక్కన పెట్టి, మమ్మల్ని నీ కుమారులుగా గుర్తించు.
త్వదధీనా వయం రామ రక్ష వా మారయేచ్ఛయా । ఇత్యుదీర్య పురస్తస్య రాఘవస్య స్థితా వయమ్
రామా, మేము నీ ఆధీనంలో ఉన్నాం. నీవు కోరినట్టు మమ్మల్ని రక్షించు లేదా సంహరించు. ఇలా చెప్పి మేమంతా రాఘవుని ముందుగా నిలిచాము.
స్థిరాయుషో భవిష్యామః స్థిరరాజ్యా దశానన । అథాఽహం రావణో వాక్యమహో నో రాక్షసో భవాన్
మేము దీర్ఘాయుష్కులమై, స్థిరమైన రాజ్యాన్ని పొందుతామని, ఓ దశాననా, ఆ తరువాత నేను రావణుడు ఇలా అన్నాను — 'నీవు రాక్షసుడు కావు.'
న శూరో రాజధర్మం చ న చ జానాసి శాశ్వతమ్ । పరనారీపరద్ర వ్యపరరాజ్యనిషేవయా
నీవు వీరుడు కాను, రాజధర్మాన్ని కూడా తెలుసు కాను. పరస్త్రీ, పరధనం, పరరాజ్యాన్ని ఆశిస్తూ నీవు నిత్యధర్మాన్ని పాటించడంలేదు.
శూరాణాముత్తమో ధర్మో న షణ్ఢానాం భవాదృశామ్ । శత్రుపక్షం సమాలిగ్య నిర్గచ్ఛేచ్ఛా హి చేన్నృప
వీరులకు మాత్రమే ఉన్న ధర్మం, నీలాంటి బలహీనులకు కాదు. ఓ రాజా, నీకు ఇష్టం ఉంటే శత్రువులవైపు ఉండటం వదిలి వెళ్లిపో.
అథ బిభీషణో మన్దిరం గత్వా రామాన్తికం గత్వా తం శరణమభజత్
తర్వాత విభీషణుడు మందిరంలోకి వెళ్లి, రాముని వద్దకు చేరి, ఆయన ఆశ్రయాన్ని పొందాడు.