యది రావణహృతాం సీతామానేతుం సుగ్రీవసహాయాయ కృతమేవమేవ హా మహదంతరం బలవృద్ధేన మహాబలేన వాలినా సద్భావేన దినకరావర్తితాంతరే సీతామానేతుం సమర్థేన స్మరణాగతరావణదానమర్థేన వానరరాజేన పంచాశత్పరార్ద్ధవానరభల్లూకసేనావతా ఆత్మకార్యేణ సిద్ధ్యత ఇతి కిం సుగ్రీవేణాల్పవీ-ర్యేణ సప్తపరార్ద్ధసేనాపతినా కపినా కిం సిద్ధ్యతి కార్యం వచనవతః
రావణుడు సీతను అపహరించాడని, ఆమెను తిరిగి తీసుకురావడానికి సుగ్రీవుని సహాయం కోసం ఇలా చేశావా? అయితే, ఎంత తేడా ఉంది! వాలి గొప్ప బలవంతుడు, మంచి మనిషి, సూర్యుని సాక్షిగా, స్మరణతో రాక్షసుడైన రావణుని శిక్షించి, తన యాభై వేల కోట్లు వానర, భల్లూక సేనతో సీతను తేలికగా తీసుకురాగలడు. అల్పబలమైన సుగ్రీవుడు, కేవలం ఏడు కోట్ల సేనతో, ఏమి చేయగలడు? ఇలాంటి మాటలు వినడం వల్ల ఏ విజయమూ వస్తుందా?
అహో జ్ఞాతం సర్వదేవ భద్రం యదుక్తోసి
ఓ భాగ్యవంతుడా, నీవు చెప్పింది ఇప్పుడు నాకు అంతా అర్థమైంది.
వక్తి చ రామః పృథివీపతినా మయా దుష్టనిగ్రహణం కార్యం శిష్టపరిపాలనం చ వాలినా సుగ్రీవమహిషీ రుమాపహృతా రాజ్యం చ అతశ్చ న తాదృగ్వధే దోషః
రాముడు ఇలా అన్నాడు — 'రాజుగా నేను దుష్టులను శిక్షించాలి, మంచి వారిని కాపాడాలి. వాలి సుగ్రీవుని భార్య రుమను, రాజ్యాన్ని తీసుకున్నాడు. అందుకే వాలిని చంపడంలో తప్పు లేదు.'
తారోవాచ- సుగ్రీవోఽపి తర్హి వధ్యో దుందుభినా యుద్ధ్యతా వాలినా బిలేప్రవిష్టేన వత్సరం తత్రోషితం తదంతరే చ మామపహృత్య రాజ్యం చ కృతం సుగ్రీవేణ తం పూర్వమపి పశ్చాత్తం హంతు
తార ఇలా చెప్పింది — 'అయితే సుగ్రీవుడిని కూడా చంపాలి. ఎందుకంటే వాలి దుంభిని తో యుద్ధం చేస్తూ గుహలో ఏడాది ఉండగా, సుగ్రీవుడు నన్ను, రాజ్యాన్ని తీసుకున్నాడు. అప్పుడే లేదా ఇప్పుడు అయినా అతన్ని చంపాలి.'
రామ ఉవాచ-। కియత్కాలాత్పూర్వమిదం చ వద
రాముడు ఇలా అడిగాడు — ఇది ఎంత కాలం క్రితమే జరిగిందో చెప్పు.
తారోవాచ- షష్టివర్షసహస్రాదర్వాకశీతితమే వర్షే రక్షోయుద్ధే సుగ్రీవేణ రాజ్యమపహృతమ్
తార ఇలా చెప్పింది — అరవై వేల సంవత్సరాల క్రితం, ఎనభైవ సంవత్సరంలో, రాక్షసుడు యుద్ధంలో సుగ్రీవుని రాజ్యం తీసుకున్నాడు.
పునశ్చ వర్షాంతరే ప్రాప్తేన వాలినా సుగ్రీవః పలాయితః
కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత, వాలి తిరిగి వచ్చి, సుగ్రీవుని తరిమికొట్టాడు.
అపహృతా తస్య భార్యా రాజ్యం చాపహృతమ్
అప్పుడు అతని భార్యను కూడా తీసుకుపోయాడు, రాజ్యాన్ని కూడా దక్కించుకున్నాడు.
తస్మిన్నేవ దినే భవతః పితుర్దశరథస్యాభిషేకః
అదే రోజు నీ తండ్రి దశరథునికి అభిషేకం జరిగింది.
రాఘవ ఉవాచ- మయా పితురనుశాసనాద్రాజ్యగతదుష్టనిగ్రహణం కృతమ్ । గురువచనస్యానుల్లంఘనీయత్వాత్తదపహరణవేలాయాం యో రాజాసనాచరత్
రాఘవుడు ఇలా అన్నాడు — నాన్న ఆజ్ఞతో, రాజ్యం ఆక్రమించిన దుష్టులను నేను శిక్షించాను. గురువు మాట తప్పకూడదు కాబట్టి, అప్పట్లో ఎవరు రాజ్యాన్ని ఆక్రమించారో వారిని శిక్షించాను.
అథవా స్వతంత్రౌ మృగౌ మృగయోర్హతశ్చ వాలీ మృగాణామన్యోన్యం దారణాద్య జగుప్సా చ
లేదా, వాలి కూడా జంతువుల మధ్య స్వేచ్ఛగా తిరిగే జంతువుగా ఉండి, జంతువులు ఒకరినొకరు చీల్చుకుంటే నిందించబడతారు కదా, అలాగే చనిపోయాడు.
యతో మమ మృగయావదాథవా మృగాణామ్ । చలితస్థితబద్ధానాం చలద్భ్రాంతపలాయినామ్ । అథావసృజతాసంగముజ్ఝితా మృగయా తథా
అందుకే, నా వేట వల్లా, లేక జంతువుల స్వభావం వల్లా — స్థిరంగా లేనివారు, నిలబడినవారు, బంధించబడినవారు, తిరిగే వారు, మాయలో పడినవారు, పారిపోయేవారు — వీరందరినీ వేట విడిపిస్తుంది.
మృగయాశాస్త్రవిధితో మృగయేయం మయా కృతా । దర్శనాదర్శనాభ్యాం చ ధావతాధావతా తథా
వేట నియమాల ప్రకారం నేను ఈ వేట చేశాను. కనబడినా, కనబడకపోయినా, పరుగెత్తినా, పరుగెత్తకపోయినా, అలాగే జరిగింది.
అవరోహాత్పరం స్థానం సాత్వికానాం ప్రభిద్యతే । రాజ్ఞశ్చ మృగయాధర్మో వినా ఆమిషభోజనమ్
కిందికి దిగిన తర్వాత, సాత్వికుల స్థానం వేరు అవుతుంది. రాజు వేట చేయడం తప్పు, మాంసం తినడం తప్ప.
అథ రామవచనమాకర్ణ్య సర్వ ఏవ ప్రాకంపయఞ్ఛిరాంసి
అప్పుడు రాముని మాటలు విని అందరూ తలలు వణికిస్తూ వంచారు.
వాలీ బభాషే రామమంజలిమస్తకే నిధాయ నమస్తే రామ శృణు వచనం మమ
వాలి చేతులు ముడిచినవిధంగా తలపై పెట్టి ఇలా అన్నాడు — రామా! నీకు నమస్కారం. నా మాట విను.
శంఖచక్రగదాపాణిః పీతవాసా జగద్గురుః । నారాయణః స్వయం సాక్షాద్భవానితి మయా శ్రుతమ్
శంఖం, చక్రం, గదా ధరించి, పసుపు వస్త్రాలు వేసుకుని, లోకానికి గురువుగా, నారాయణుడు స్వయంగా నువ్వే అని నేను విన్నాను.
త్వాం యోగినశ్చింతయంతి త్వాం యజంతి చ యజ్వినః । హవ్యకవ్యభుగే కస్త్వం పితృదేవస్వరూపధృక్
యోగులు నిన్ను ధ్యానిస్తారు, యజ్ఞకారులు నిన్ను పూజిస్తారు. దేవతలకు, పితృదేవతలకు బలి తీసుకునే వాడవు నువ్వు. నువ్వెవరు? పితృదేవతలూ, దేవతలూ అవతారంగా ఉన్నవాడవు.
మరణే చింతయానస్య త్వాం విముక్తిరదూరతః । సత్వం మే దర్శనం ప్రాప్తో రామ మే పాపసంక్షయః
చనిపోతూ నిన్ను ధ్యానిస్తే మోక్షం దగ్గరలో ఉంటుంది. రామా! నిన్ను చూసినందుకు నా పాపాలు తొలగిపోయాయి.
గృహాణ బాణం కాకుత్స్థ వ్యథితో భృశమస్మ్యహమ్
కకుత్థ్స వంశజా! బాణాన్ని ఎత్తు. నాకు చాలా బాధగా ఉంది.
అథ రామస్తథేతి బాణమాదాయ వాలినమువాచ కిమిష్టం దీయతాం వద
అప్పుడు రాముడు — 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి, బాణాన్ని ఎత్తి, వాలిని అడిగాడు — నీకు ఏమి కావాలి? చెప్పు, నేను ఇస్తాను.
కపిరువాచ- యది ప్రసన్నో భగవాన్మమ సద్గతిం దేహి
కపి ఇలా అన్నాడు — భగవంతుడు నన్ను అనుగ్రహిస్తే, నాకు శ్రేయస్సు దయచేయు.
అయం సుగ్రీవస్తథా రక్షణీయోంఽగదోఽథ తారా చ మయా పాపినాపరాధః కృతస్తత్ఫలమనుభూతమ్
ఈ సుగ్రీవుడు రక్షించవలసినవాడు. నాకు ఏ వ్యాధీ లేదు. తారను కూడా నేను పాపం చేసి బాధించాను. దాని ఫలితాన్ని అనుభవించాను.
అథ రామం పశ్యన్నేవ వాలీ మమార స్వర్గం చ గతః
ఆ సమయంలో వాలి రాముని చూస్తూ మరణించి స్వర్గానికి వెళ్ళాడు.
అథ సుగ్రీవం రాజ్యేఽభిషిచ్య స్వయం వనం వివేశ
తర్వాత సుగ్రీవుని రాజుగా అభిషేకించి, రాముడు తానే అడవిలోకి ప్రవేశించాడు.
అథ తేన సహాయేన జలధిసమీపం గత్వా క్వ లంకా క్వ సీతా క్వ చారాతిరితి సుగ్రీవమాహ రామః
తర్వాత ఆ సహాయితో కలిసి సముద్రం దగ్గరకు వెళ్లి, రాముడు సుగ్రీవుని అడిగాడు: 'లంక ఎక్కడ? సీత ఎక్కడ? శత్రువు ఎక్కడ?' అని.
అథ హనుమానాహ ప్రవిశ్య లంకాం విచిత్య సీతాం సర్వతత్త్వమవగత్య యుద్ధం సంధిర్వా కర్తవ్యః తదుదధిలంఘనాయ కించిత్సమాదిశతు భగవాన్
అప్పుడు హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను లంకలోకి వెళ్లి, సీతను వెతికి, అన్ని విషయాలు తెలుసుకుని, యుద్ధమా, సంధియా ఏది చేయాలో నిర్ణయించాలి. సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లేందుకు భగవంతుడు ఏదైనా ఆదేశించాలి.'
అథ సుగ్రీవమాహ రామః । కథమేతద్ఘటత ఇతి
అప్పుడు రాముడు సుగ్రీవుని అడిగాడు: 'ఇది ఎలా సాధ్యం అవుతుంది?'
కపిరువాచ- మమ వానరా భల్లూప్రముఖాః కోటిశః సంతి
అప్పుడు వానరుడు ఇలా అన్నాడు: 'నా వానరులు, భల్లూకులు ముందుండి, కోటివేళ్ళు ఉన్నారు.'
ఏకం నియుజ్య సర్వమాకలయ్య యథాయుక్తం తథా కరణీయమ్
ఒకరిని నియమించి, అందరినీ కూడగట్టి, యోగ్యంగా పని చేయాలి.