అథ రామస్తేన సఖ్యమకరోత్ అపృచ్ఛచ్చ కిమర్థమిహ భార్య్యాహీనః స్థిత ఇతి
తర్వాత రాముడు అతనితో స్నేహం చేసుకుని, "నీవు భార్య లేకుండా ఇక్కడ ఎందుకు ఉన్నావు?" అని అడిగాడు.
సుగ్రీవ ఉవాచ-। మమ భ్రాతా వాలీ మహాబలో మమభార్య్యాం రాజ్యం చాపహృత్య కిష్కిన్ధాయామాస్తే యుద్ధేన చాహం పరాజితః తద్వధాయ సర్వథా మమ చింతా యథాసౌ త్వయా నిహన్యతే తథాహమపి సాగరం బద్ధ్వా పరతీరే లంకాయాం స్థితాం సీతాం రావణేనాపహృతాం తవ సమర్పయామీత్యాభాష్య శపథం కృత్వా సుగ్రీవో వాలినాతిబలినా యుద్ధాయాహూతేన యుయుధే
సుగ్రీవుడు అన్నాడు: "నా అన్న వాలీ, గొప్ప బలవంతుడు, నా భార్యను, రాజ్యాన్ని తీసుకొని కిష్కింధలో ఉన్నాడు. యుద్ధంలో నేను ఓడిపోయాను. అతడిని చంపాలని నా మనసు ఎప్పుడూ ఉంది. నువ్వు వాలిని చంపినట్లే, నేను సముద్రాన్ని దాటి, లంకలో ఉన్న నీ సీతను, రావణుడు అపహరించినవాడిని, నీకు తీసుకొస్తాను" అని ప్రమాణం చేసి, సుగ్రీవుడు బలవంతుడైన వాలితో యుద్ధానికి పిలిచి యుద్ధం చేశాడు.
రామోప్యనంతరమనిశ్చయాద్వాలినం నాహనత్
రాముడు, ఎవరు ఎవరో స్పష్టంగా తెలియక వెంటనే వాలిని చంపలేదు.
అథ సుగ్రీవః పలాయితో రామమిదమభాషత
అప్పుడు సుగ్రీవుడు పరారై, రామునితో ఇలా అన్నాడు.
తవ చిత్తమవిజ్ఞాయ ప్రవృత్తోఽహమరణాయ
నీ మనసు ఏమిటో తెలియక, నేను ప్రాణాల మీదకు వెళ్లాను.
రామోపి యువయోర్విశేషాజ్ఞానాన్మయా తూష్ణీం భూతం చిహ్నితం త్వా నిరీక్ష్యతం హన్మి
రాముడు, "మీ ఇద్దరిని వేరు చేయలేక నేను మౌనంగా ఉన్నాను. ఇప్పుడు నిన్ను గుర్తుపెట్టి, చూస్తూ, వాలిని సంహరిస్తాను" అన్నాడు.
అథ సుగ్రీవశ్చిహ్నం కృత్వా వాలినం యుద్ధాయాహూయ సమతిష్ఠత
అప్పుడు సుగ్రీవుడు సంకేతం చూపించి, వాలిని యుద్ధానికి పిలిచి సిద్ధంగా నిలిచాడు.
తారా బభాషే వాలినమ్
తార వాలిని మాట్లాడింది.
సహాయవానివ లక్ష్యతే సుగ్రీవో నోచేదేవం నాహ్వయతి జ్ఞాతం మయా రామలక్ష్మణౌ దశరథతనయౌ నారాయణాంశౌ భూభారావతరణాయ సమాగతౌ తావస్య సహాయభూతౌ
సుగ్రీవుడికి సహాయంగా ఎవరో ఉన్నారు అనిపిస్తుంది; లేకపోతే ఇంత ధైర్యంగా నిన్ను యుద్ధానికి పిలవడు. నాకు తెలుసు, రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరూ దశరథుని కుమారులు, నారాయణుని భాగాలు, భూమి భారాన్ని తీయడానికి వచ్చారు. ఇప్పుడు వాళ్లు సుగ్రీవునికి తోడుగా ఉన్నారు.
వాల్యువాచ- నీతిమాన్రామ ఇతి మయా శ్రుతః । నహి బలవంతం విహాయ దుర్బలం భజతే తాదృశః సమాయాతు వా రామః ప్రతిపన్నమధికం కృత్వా బిభేతి వీరో యది రామః స్వయం యుద్ధాయ యాతస్తదా యుద్ధం కర్తవ్యమిత్యాభాష్య తారాం సంభావ్య సుగ్రీవయుద్ధాయ నిర్య్యాతః
వాలి ఇలా అన్నాడు — రాముడు ధర్మాన్ని పాటించే వాడని నేను విన్నాను. అలాంటి వాడు బలవంతుడిని వదిలిపెట్టి బలహీనుడికి తోడవడు. రాముడు నిజంగా యుద్ధానికి వచ్చాడంటే, యుద్ధం తప్పదు. ఇలా తారతో చెప్పి, ఆమె మాటలు ఆలోచించి, సుగ్రీవునితో యుద్ధానికి బయలుదేరాడు.
అథ ముష్టియుద్ధమన్యోన్యమభూత్
అప్పుడు ఇద్దరి మధ్య ముష్టియుద్ధం జరిగింది.
రామోఽపి వాలినం జఘాన
రాముడు కూడా వాలిని కొట్టాడు.
పపాత చ వాల్యాహ చాశస్త్రయుద్ధే వా బాణఘాతోఽథ శోణితసర్వాంగో బభూవ
వాలి పడిపోయి, 'ఇలా ఆయుధాలు లేని యుద్ధంలో ఆయుధంతో కొట్టడం సమంజసం కాదా?' అని అడిగాడు. అతని శరీరం అంతా రక్తంతో నిండిపోయింది.
అథ తారా చాంగదశ్చ సమాగత్య వ్యథితౌ బభూవతుః
అప్పుడు తార, అంగదుడు ఇద్దరూ కలిసి వచ్చి బాధతో ఉన్నారు.
అథ రాఘవం వానరాః సమాయాతా వాల్యుపాంతే నిపేతూరురుదుశ్చ
తర్వాత వానరులు రాముని దగ్గరకు వచ్చి, వాలి పక్కన పడి, గట్టిగా విలపించారు.
అథ తారా రామం బభాషే శాస్త్రకుశలాః శూరా ధార్మికా రాఘవాః పురా చాపి రామ కథం పాపమకార్షీః
అప్పుడు తార రామునితో ఇలా చెప్పింది — 'రాఘవా, నీవు శాస్త్రాలలో నిపుణుడవు, వీరుడవు, ధర్మాన్ని పాటించే వాడవు. అయినా, రామా, ఇంతకు ముందు కూడా ఇలా పాపం ఎందుకు చేసావు?'
న క్షత్రధర్మ్మం జానీషే రాజగణసేవితమ్
రాజులు గౌరవించే క్షత్రియ ధర్మం నీకు తెలియదు.
అన్యోన్యం యుద్ధ్యతోర్యుద్ధే జయో వా మరణం భవేత్ । అన్యో యదితయోర్హన్యాద్బ్రహ్మహా స నిగద్యతే
రెండు మంది యుద్ధంలో పోరాడుతుంటే, ఒకరు గెలవచ్చు లేదా చనిపోవచ్చు. కానీ మూడవవాడు వారిలో ఎవ్వరినైనా చంపితే, అతడిని బ్రాహ్మణ హంతకుడని అంటారు.
కిం వైరేణ వాలినమాహనః కిం వానరమాంసాశయా
నీకు వాలితో ఏమి శత్రుత్వం? లేక వానర మాంసం తినాలని ఆశపడినావా?
అభోజ్యం వానరం మాంసం యద్యాత్మనోఽప్రియాత్సుఖాభావాదపరేషామపి తథాభావం మన్యసే అహో విమోహాద్యదిమామాదాతుమిదం కృతమేకపత్నీవ్రతం తవ
వానర మాంసం తినదగినది కాదు. నీవు నన్ను ద్వేషించి లేదా సంతోషం లేక ఇలా చేశావా? మరి, ఇతరులకూ అలాగే అనిపిస్తుందని భావిస్తున్నావా? ఓహో, నీకు ఏ మోహం వచ్చిందో, ఒక్క భార్యను మాత్రమే ప్రేమించే నీవు ఇలా చేశావు!
అహో జ్ఞాతం సర్వదేవ భద్రం యదుక్తోసి
ఓ భాగ్యవంతుడా, నీవు చెప్పింది ఇప్పుడు నాకు అంతా అర్థమైంది.
వక్తి చ రామః పృథివీపతినా మయా దుష్టనిగ్రహణం కార్యం శిష్టపరిపాలనం చ వాలినా సుగ్రీవమహిషీ రుమాపహృతా రాజ్యం చ అతశ్చ న తాదృగ్వధే దోషః
రాముడు ఇలా అన్నాడు — 'రాజుగా నేను దుష్టులను శిక్షించాలి, మంచి వారిని కాపాడాలి. వాలి సుగ్రీవుని భార్య రుమను, రాజ్యాన్ని తీసుకున్నాడు. అందుకే వాలిని చంపడంలో తప్పు లేదు.'
తారోవాచ- సుగ్రీవోఽపి తర్హి వధ్యో దుందుభినా యుద్ధ్యతా వాలినా బిలేప్రవిష్టేన వత్సరం తత్రోషితం తదంతరే చ మామపహృత్య రాజ్యం చ కృతం సుగ్రీవేణ తం పూర్వమపి పశ్చాత్తం హంతు
తార ఇలా చెప్పింది — 'అయితే సుగ్రీవుడిని కూడా చంపాలి. ఎందుకంటే వాలి దుంభిని తో యుద్ధం చేస్తూ గుహలో ఏడాది ఉండగా, సుగ్రీవుడు నన్ను, రాజ్యాన్ని తీసుకున్నాడు. అప్పుడే లేదా ఇప్పుడు అయినా అతన్ని చంపాలి.'
రామ ఉవాచ-। కియత్కాలాత్పూర్వమిదం చ వద
రాముడు ఇలా అడిగాడు — ఇది ఎంత కాలం క్రితమే జరిగిందో చెప్పు.
తారోవాచ- షష్టివర్షసహస్రాదర్వాకశీతితమే వర్షే రక్షోయుద్ధే సుగ్రీవేణ రాజ్యమపహృతమ్
తార ఇలా చెప్పింది — అరవై వేల సంవత్సరాల క్రితం, ఎనభైవ సంవత్సరంలో, రాక్షసుడు యుద్ధంలో సుగ్రీవుని రాజ్యం తీసుకున్నాడు.
పునశ్చ వర్షాంతరే ప్రాప్తేన వాలినా సుగ్రీవః పలాయితః
కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత, వాలి తిరిగి వచ్చి, సుగ్రీవుని తరిమికొట్టాడు.
అపహృతా తస్య భార్యా రాజ్యం చాపహృతమ్
అప్పుడు అతని భార్యను కూడా తీసుకుపోయాడు, రాజ్యాన్ని కూడా దక్కించుకున్నాడు.
తస్మిన్నేవ దినే భవతః పితుర్దశరథస్యాభిషేకః
అదే రోజు నీ తండ్రి దశరథునికి అభిషేకం జరిగింది.
రాఘవ ఉవాచ- మయా పితురనుశాసనాద్రాజ్యగతదుష్టనిగ్రహణం కృతమ్ । గురువచనస్యానుల్లంఘనీయత్వాత్తదపహరణవేలాయాం యో రాజాసనాచరత్
రాఘవుడు ఇలా అన్నాడు — నాన్న ఆజ్ఞతో, రాజ్యం ఆక్రమించిన దుష్టులను నేను శిక్షించాను. గురువు మాట తప్పకూడదు కాబట్టి, అప్పట్లో ఎవరు రాజ్యాన్ని ఆక్రమించారో వారిని శిక్షించాను.
యది రావణహృతాం సీతామానేతుం సుగ్రీవసహాయాయ కృతమేవమేవ హా మహదంతరం బలవృద్ధేన మహాబలేన వాలినా సద్భావేన దినకరావర్తితాంతరే సీతామానేతుం సమర్థేన స్మరణాగతరావణదానమర్థేన వానరరాజేన పంచాశత్పరార్ద్ధవానరభల్లూకసేనావతా ఆత్మకార్యేణ సిద్ధ్యత ఇతి కిం సుగ్రీవేణాల్పవీ-ర్యేణ సప్తపరార్ద్ధసేనాపతినా కపినా కిం సిద్ధ్యతి కార్యం వచనవతః
రావణుడు సీతను అపహరించాడని, ఆమెను తిరిగి తీసుకురావడానికి సుగ్రీవుని సహాయం కోసం ఇలా చేశావా? అయితే, ఎంత తేడా ఉంది! వాలి గొప్ప బలవంతుడు, మంచి మనిషి, సూర్యుని సాక్షిగా, స్మరణతో రాక్షసుడైన రావణుని శిక్షించి, తన యాభై వేల కోట్లు వానర, భల్లూక సేనతో సీతను తేలికగా తీసుకురాగలడు. అల్పబలమైన సుగ్రీవుడు, కేవలం ఏడు కోట్ల సేనతో, ఏమి చేయగలడు? ఇలాంటి మాటలు వినడం వల్ల ఏ విజయమూ వస్తుందా?