రాజోవాచ శ్రీమన్మమ కన్యా వైదేహీ రామాయ దిత్సితా స్వయంవరే కులరూపబలోత్సాహ సంపన్నానేకభూపరాక్షసవిప్రాదిసర్వప్రాణిసమాగమే రామాధికబలో యది తామగ్రహీష్యత్ తదా వచనమనృతం మమ పాపం చ భవిష్యతి
రాజు ఇలా అన్నాడు – ప్రభూ! నా కుమార్తె వైదేహిని స్వయంవరంలో రామునికి ఇచ్చేందుకు సంకల్పించాను. ఆమెకు మంచి వంశం, అందం, బలం, ఉత్సాహం ఉన్నాయి. అనేక రాజులు, రాక్షసులు, బ్రాహ్మణులు, ఇతర ప్రాణులు కూడిన సభలో, రామునికి కన్నా ఎక్కువ బలమున్నవాడు ఆమెను తీసుకుపోతే, నా మాట అబద్ధమవుతుంది, పాపం కలుగుతుంది.
శంభురపి తథా కరోమీత్యువాచ
శంభుడు – "అలా చేస్తాను" అని సమాధానమిచ్చాడు.
రామ ఏవ నాథః సీతాయా భవిష్యతి రామం చ కృత్వా స్వస్త్యద్యైవ కరిష్యామి గృహాణాజగవం ధనురిదమ్
సీతకు రాముడే భర్తవుతాడు. రామునికి ఆశీర్వదించి, నేడు నా విల్లు నీకు ఇస్తాను.
రాజోవాచ- కిమేతేనాజగవేన ధనుషా స్వయంవరే సీతాం రామం ప్రాపయ
రాజు అన్నాడు – నీ ఈ విల్లుతో స్వయంవరంలో సీతను రామునితో కలిపి పెళ్లి చేయించు.
శంకర ఉవాచ- ఇదం ధనురసజ్యం మే యస్తు సజ్యం కరిష్యతి తస్మై దేయా మయా సీతా ప్రతిజ్ఞామేవమాచర
శంకరుడు అన్నాడు – ఈ విల్లు నాది, ఇది ఇంకా తాడెవేయలేదు. దాన్ని ఎవరు తాడెవేస్తారో, వారికి నేనే సీతను ఇస్తాను. ఈ ప్రతిజ్ఞను నీవు పాటించు.
ఇత్యేవముక్త్వా భగవాన్గణైరంతర్దధే హరః । అథాదాతుం ధనూ రాజా న శశాకాతియత్నతః
ఇలా చెప్పి, భగవంతుడు హరుడు తన గణాలతో కలసి అంతర్ధానమయ్యాడు. రాజు ఎంత ప్రయత్నించినా, ఆ విల్లు ఎత్తలేకపోయాడు.
అథోజ్జ్వలం శతసహస్రగజబలం సమాహూయ గృహాణేత్యువాచ
అప్పుడతడు లక్ష ఏనుగుల బలంతో కూడిన సైన్యాన్ని పిలిపించి, 'ఇదిని ఎత్తండి!' అని చెప్పాడు.
స చాపి మాతులం నత్వాట్టహాసం కృత్వోత్ప్లుత్య ధనుర్ద్వాభ్యాం కరాభ్యాముద్దధార జానుపర్యంతం మాతులో మారీచః శ్రుత్వా ఏకాకీ విప్రవేషం కృత్వా విదేహమయాచత వైశ్వదేవాంతే ప్రాప్తమతిథిం మామవైహి
అతడు తన మామకు నమస్కరించి, పెద్దగా నవ్వి, రెండు చేతులతో ఆ విల్లును మోకాలి వరకు ఎత్తాడు. మామ అయిన మారీచుడు ఇది విని, బ్రాహ్మణ వేషం ధరించి, వైశ్వదేవం ముగిసిన తర్వాత, విదేహలోకి వచ్చి, 'నన్ను ఇప్పుడే వచ్చిన అతిథిగా భావించు' అని కోరాడు.
రాజోవాచ- స్వాగతం భో ఇదం బ్రహ్మన్నాసనం తత్ర నిషీదేతి
రాజు అన్నాడు – స్వాగతం బ్రాహ్మణుడా! ఇది ఆసనం, దయచేసి అక్కడ కూర్చో.
స చాతిథిస్తథేత్యుక్త్వా నిషసాద
ఆ అతిథి 'అలాగే' అని చెప్పి అక్కడ కూర్చున్నాడు.
అథ రాజా జలమాదాయ పాదౌ ప్రక్షాల్య గంధపుష్పాక్షతైరభ్యర్చ్య మహాజం తస్మై నివేద్య భోజనాయ ప్రార్థయామాస
తర్వాత రాజు నీరు తీసుకుని అతని పాదాలను కడిగి, గంధం, పూలు, అక్షతలతో పూజించి, అతనికి గొప్ప ఆతిథ్యం చేసి, భోజనానికి ఆహ్వానించాడు.
స చాపి తదన్నం షడ్రసోపేతం సౌవర్ణభాజనగతమీక్షమాణఇవేతస్తతో విలోకయామాస
ఆయన ఆ ఆహారాన్ని, ఆరు రుచులతో కూడి, బంగారు పాత్రలో పెట్టినదాన్ని, ఆసక్తిగా చూశాడు.
వీక్ష్యాసావచింతయదేనాం కథమపహరామి కథమాలింగామి కథమన్యత్కించిత్కరోమీత్యేవమవసరమలభమానస్తూష్ణీమేవ వినిర్గతః
ఆమెను చూసి, 'ఎలా దొంగిలించగలను? ఎలా ఆలింగనం చేయగలను? ఇంకేమైనా చేయగలనా?' అని ఆలోచించాడు. అయితే అవకాశం దొరకక, నిశ్శబ్దంగా అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
అథ దేవా ధనుఃసజ్జీకరణాయ యతమానా అహంపూర్వికయా విద్యమానా అన్యోన్యతిరస్కారేణ మహేంద్రః ప్రాప ధనురుత్తమం ప్రాంతద్వయాత్పరం నావనమయితుం శశాక
తర్వాత దేవతలు, ధనుస్సును ఎక్కించేందుకు ప్రయత్నించారు. అందులో మహేంద్రుడు ముందుగా ప్రయత్నించి, ఆ గొప్ప ధనుస్సును పట్టుకున్నాడు. కానీ చివరలకైనా వంగించలేకపోయాడు.
అథ సూర్యో ధనురాదాయ నమయన్నేవ నిపపాత
తర్వాత సూర్యుడు ఆ ధనుస్సును తీసుకుని వంగించేందుకు ప్రయత్నించగా, నేలపై పడిపోయాడు.
వాయుర్బలవతాం శ్రేష్ఠో జగ్రాహాజగవమథ స్వేనైవ కరేణోత్కర్షయన్నధః పపాత ధనుశ్చ వాయోరుపరి పపాత అహసంస్తదా సర్వే
వాయుదేవుడు, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడు, ఆ ధనుస్సును పట్టుకుని తన చేతితో లాగేందుకు ప్రయత్నించాడు. కానీ అతను నేలపై పడిపోయాడు. ఆ ధనుస్సు వాయుదేవుని మీద పడింది. అందరూ నవ్వారు.
ఏతస్మిన్నంతరే తురగవరమారుహ్య బాణాసురః సహస్రబాహురనేకానేకశిరోభిర్దైత్యైః పరివృతః ప్రహ్లాదసమేతో విదేహపురీమాజగామ
అంతలో, ఉత్తమమైన గుర్రంపై ఎక్కి, సహస్రబాహువు అయిన బాణాసురుడు, అనేక తలలతో ఉన్న దైత్యులతో, ప్రహ్లాదునితో కలిసి, విదేహపట్నానికి వచ్చాడు.
అథ స్వవిభూషణోద్భాసితాం దిశం కుర్వన్స్వతేజసాపయశసో దేవతాః కుర్వన్నానావిధగీతం శృణ్వన్ద్వ్యంగులమాత్రేణ శక్తో విరరామ
తన అలంకారాలతో, తేజస్సుతో దిక్కులను ప్రకాశింపజేస్తూ, దేవతలు పాడే అనేక రకాల పాటలు వింటూ, కేవలం రెండు వేళ్ల శక్తితో ఆపగలిగాడు.
ప్రహ్లాదోబలిశ్చైవధావాతేఽథవిరేమతుః
తర్వాత ప్రహ్లాదుడు, బలిచక్రవర్తి పరుగెత్తి వచ్చి, ఒక్కొక్కరుగా ప్రయత్నించారు.
అథ రాక్షసేషు తూష్ణీంభూతేషు రాజానోఽతిబలినః సమాగతా జ్యాబంధాశక్తా అపసృత్య తస్థుః
అప్పుడు రాక్షసులు మౌనంగా ఉండగా, మహాబలులు అయిన రాజులు కూడి, ధనుస్సును ఎక్కించలేక వెనక్కు వెళ్లి నిలబడ్డారు.
అథ బ్రాహ్మణాః సమాగతాః
తర్వాత బ్రాహ్మణులు కూడారు.
అథ విశ్వామిత్రో ధనురాదాయ ఏకాంగులపర్యంతం సజ్యం కృత్వా విరరామ నివృత్తాశ్చాపరే
తర్వాత విశ్వామిత్రుడు ఆ ధనుస్సును తీసుకుని, ఒక్క వేళ్లంత వరకు మాత్రమే ఎక్కించి ఆపేశాడు. మిగతావారు వెనక్కు వెళ్లిపోయారు.
అథ దినమాత్రే ధనుషి తూష్ణీంభూతేషు రాఘవః సహానుజైరాగత్య ధనుర్నిరీక్ష్యాస్పృశత్
ఒక రోజు పాటు ఆ ధనుస్సు ఎవ్వరూ తాకకుండా ఉండగా, రాఘవుడు తన అన్నదమ్ములతో వచ్చి, ఆ ధనుస్సును చూసి, తాకాడు.
అథ రాజకుమారాః శతశః సమాగతాః సర్వాభరణభూషితా ధనుర్దృష్ట్వాపస్పృశుర్న చాలనక్షమాః
తర్వాత వందలాది రాజకుమారులు, సంపూర్ణ ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, ఆ ధనుస్సును చూసి, తాకినా, కదల్చలేకపోయారు.
అథ దాశరథిప్రముఖాఃకుమారాః సమాగతాః
తర్వాత దశరథుని కుమారులు ముందుగా ఉండగా, రాజకుమారులు కూడారు.
అథ వేత్రఝర్ఝరపాణయః సమాగమన్సర్వానేవాపసారయామాసుః
తర్వాత చేతిలో దండలు, చామరాలు పట్టినవారు వచ్చి, అందరినీ పక్కకు పంపించారు.
అథ రామో లక్ష్మరణహస్తం గృహీత్వా సర్వాభరణభూషితో ధనురాసాద్య స్పృష్ట్వా నత్వా ప్రదక్షిణీకృత్య ధనురాదాయోద్దధార
తర్వాత రాముడు, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, లక్ష్మణుని చేయి పట్టుకుని, ఆ ధనుస్సు దగ్గరకు వెళ్లి, తాకి, నమస్కరించి, ప్రదక్షిణ చేసి, ఆ ధనుస్సును ఎత్తాడు.
తదాదానసమయే సర్వ ఏవైత్య సహాసమూచుః అత్ర భగ్నా మహారథా ఇతి
అప్పుడు రాముడు ఆ ధనుస్సును ఎత్తిన క్షణంలో, అక్కడ ఉన్నవారు అందరూ కలిసి నవ్వుతూ, 'ఇక్కడ గొప్ప యోధులే విఫలమయ్యారు' అని అన్నారు.
ప్రత్యుత దశరథోఽపి సర్వానేవాగతాన్విజేతుమలం క్షత్రకదనశ్చ రామో యద్యాయాస్యతి తర్హి మమ సుతాం కిం కరిష్యతి వా కింకిం వా ప్రేషయిష్యతి కీదృశం కారయిష్యతి మమ కింవా కరిష్యతి సర్వథా హి ప్రభూతబలవాహనో నరపతిరశేషమపి త్రిభువనం హన్యాత్ కిముత మామల్పసత్వం కిముత బహునా భవానేవ శరణం మమోపాయం వద యథా వివాహే శ్రేయో భవిష్యతి రామశ్చ జామాతా భవిష్యతి
అంతేకాదు, దశరథుడు కూడా తన సైన్యంతో వచ్చి, రాముడు క్షత్రియుడిగా అందరినీ సంహరిస్తే, నా కుమార్తెకు ఏమవుతుంది? అతడు ఏమి పంపిస్తాడు? ఏమి చేస్తాడు? ఎలా చేయిస్తాడు? మహాబలశాలి అయిన రాజు మూడు లోకాలను కూడా నాశనం చేయగలడు, మరి మేము బలహీనులం. అందువల్ల, ప్రభూ! మీరు మాత్రమే నాకు ఆశ్రయం. వివాహం శుభంగా జరగాలంటే, రాముడు నా అల్లుడవ్వాలంటే ఏ మార్గం తీసుకోవాలో చెప్పండి.
తస్మిన్నేవావసరే సీతా పద్మకింజల్కప్రభేషదరుణవసనం బిభ్రతీ నీలకుటిలకుంతలైశ్చలద్భిర్యూనాం మనాంస్యాకర్షయద్భిః ప్రేక్షమాణదృష్టిభగ్నకలైరివ స్త్రీణాం చిత్తమీదృశమితి దర్శయద్భిరివోపశోభిత-లలాటానంగచాపసుభ్రూపద్మపత్రారుణవిలోచనా తిలప్రసూననాసామృదుస్నిగ్ధరో మశకపోలానంతరా రక్తోష్ఠరాక్తాసనమాణిక్యనిభదాడిమీదశనా జపాకుసుమారుణాధరాతిశోభితచిబుకాశుక్తి-కర్ణాసమదీర్ఘకంఠాతిమాంసలవక్షాః పీనోద్భిన్నకుచకుడ్మలానేకహారోపశోభితా సుభగాకా-। రానతిమాంసలబాహులతా ముగ్ధాయతసమానాంగులిశిఖాపద్మారుణపల్లవావివిధబహురత్నాంగులిభూషణాముష్టిగ్రాహ్యమధ్యాసు రోమరాజిగంభీరనాభిః పృథుజఘనాకరికరోరుస్తూణీరజంఘాసుపాదకమలా-నూపురాది పాదవిభూషణా పాదాంగులీభూషితా వికసితసౌగంధికం విదధతీ భుంజానమారీచస్య పురతశ్చాగతా
అదే సమయంలో, సీతా దేవి, పద్మపు రేణువుల వర్ణంలో ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి, నల్లని వంకర జుట్టు అలరిస్తూ, యువతీయువకుల మనసులను ఆకర్షిస్తూ, ఆమె చూపులతో స్త్రీల మనస్సు ఎలా ఉంటుందో చూపిస్తూ, మెరిసే నుదురు, మన్మథ ధనుస్సు లాంటి భ్రూవులు, పద్మదళాల వర్ణంలో ఎర్ర కళ్ళు, నువ్వుల పువ్వు లాంటి మృదువైన ముక్కు, మృదువైన కనుపాపలు, మెత్తని చెంపలు, బింబఫలం లాంటి ఎర్ర పెదాలు, దానిమ్మ గింజల వలె దంతాలు, శంఖం లాంటి అందమైన కంటి, దీర్ఘమైన మెడ, పుష్టిగా ఉన్న ఛాతి, మెరిసే హారాలతో అలంకరించిన వక్షస్సు, మాంసలమైన చేతులు, పద్మపు కొమ్మల వలె నాజూకైన వేలులు, రత్నాల ఉంగరాలతో అలంకరించబడినవేలు, సన్నని నడుము, లోతైన నాభి, విస్తారమైన నితంబాలు, ఏనుగు కాళ్ల వలె తొడలు, ఆకర్షణీయమైన కాళ్లు, పాదాలపై నూపురాలు, పాదాలపై అలంకారాలు, వికసించిన సౌగంధికపుష్ప సువాసన వెదజల్లుతూ, మిరియాలను నములుతూ, అతని ఎదుటకు వచ్చింది.