నారదోప్యనుమేనే
నారదుడు కూడా అంగీకరించాడు.
ఉవాచ శ్వః పరాహ్ణే చ క్షత్త్రవివాహశ్చ భవేదతః స్వయం వరార్థం నృపా ఆగచ్ఛంతు తన్నృపదూతాన్ప్రేషయ
అతడు అన్నాడు, 'రేపు లేదా ఎల్లుండి క్షత్రియుల వివాహం జరగాలి. అందుకే, వరుని కోసం రాజులు స్వయంగా రావాలి. వారికి దూతలను పంపించు.'
అథ రాజా దశరథానుమతేన సర్వానేవ నృపానాగమయ్యాచింతయత్ కథం సర్వానేవ తిరస్కృత్య వైదేహీ రామాయ దేయేతి
తర్వాత రాజు, దశరథుని అనుమతితో అందరు రాజులను పిలిపించి, వారిని పక్కనబెట్టి, సీతను రామునికి ఎలా ఇవ్వాలో ఆలోచించాడు.
అథ రాత్రౌ ముహుర్ముహుర్నిఃశ్వస్య నిద్రాలురపి న నిద్రామాప
తర్వాత రాత్రి పొడవునా, పదే పదే ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, నిద్రపోయినా, నిజమైన నిద్ర రాలేదు.
జజాప శతరుద్రియం జుహావ చ తేనైవ కామాహుతీః ప్రాస్తువచ్చ పురుషసూక్తేన
అతడు శతరుద్రియాన్ని జపించి, అదే ద్వారా కామాహుతులు సమర్పించి, పురుషసూక్తంతో స్తోత్రం చేసాడు.
అథ తాదృశ ఏవ మహేశ్వరస్తత్ర ప్రాదురభూత్
అప్పుడే అటువంటి రూపంలో మహేశ్వరుడు అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
అథ రాజా నమస్కృత్యాస్తువీత
రాజు నమస్కరించి, ఆయనను స్తుతించసాగాడు.
ఇతి స్తోత్రమాకర్ణ్య భగవాన్భవో రాజానమువాచ వరదోఽహం వరం వృణు
ఈ స్తోత్రాన్ని విని, భగవంతుడు భవుడు రాజును చూచి – "నేను వరదానిని, వరం కోరుకో" అని అన్నాడు.
రాజోవాచ శ్రీమన్మమ కన్యా వైదేహీ రామాయ దిత్సితా స్వయంవరే కులరూపబలోత్సాహ సంపన్నానేకభూపరాక్షసవిప్రాదిసర్వప్రాణిసమాగమే రామాధికబలో యది తామగ్రహీష్యత్ తదా వచనమనృతం మమ పాపం చ భవిష్యతి
రాజు ఇలా అన్నాడు – ప్రభూ! నా కుమార్తె వైదేహిని స్వయంవరంలో రామునికి ఇచ్చేందుకు సంకల్పించాను. ఆమెకు మంచి వంశం, అందం, బలం, ఉత్సాహం ఉన్నాయి. అనేక రాజులు, రాక్షసులు, బ్రాహ్మణులు, ఇతర ప్రాణులు కూడిన సభలో, రామునికి కన్నా ఎక్కువ బలమున్నవాడు ఆమెను తీసుకుపోతే, నా మాట అబద్ధమవుతుంది, పాపం కలుగుతుంది.
శంభురపి తథా కరోమీత్యువాచ
శంభుడు – "అలా చేస్తాను" అని సమాధానమిచ్చాడు.
రామ ఏవ నాథః సీతాయా భవిష్యతి రామం చ కృత్వా స్వస్త్యద్యైవ కరిష్యామి గృహాణాజగవం ధనురిదమ్
సీతకు రాముడే భర్తవుతాడు. రామునికి ఆశీర్వదించి, నేడు నా విల్లు నీకు ఇస్తాను.
రాజోవాచ- కిమేతేనాజగవేన ధనుషా స్వయంవరే సీతాం రామం ప్రాపయ
రాజు అన్నాడు – నీ ఈ విల్లుతో స్వయంవరంలో సీతను రామునితో కలిపి పెళ్లి చేయించు.
శంకర ఉవాచ- ఇదం ధనురసజ్యం మే యస్తు సజ్యం కరిష్యతి తస్మై దేయా మయా సీతా ప్రతిజ్ఞామేవమాచర
శంకరుడు అన్నాడు – ఈ విల్లు నాది, ఇది ఇంకా తాడెవేయలేదు. దాన్ని ఎవరు తాడెవేస్తారో, వారికి నేనే సీతను ఇస్తాను. ఈ ప్రతిజ్ఞను నీవు పాటించు.
ఇత్యేవముక్త్వా భగవాన్గణైరంతర్దధే హరః । అథాదాతుం ధనూ రాజా న శశాకాతియత్నతః
ఇలా చెప్పి, భగవంతుడు హరుడు తన గణాలతో కలసి అంతర్ధానమయ్యాడు. రాజు ఎంత ప్రయత్నించినా, ఆ విల్లు ఎత్తలేకపోయాడు.
అథోజ్జ్వలం శతసహస్రగజబలం సమాహూయ గృహాణేత్యువాచ
అప్పుడతడు లక్ష ఏనుగుల బలంతో కూడిన సైన్యాన్ని పిలిపించి, 'ఇదిని ఎత్తండి!' అని చెప్పాడు.
స చాపి మాతులం నత్వాట్టహాసం కృత్వోత్ప్లుత్య ధనుర్ద్వాభ్యాం కరాభ్యాముద్దధార జానుపర్యంతం మాతులో మారీచః శ్రుత్వా ఏకాకీ విప్రవేషం కృత్వా విదేహమయాచత వైశ్వదేవాంతే ప్రాప్తమతిథిం మామవైహి
అతడు తన మామకు నమస్కరించి, పెద్దగా నవ్వి, రెండు చేతులతో ఆ విల్లును మోకాలి వరకు ఎత్తాడు. మామ అయిన మారీచుడు ఇది విని, బ్రాహ్మణ వేషం ధరించి, వైశ్వదేవం ముగిసిన తర్వాత, విదేహలోకి వచ్చి, 'నన్ను ఇప్పుడే వచ్చిన అతిథిగా భావించు' అని కోరాడు.
రాజోవాచ- స్వాగతం భో ఇదం బ్రహ్మన్నాసనం తత్ర నిషీదేతి
రాజు అన్నాడు – స్వాగతం బ్రాహ్మణుడా! ఇది ఆసనం, దయచేసి అక్కడ కూర్చో.
స చాతిథిస్తథేత్యుక్త్వా నిషసాద
ఆ అతిథి 'అలాగే' అని చెప్పి అక్కడ కూర్చున్నాడు.
అథ రాజా జలమాదాయ పాదౌ ప్రక్షాల్య గంధపుష్పాక్షతైరభ్యర్చ్య మహాజం తస్మై నివేద్య భోజనాయ ప్రార్థయామాస
తర్వాత రాజు నీరు తీసుకుని అతని పాదాలను కడిగి, గంధం, పూలు, అక్షతలతో పూజించి, అతనికి గొప్ప ఆతిథ్యం చేసి, భోజనానికి ఆహ్వానించాడు.
స చాపి తదన్నం షడ్రసోపేతం సౌవర్ణభాజనగతమీక్షమాణఇవేతస్తతో విలోకయామాస
ఆయన ఆ ఆహారాన్ని, ఆరు రుచులతో కూడి, బంగారు పాత్రలో పెట్టినదాన్ని, ఆసక్తిగా చూశాడు.
వీక్ష్యాసావచింతయదేనాం కథమపహరామి కథమాలింగామి కథమన్యత్కించిత్కరోమీత్యేవమవసరమలభమానస్తూష్ణీమేవ వినిర్గతః
ఆమెను చూసి, 'ఎలా దొంగిలించగలను? ఎలా ఆలింగనం చేయగలను? ఇంకేమైనా చేయగలనా?' అని ఆలోచించాడు. అయితే అవకాశం దొరకక, నిశ్శబ్దంగా అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
అథ దేవా ధనుఃసజ్జీకరణాయ యతమానా అహంపూర్వికయా విద్యమానా అన్యోన్యతిరస్కారేణ మహేంద్రః ప్రాప ధనురుత్తమం ప్రాంతద్వయాత్పరం నావనమయితుం శశాక
తర్వాత దేవతలు, ధనుస్సును ఎక్కించేందుకు ప్రయత్నించారు. అందులో మహేంద్రుడు ముందుగా ప్రయత్నించి, ఆ గొప్ప ధనుస్సును పట్టుకున్నాడు. కానీ చివరలకైనా వంగించలేకపోయాడు.
అథ సూర్యో ధనురాదాయ నమయన్నేవ నిపపాత
తర్వాత సూర్యుడు ఆ ధనుస్సును తీసుకుని వంగించేందుకు ప్రయత్నించగా, నేలపై పడిపోయాడు.
వాయుర్బలవతాం శ్రేష్ఠో జగ్రాహాజగవమథ స్వేనైవ కరేణోత్కర్షయన్నధః పపాత ధనుశ్చ వాయోరుపరి పపాత అహసంస్తదా సర్వే
వాయుదేవుడు, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడు, ఆ ధనుస్సును పట్టుకుని తన చేతితో లాగేందుకు ప్రయత్నించాడు. కానీ అతను నేలపై పడిపోయాడు. ఆ ధనుస్సు వాయుదేవుని మీద పడింది. అందరూ నవ్వారు.
ఏతస్మిన్నంతరే తురగవరమారుహ్య బాణాసురః సహస్రబాహురనేకానేకశిరోభిర్దైత్యైః పరివృతః ప్రహ్లాదసమేతో విదేహపురీమాజగామ
అంతలో, ఉత్తమమైన గుర్రంపై ఎక్కి, సహస్రబాహువు అయిన బాణాసురుడు, అనేక తలలతో ఉన్న దైత్యులతో, ప్రహ్లాదునితో కలిసి, విదేహపట్నానికి వచ్చాడు.
అథ స్వవిభూషణోద్భాసితాం దిశం కుర్వన్స్వతేజసాపయశసో దేవతాః కుర్వన్నానావిధగీతం శృణ్వన్ద్వ్యంగులమాత్రేణ శక్తో విరరామ
తన అలంకారాలతో, తేజస్సుతో దిక్కులను ప్రకాశింపజేస్తూ, దేవతలు పాడే అనేక రకాల పాటలు వింటూ, కేవలం రెండు వేళ్ల శక్తితో ఆపగలిగాడు.
అథ మధ్యే నిశం రాజా శుచిర్భూత్వా త్ర్యంబకం సాంబికం మంగలదుకూలధారిణం కమలభవపురుషోత్తమశక్ర-ప్రముఖనిఖిలదేవైర్భృగుప్రముఖమునివరైర్హాహాప్రముఖగంధర్వైస్తుంబురుప్రముఖైశ్చ శ్రుతిస్మృతీతిహాసపురాణైర్మూర్తిమద్భిశ్చ సిద్ధవిద్యాధరాదిమాతృకాగణైశ్చ నందీప్రముఖగణైశ్చ సేవ్యమాన పాదకమలం సర్వామంగలపరిమోచకమతిపుణ్యసలిలయా గంగయా నిష్కలం కేన చంద్రమసా సేవ్యమాన శిరోభాగం వామాంకారూఢయా గిరిజయా ప్రదీయమానవీటిం సహాసం సకామం సహావేక్షణమాదదానం గోక్షీరసదృశం ప్రతికూలకస్తూరికాసదృశకంఠం మృదుసూక్ష్మస్నిగ్ధజటాభిర్విరచితకపర్దం విశుద్ధకార్తస్వరకుండలోపశోభితగండభాగం ద్విరష్టవర్షవయసం గోక్షీరసదృశ స్థూలముక్తాఫలకౌసుంభవర్ణాంచలేనావేష్టితశిరోభాగం వివిధరత్నవిరచితకార్తస్వరభూషితవక్షఃస్థలమతిధవలోపవీతేనోపశోభితశరీరమంబికానులగ్నకుంకుమారుణసుగంధిశరీరమీక్షమాణం తర్జమానకామమార్గణం కోటికందర్పసదృశం మనసాచింతయత్
అప్పుడు అర్ధరాత్రి సమయంలో రాజు శుద్ధిగా తయారై, త్ర్యంబకుడైన పరమేశ్వరుని, అంబికతో కూడి, మంగళకరమైన వస్త్రాలు ధరించి, బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు, భృగువు మొదలైన మహర్షులు, హాహా, తుంబురు మొదలైన గంధర్వులు, వేదాలు, స్మృతులు, ఇతిహాసాలు, పురాణాలు రూపంగా, సిద్ధులు, విద్యాధరులు, మాతృకాగణాలు, నంది మొదలైన గణాలు సేవించే వారి పాదకమలాలను, అన్ని మంగళాలను తొలగించేవాడిని, పవిత్రమైన గంగా తన పుణ్యజలంతో, చంద్రుడు తన శిరస్సుతో సేవించే మహాదేవుని, వామభాగంలో పార్వతిని కూర్చోబెట్టుకుని, పానసీలను అర్పించబడుతూ, చిరునవ్వుతో, అనురాగంతో చూచే వాడిని, పాల వర్ణంతో, కంఫు వలె నీలమైన కంఠంతో, మృదువుగా, నూనెపట్టిన జటాలతో, స్వర్ణపు కుండలాలతో మెరిసే కనుపాపలతో, పదహారు సంవత్సరాల యువకుడిలా కనిపించే వాడిని, ముత్యాల వర్ణపు, కుసుంభపు గుడ్డతో తల చుట్టిన వాడిని, రత్నాలతో అలంకరించిన స్వర్ణాభరణాలతో అలంకరించిన వాడిని, తెల్లటి యజ్ఞోపవీతంతో మెరిసే శరీరంతో, అంబికా కుంకుమపు పరిమళంతో పరిమళించే వాడిని, మన్మథుని బాణాలను తిట్టుతూ, కోటి మన్మథులకంటే గర్వంగా ఉన్న పరమేశ్వరుని మనసులో ధ్యానించాడు.
రాజోవాచ- క్షితిసలిలగగనపవనదహనరవిశశియజమానమూర్తిభిరష్టమూర్తే విశ్వమూర్తే లోకమూర్త్తే త్రిభువనమూర్తే వేదపురాణమూర్త్తే యజ్ఞమూర్తే స్తోత్రమూర్త్తే శాస్త్రమూర్త్తేస్వధామూర్త్తే నారాయణమూర్త్తే సర్వదేవతామూర్త్తే త్రయీమయత్రయీప్రమాణత్రయీనేత్రసా-మప్రియవసుధారాప్రియభక్తిప్రియభక్తసులభాభక్తవిదూరస్తుతిప్రియ ధూపప్రియ దీపప్రియ ఘృతక్షీరప్రియ ద్రో ణకరవీరప్రియ శ్రీపత్రప్రియ కమలకహ్లారప్రియ నంద్యావర్తప్రియ బకులప్రియ యూథికాప్రియ కోకనదప్రియ గ్రీష్మజలావాసప్రియ యమనియమప్రియ నియతేంద్రియప్రియ జపప్రియ శ్రాద్ధప్రియ గాయనప్రియ గాయత్రీప్రియ పంచబ్రహ్మప్రియ సదాచారప్రియ గోత్రోత్సాదికమలభవహరిహరనయనసమర్చిత పాదకమలజయప్రద హరిప్రార్థితజలోత్పాదితచక్రప్రదర్శకృత్స్మృతియుక్తిప్రద స్మృతమంగలప్రద మృత్యుఞ్జయ నమస్తే నమస్తే
రాజు ఇలా చెప్పాడు – భూమి, నీరు, ఆకాశం, గాలి, అగ్ని, సూర్యుడు, చంద్రుడు, యజమానుడు అనే ఎనిమిది రూపాలతో ఉన్నవాడా! జగత్తు రూపమైనవాడా! లోకరూపుడా! మూడు లోకాల రూపుడా! వేదపురాణాల రూపుడా! యజ్ఞరూపుడా! స్తోత్రరూపుడా! శాస్త్రరూపుడా! స్వధారూపుడా! నారాయణరూపుడా! సమస్త దేవతల రూపుడా! మూడు వేదాల మూర్తివాడా! మూడు వేదాల ప్రమాణమైనవాడా! మూడు కన్నులతో ఉన్నవాడా! భూమికి ప్రియుడా! భక్తులకు ప్రియుడా! భక్తులకు సులభంగా లభించేవాడా! భక్తి లేనివారికి దూరంగా ఉన్నవాడా! స్తోత్రానికి ఇష్టుడా! ధూపానికి ఇష్టుడా! దీపానికి ఇష్టుడా! నెయ్యికి, పాలకు ఇష్టుడా! ద్రోణ పరిమాణానికి ఇష్టుడా! శ్రీపత్రానికి, కమలానికి, కలహారానికి ఇష్టుడా! నంద్యావర్త పుష్పానికి, బకులానికి, మల్లెపూలకు, కోకనదానికి ఇష్టుడా! వేసవి నీటికి ఇష్టుడా! యమ నియమాలకు ఇష్టుడా! ఇంద్రియ నియమానికి ఇష్టుడా! జపానికి ఇష్టుడా! శ్రాద్ధానికి ఇష్టుడా! పాడే వారికి ఇష్టుడా! గాయత్రికి ఇష్టుడా! పంచబ్రహ్మలకు ఇష్టుడా! సదాచారానికి ఇష్టుడా! బ్రహ్మ, విష్ణు, హరులు పాదాలను పూజించే వాడా! విజయాన్ని ప్రసాదించేవాడా! హరి ప్రార్థనతో నీటిలోంచి చక్రాన్ని చూపినవాడా! జ్ఞాపకాన్ని, యుక్తిని ప్రసాదించేవాడా! మంగళాన్ని ప్రసాదించేవాడా! మృత్యుంజయుడా! నీకు నమస్కారం, నమస్కారం.
ప్రత్యుత దశరథోఽపి సర్వానేవాగతాన్విజేతుమలం క్షత్రకదనశ్చ రామో యద్యాయాస్యతి తర్హి మమ సుతాం కిం కరిష్యతి వా కింకిం వా ప్రేషయిష్యతి కీదృశం కారయిష్యతి మమ కింవా కరిష్యతి సర్వథా హి ప్రభూతబలవాహనో నరపతిరశేషమపి త్రిభువనం హన్యాత్ కిముత మామల్పసత్వం కిముత బహునా భవానేవ శరణం మమోపాయం వద యథా వివాహే శ్రేయో భవిష్యతి రామశ్చ జామాతా భవిష్యతి
అంతేకాదు, దశరథుడు కూడా తన సైన్యంతో వచ్చి, రాముడు క్షత్రియుడిగా అందరినీ సంహరిస్తే, నా కుమార్తెకు ఏమవుతుంది? అతడు ఏమి పంపిస్తాడు? ఏమి చేస్తాడు? ఎలా చేయిస్తాడు? మహాబలశాలి అయిన రాజు మూడు లోకాలను కూడా నాశనం చేయగలడు, మరి మేము బలహీనులం. అందువల్ల, ప్రభూ! మీరు మాత్రమే నాకు ఆశ్రయం. వివాహం శుభంగా జరగాలంటే, రాముడు నా అల్లుడవ్వాలంటే ఏ మార్గం తీసుకోవాలో చెప్పండి.
తస్మిన్నేవావసరే సీతా పద్మకింజల్కప్రభేషదరుణవసనం బిభ్రతీ నీలకుటిలకుంతలైశ్చలద్భిర్యూనాం మనాంస్యాకర్షయద్భిః ప్రేక్షమాణదృష్టిభగ్నకలైరివ స్త్రీణాం చిత్తమీదృశమితి దర్శయద్భిరివోపశోభిత-లలాటానంగచాపసుభ్రూపద్మపత్రారుణవిలోచనా తిలప్రసూననాసామృదుస్నిగ్ధరో మశకపోలానంతరా రక్తోష్ఠరాక్తాసనమాణిక్యనిభదాడిమీదశనా జపాకుసుమారుణాధరాతిశోభితచిబుకాశుక్తి-కర్ణాసమదీర్ఘకంఠాతిమాంసలవక్షాః పీనోద్భిన్నకుచకుడ్మలానేకహారోపశోభితా సుభగాకా-। రానతిమాంసలబాహులతా ముగ్ధాయతసమానాంగులిశిఖాపద్మారుణపల్లవావివిధబహురత్నాంగులిభూషణాముష్టిగ్రాహ్యమధ్యాసు రోమరాజిగంభీరనాభిః పృథుజఘనాకరికరోరుస్తూణీరజంఘాసుపాదకమలా-నూపురాది పాదవిభూషణా పాదాంగులీభూషితా వికసితసౌగంధికం విదధతీ భుంజానమారీచస్య పురతశ్చాగతా
అదే సమయంలో, సీతా దేవి, పద్మపు రేణువుల వర్ణంలో ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి, నల్లని వంకర జుట్టు అలరిస్తూ, యువతీయువకుల మనసులను ఆకర్షిస్తూ, ఆమె చూపులతో స్త్రీల మనస్సు ఎలా ఉంటుందో చూపిస్తూ, మెరిసే నుదురు, మన్మథ ధనుస్సు లాంటి భ్రూవులు, పద్మదళాల వర్ణంలో ఎర్ర కళ్ళు, నువ్వుల పువ్వు లాంటి మృదువైన ముక్కు, మృదువైన కనుపాపలు, మెత్తని చెంపలు, బింబఫలం లాంటి ఎర్ర పెదాలు, దానిమ్మ గింజల వలె దంతాలు, శంఖం లాంటి అందమైన కంటి, దీర్ఘమైన మెడ, పుష్టిగా ఉన్న ఛాతి, మెరిసే హారాలతో అలంకరించిన వక్షస్సు, మాంసలమైన చేతులు, పద్మపు కొమ్మల వలె నాజూకైన వేలులు, రత్నాల ఉంగరాలతో అలంకరించబడినవేలు, సన్నని నడుము, లోతైన నాభి, విస్తారమైన నితంబాలు, ఏనుగు కాళ్ల వలె తొడలు, ఆకర్షణీయమైన కాళ్లు, పాదాలపై నూపురాలు, పాదాలపై అలంకారాలు, వికసించిన సౌగంధికపుష్ప సువాసన వెదజల్లుతూ, మిరియాలను నములుతూ, అతని ఎదుటకు వచ్చింది.