ప్రసన్నో భగవాన్మునిరీప్సితం పుత్రం యచ్ఛతి తదముమారాధయస్వేతి దశరథముక్తవాన్
ప్రభువు సంతోషపడ్డప్పుడు కోరిన కుమారుని ప్రసాదిస్తాడు. అందుకే ఆయనను పూజించు అని సాధ్యుడు దశరథునికి చెప్పాడు.
స చాపి సాధ్యం తత్ర స్థాప్య గత్వాయోధ్యాం తథా సర్వం కృతవాన్
అతడు అక్కడ సాధ్యుణ్ని ఉంచి, అయోధ్యకు వెళ్లి అన్నీ అలాగే చేసాడు.
అథ పుత్రకామేష్టౌ సమాప్తాయామాహవనీయాద్యజ్ఞమూర్తిః శంఖచక్రగదాపాణిరుదతిష్ఠత్ । రాజానం చ వరం వృణీష్వేత్యుక్తవాన్
తర్వాత పుత్రకామేశ్టి యజ్ఞం పూర్తయ్యాక, అహవనీయాగ్నిలో నుండి శంఖం, చక్రం, గదా ధరించిన యజ్ఞమూర్తి ప్రత్యక్షమై, రాజుని చూచి, 'వరం కోరుకో' అని అన్నాడు.
స చ రాజా వవ్రే పుత్రానతిధార్మ్మికాన్దీర్ఘాయుషశ్చతురోలోకోపకారకాన్దేహీతి
రాజు, 'నాకు ధార్మికులు, దీర్ఘాయుష్కులు, చతురులు, లోకానికి ఉపకారకులు అయిన కుమారులు కలగాలి' అని కోరాడు.
అథ రాజమహిష్యశ్చతస్రః కౌశల్యా సుమిత్రా సురూపా సువేషా చేతి
అప్పుడా నాలుగు రాజమహిషులు — కౌశల్య, సుమిత్ర, సురూప, సువేషా —
రాజానమబ్రువన్దేవ ప్రతియోషమేకేన పుత్రేణ భవితవ్యమ్
రాజును చూచి, 'మాకు ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొక్క కుమారుడు కలగాలి' అని చెప్పారు.
అథ కౌశల్యోవాచ ఏష యది ప్రసన్నో దేవస్తదాయముత్పద్యతాం మమ
అప్పుడు కౌశల్యా, 'ప్రభువు సంతోషిస్తే, ఈ కుమారుడు నాకు కలగాలి' అని చెప్పింది.
రాజోవాచ- మమ యదిష్టం తదయం ప్రార్థ్యతే హరిః । విష్ణోప్రసీదదేవేశ కమలాపతే శంఖచక్రగదాధరవిభీషణసృష్టిసమస్తలోకపాలాదిపూజిత పాదయుగలశాశ్వతహరే నమస్తే నమస్తే ఏవం స్తుతో భగవానథ రాజానమాహ
రాజు ఇలా అన్నాడు: 'ఇది నా కోరిక అయితే, ఇదే నేను కోరేది. హరి! దేవతల అధిపతి! కమలలోచన! శంఖచక్రగదాధారి! విభీషణుడు సృష్టించిన లోకాల రక్షకులందరూ పూజించే పవిత్ర పాదాలయైన శాశ్వత హరే! నీకు నమస్కారం, నమస్కారం.' ఇలా స్తుతించగా, భగవంతుడు రాజుతో మాట్లాడాడు.
మాధవ ఉవాచ- తవ పుత్రో భవిష్యామి కౌశల్యాయామ్ । అథ చరుం ప్రావిశద్ధరిః । తం చరుం హి చతుర్ధా విభజ్య భార్య్యాభ్యో దత్తవాన్
మాధవుడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను కౌశల్యకు పుట్టే నీ కుమారుడిని అవుతాను.' అప్పుడు హరి ఆ చరువులో ప్రవేశించి, దాన్ని నాలుగు భాగాలుగా చేసి తన భార్యలకు ఇచ్చాడు.
అథ కౌశల్యాయాం రామో లక్ష్మణః సుమిత్రాయాం సురూపాయాం భరతః సువేషాయాం శత్రుఘ్నో జజ్ఞే ఖాత్పుష్పవృష్టిశ్చ పపాత
తర్వాత కౌశల్యకు రాముడు, సుమిత్రకు లక్ష్మణుడు, సురూపకు భరతుడు, సువేషాకు శత్రుఘ్నుడు జన్మించారు. ఆకాశం నుండి పుష్పవృష్టి కురిసింది.
అథ చతురాననః స్వయముపేత్య జాతకర్మాదికాః క్రియాశ్చక్రే
అప్పుడు నాలుగు ముఖాలు కలిగిన బ్రహ్మ స్వయంగా వచ్చి, జనన సంస్కారాలు మొదలైన అన్ని శుభకార్యాలు నిర్వహించాడు.
అథ కుమారోపి పార్శ్వేనాస్యాంకమారోప్య కలకలితలోచనో యత్కించిదువాచ
ఆ చిన్నవాడు కూడా తన తండ్రి పక్కన ఒడిలోకి ఎక్కి, కళ్లలో చంచలతతో కొంతమంది మాటలు చెప్పాడు.
యాచమానమితస్తతో వీక్షమాణః తాత గచ్ఛేశయే తాత క్రీడామి తాతేత్యాదిపుత్రసుఖమనుభూయానుభూయ నిర్వృతిం యయౌ
ఇదిగో, అటు ఇటు చూస్తూ, 'నాన్నా, వెళ్ళాలా?', 'నాన్నా, పడుకోనా?', 'నాన్నా, ఆడుకుందామా?' అని అడుగుతూ, కుమారుని ఆనందాన్ని అనుభవిస్తూ రాజు పరవశంగా సంతోషించాడు.
అథ కదాచిద్భోక్తుమాగతే రాజని రామచంద్రో బాలక్రీడాసక్తహృదయో బహుక్రీడనకరకమల ఉత్ప్లుత్య ధావమానో నరపతిపురఃస్థితమణిఖచితసువర్ణభాజనస్థమన్నం వామకరేణ గృహీత్వా రాజని చిక్షేప ఇదమపి రాజా సుఖాయ మేనే । ఏతాదృశాన్యన్యాని చకార రామచంద్రః
ఒకసారి రాజు భోజనం చేయడానికి వచ్చినప్పుడు, బాల్యక్రీడలో మునిగిపోయిన హృదయంతో రామచంద్రుడు తన చిన్నచేతులతో పరుగెత్తి, రాజు ఎదుట ఉన్న రత్నాలతో అలంకరించిన బంగారు పాత్రలోని అన్నాన్ని ఎడమచేతితో తీసుకుని రాజుపై వేసాడు. రాజు దీనిని కూడా ఆనందంగా భావించాడు. ఇలాంటి ఎన్నో చేష్టలు రామచంద్రుడు చేశాడు.
అథ కదాచిత్క్రీడమానే రామే వాత్యా రామమపాతయద్రామశ్చ రుదన్నపతత్
ఒకసారి రాముడు ఆడుకుంటున్నప్పుడు, ఒక్కసారిగా వచ్చిన గాలి అతన్ని కింద పడేసింది. రాముడు ఏడుస్తూ నేలపై పడిపోయాడు.
ఏతస్మిన్నంతరే బ్రహ్మరాక్షసో రామమగృహ్ణాద్రామశ్చ మూర్చ్ఛామాప
అంతలోనే ఒక బ్రహ్మరాక్షసుడు రాముణ్ణి పట్టుకున్నాడు. రాముడు అపస్మారంలో పడిపోయాడు.
అథ సహచరో బాల ఇతస్తతో రోరూయమాణో రామం తథావిధం రాజ్ఞే వ్యజ్ఞాపయత్
ఆ సమయంలో అతని తోడుడు బాలుడు అటు ఇటు ఏడుస్తూ, రాముడు ఆ స్థితిలో ఉన్నాడని రాజుకి తెలియజేశాడు.
అథ రాజా రామమాదాయ వసిష్ఠమాహ కిమిదం రామస్యేతి పప్రచ్ఛ
అప్పుడు రాజు రాముణ్ణి తీసుకుని, 'ఇది రామునికి ఏమైంది?' అని వసిష్ఠుని అడిగాడు.
అథ వసిష్ఠో భస్మాదాయాభిమంత్ర్య బ్రహ్మరాక్షసం మోచయామాస
వసిష్ఠుడు బస్మం తీసుకుని మంత్రాలు చదివి, బ్రహ్మరాక్షస బంధనంనుంచి రాముణ్ణి విముక్తుడిని చేశాడు.
పప్రచ్ఛ కో భవానితి స చాహాహం వేదగర్వితో బ్రాహ్మణో బహుశః పరధనమపహృత్య బ్రహ్మరాక్షసో జాతో మే నిష్కృతిం విచారయ
'నీవెవరు?' అని అడిగితే, 'నేను వేదపాండిత్యంలో గర్వపడే బ్రాహ్మణుడిని. అనేకసార్లు ఇతరుల ధనం దోచుకున్నాను. అందుకే బ్రహ్మరాక్షసుడిగా జన్మించాను. నాకు ప్రాయశ్చిత్తం చెప్పండి' అని చెప్పాడు.
వసిష్ఠ ఉవాచ- ఇదానీమితః పరమేకవర్షశతోపభోగ్యం రాక్షసత్వం నరకం భాగీరథీస్నానమేకం శివాయ బిల్వపత్రశతం సమర్ప్య తతః స్నాత్వా పాపాద్విముక్తో భవసీతి
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఇక్కడినుంచి ఇంకో వంద సంవత్సరాలు రాక్షసుడిగా ఉండాలి. ఆ తరువాత గంగానదిలో స్నానం చేసి, శివునికి వంద బిల్వదళాలు సమర్పించి, మళ్లీ స్నానం చేస్తే పాపాలనుండి విముక్తి కలుగుతుంది.'
కదాచిత్తాదృశం కృతపుణ్యం తవ పదం ప్రయచ్ఛామి తదుపరిశిష్టాం గతిం భజేతి వసిష్ఠవాక్యమాకర్ణ్య బ్రహ్మరాక్షసో వసిష్ఠోపదిష్టపుణ్యవశాద్దివ్యశరీరో భూత్వా నమస్కృత్వా స్వర్గం జగామ
'ఏదో సమయానికి నీవు ఇలాంటి పుణ్యాన్ని చేసి నా లోకాన్ని పొందుతావు. ఆ తరువాత ఉత్తమ గతి కలుగుతుంది' అని వసిష్ఠుడు చెప్పిన మాటలు విని, బ్రహ్మరాక్షసుడు వసిష్ఠుడు చెప్పిన పుణ్యఫలంతో దివ్యదేహాన్ని పొంది, నమస్కరించి స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
అథ రామం ప్రాప్తేకాలే ఉపనీయ వసిష్ఠో వేదానధ్యాపయామాస షడంగాని మీమాంసాద్వయం నీతిశాస్త్రం చాధ్యాపయామాస
తర్వాత, సమయం వచ్చినప్పుడు వసిష్ఠుడు రామునికి ఉపనయనం చేసి, వేదాలు, ఆరు ఉపాంగాలు, రెండు మీమాంసలు, నीतిశాస్త్రాన్ని బోధించాడు.
అథ ధనుర్వేదమాయుర్వేదం భరత గాంధర్వ వాస్తు శాకున వివిధయుద్ధశాస్త్రాణి చ
తర్వాత ధనుర్వేదం, ఆయుర్వేదం, సంగీతం, వాస్తుశాస్త్రం, శకునశాస్త్రం, వివిధ యుద్ధశాస్త్రాలు కూడా బోధించాడు.
అథ వివాహం కర్తుకామేన రాజ్ఞా దశరథే నానానాదేశజనపతీన్ప్రతి దూతాః ప్రేరితాః
తర్వాత పెళ్లి చేయాలని కోరుకున్న రాజు దశరథుడు వివిధ దేశాలు, ప్రాంతాలకు దూతలను పంపించాడు.
అథ కశ్చిచ్ఛీఘ్రమాగత్య రాజానమిదమబ్రవీత్
అప్పుడు ఎవరో ఒకరు త్వరగా వచ్చి రాజుతో ఇలా అన్నారు.
రాజన్విదర్భదేశాధిపతిర్విదేహోనామ రాజా తస్య పుత్రీ వైదేహీ హోమలబ్ధారూపేణ లక్ష్మీసమా సర్వలక్షణసంపన్నా రామయోగ్యా విద్యతే స చ తాం దాతుం రాజా రామాయోద్యతః తద్గమ్యతాం శీఘ్రమితి
ఓ రాజా! విదర్భదేశాన్ని పాలించే రాజు పేరు విదేహుడు. అతనికి వైదేహి అనే కుమార్తె ఉంది. ఆమె యజ్ఞఫలంగా జన్మించింది, లక్ష్మీదేవిలా అందమైనది, అన్ని శుభలక్షణాలతో ఉన్నది, రామునికి తగినది. ఆ రాజు ఇప్పుడు ఆమెను రామునికి ఇచ్చేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నాడు. కాబట్టి, మీరు త్వరగా అక్కడికి వెళ్లండి.
త్రిభువనాభిరామతయా రామ ఇతి నామ చక్రే రూపశౌర్య్యాదిలక్ష్మీయోగ్యతయా లక్ష్మణ ఇత్యపరస్య భువం భారాత్తారయతీతి భరతః శత్రూన్హంతీతి శత్రుఘ్న ఇతి నామాని కృత్వా బ్రహ్మా స్వభవనం జగామ శిశవశ్చ వృద్ధిమీయుః
మూడు లోకాలకూ ఆనందాన్ని ఇచ్చాడని అతనికి 'రాముడు' అనే పేరు పెట్టాడు; రూపం, ధైర్యం, ఇతర శుభగుణాలకు తగినవాడని రెండవవాడికి 'లక్ష్మణుడు' అని పేరు పెట్టాడు; భూమిపై భారాన్ని తీయబోతున్నాడని మూడవవాడికి 'భరతుడు' అని, శత్రువులను సంహరించబోతున్నాడని నాలుగవవాడికి 'శత్రుఘ్నుడు' అని పేరు పెట్టాడు. ఇలా పేర్లు పెట్టిన బ్రహ్మ తన లోకానికి వెళ్లిపోయాడు. ఆ పిల్లలు పెరుగుతూ పోయారు.
అథ పాదసంచారిణం బాలచంద్ర సంకాశదర్శనం బింబాధరమున్నతతిలప్రసూననాసం పురశ్చూలికాలంబమాన-రత్నపత్రకం శ్రవణలోలలంబమానకుండలం వక్షఃస్థలవిచలిత స్థూలముక్తాహారం విలసత్కార్తస్వరో బ-హ్వలయం సింజన్మణికంకణరత్నాంగులీయకం హేమమణిరచితశ్రోణిసూత్రం సింజన్ననూపురోపశోభితపాదమంగులీయోపశోభితపాదమధ్యాంగులీయకం వజ్రాంకుశసరోజలాంఛనశోభితోరుపాదతలం తూణీరసదృశ జంఘం కరికరసదృశోరుం విస్తృతజఘనం సూక్ష్మమధ్యంవర్తులావర్తకం గంభీరనాభిమింద్రనీలశిలావిశా-ల వక్షఃస్థలం కంబుగ్రీవంచంద్రబింబసదృశవదనమర్ద్ధచంద్ర సదృశలలాటం నీలకుటిలకుంతలం క్రోడాసక్తంధూలిభిరాపాండురం ఫుల్లపద్మదలారక్తవిలోలలోచనం మహేశ్వరమివోద్ధూలితభూతిం మహేశ్వరమివ దిగంబరం రామం కుమారం రాజా దశరథో దృష్ట్వా హర్షపరిపూర్ణహృదయః పుత్రమాలింగ్య చుంబిత్వా వక్షస్యాలిలింగ దృఢమ్
తర్వాత, నడక నేర్చుకుంటున్న చిన్నారిని, చంద్రబింబంలా ముఖాన్ని, బింబపండు వలె ఎర్రని పెదాలను, ఎత్తైన నాసికను, రత్నాల తలపట్టుతో అలంకరించబడిన నుదిటిని, వేలాడే కుండలాలు ఉన్న చెవులను, ముత్యాల హారం మెరిసే ఛాతిని, చేతులకు వాలయాలు, మణికంకణాలు, ఉంగరాలు, బంగారు నడిబెల్టుతో అలంకరించబడిన నడిని, పాదాలకు నూపురాలు, ఉంగరాలు, మధ్యవేలు ఉంగరాలు, పాదతలంలో వజ్రం, అంకుశం, పద్మం గుర్తులు, అరటి కాండంలా తొడలు, విస్తారమైన నితంబాలు, సన్నని నడుం, లోతైన నాభి, ఇంద్రనీల మణిలా విస్తారమైన ఛాతి, శంఖంలా మెడ, చంద్రబింబంలా ముఖం, అర్ధచంద్రంలా నుదిటి, నల్లని వంకర జుట్టు, ఒడిలో ముదురు ధూళితో తెల్లబడిన శరీరం, వికసించిన పద్మదళంలా ఎర్రని కళ్లతో, భస్మతో అలంకరించబడిన మహేశ్వరుడిలా, దిక్కులతో వస్త్రంగా ఉన్న మహేశ్వరుడిలా ఉన్న రాముని చూసి, రాజు దశరథుడు పరమానందంతో తన కుమారుడిని ఆలింగనం చేసి ముద్దిచ్చి గట్టిగా హృదయానికి హత్తుకున్నాడు.
అథ వసిష్ఠాదీన్ప్రేషయామాస తే చ తత్ర గత్వా తాం చ నిరీక్ష్య లగ్నం నిశ్చిత్యాయోధ్యామేత్య రాజానముక్త్వా రామసహితాః పృథివీపతిసమేతాః శీఘ్రం వివిధ కరి తురగ శకట శిబికాందోలికాభిరతిసుభగరూపభోగవిలాసక్రియానిపుణా విదితవివిధచేష్టాగంధర్వాః కామశాస్త్రసుకుశలాః మృదుకఠినపృథుపయోధరాసన్న కంఠాః స్థూలసూక్ష్మలలాటబింబదశనచ్ఛదముఖపంకజాః కుటిలకుంతలదీర్ఘకేశధమ్మిల్లాః కనకపత్రకర్ణాః స్నానచేష్టయోత్థితరోమశోభిత జపాకుసుమరక్తదశనా విశదవిస్ఫురచ్ఛఫరీలోచనాః శుక్తికాసదృశశ్రవణాః నక్షత్రసదృశస్థూలముక్తాఫలోపశోభితనాసాపుటా ముకురసదృశకపోలాస్తిలప్రసూననాసికా ఆనమ్రమధ్యప్రదేశచూచుకా ఇంద్రగోపప్రతీకాశాధరపుటదశనక్షతాః సమదీర్ఘకాంగప్రదర్శనాస్థితసర్వప్రదేశవర్తులా నాతిమాంసలాః పిండకాగ్రంథినీవ్యోవలితబాహుమూలా అనతిచిరకాలోత్థితరోమతయా హరిద్రా వర్ణతయా చ కర్ణికారదలసదృశబాహుమూలా మృదుస్నిగ్ధవర్తులసూక్ష్మమధ్యప్రదేశాః కఠినస్థూలవర్తులామగ్నచూచుకపరస్పరస్థానాక్రమణస్పర్ద్ధి పయోధరమధ్యలబ్ధపదకపయోధరోపరిచంచలవివిధమణిమయ హారోపశోభిత వక్షఃస్థలాః పయోధరపరితో లబ్ధపదతయా తరుణదృష్టిపరమ్పరతయా అసమానయానాభికూపోపరితన రోమరాజ్యోపశోభితోదరప్రదేశా భజ్యమాన మధ్యస్థలీకరణఏవ వలీత్రయోపశోభిత ముష్టిగ్రాహ్యమధ్యాః కరికరోపమజఘనప్రదేశా అరోమసదృశమృదుస్నిగ్ధామలా సమజాన్వ్యః కదలీస్తంభసంనిభోరుయుగలా ఆమగ్నజానుకృశకుశవర్తులపిండికారహితజంఘా ఆమగ్నగుల్ఫా ఆసూక్ష్మస్నిగ్ధా దీర్ఘదీర్ఘాంగులీ పాదానూపురరవాహ్వయమానమదనా హంసమతంగజగమనా దక్షిణాంగుష్ఠస్పర్శికచ్ఛాగ్రా ఉపరికచ్ఛం నీవీం కృత్వా కరద్వయయుతా వస్త్రప్రదేశకంఠమప్రావృత్యా పరవసనపరిభాగా వృతస్తనవసనా పరభాగే వామాంస ఏవ దక్షిణపార్శ్వగతేన దశాభాగేన నాభిప్రాంతేన ప్రవేశితోపశోభితగాత్రయష్టయో యోషితో వివాహమంగలకర్మకరణాయానేకశ ఆగచ్ఛన్
ఆ తరువాత వసిష్ఠాది మునులను పంపించాడు. వారు అక్కడికి వెళ్లి, ఆ అమ్మాయిని చూచి, శుభముహూర్తాన్ని నిర్ణయించి, అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చి రాజుకు తెలియజేశారు. వెంటనే రాముడు, ఇతర రాజులతో కలిసి, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, పాలకీలు, డోలికలు మొదలైన వాటిలో వేగంగా ప్రయాణించారు. వారితో పాటు గంధర్వులు, ప్రేమకళలో నిపుణులు, వివిధ కళల్లో నైపుణ్యం ఉన్నవారు, మృదువుగా గాఢంగా ఉన్న వక్షోజాలు, పెద్ద నుదురు, పద్మముఖాలు, వంకర జుట్టు, పొడవైన వెంట్రుకలు, బంగారు చెవిపోగులు, స్నానంతో మెరిసే శరీరాలు, జపా పువ్వులా ఎర్రటి పళ్ళు, తేటగా మెరిసే చేపల కన్నులు, శంఖాలాంటి చెవులు, నక్షత్రాల్లా ముత్యాలు ఉన్న ముక్కులు, అద్దంలా మెరిసే చెక్కలు, నాజూకైన ముక్కులు, మధ్యలో వంగిన వక్షోజాలు, మృదువైన పెదాలు, కొరికిన పళ్ళు, సమంగా పొడవైన అవయవాలు, వృత్తాకారంగా ఉన్న శరీర భాగాలు, మితంగా మాంసం ఉన్నవారు, మడమల దగ్గర మడతలు, కమలదళాల్లా చేతులు, మృదువైన నడుము, గట్టి వక్షోజాలు, మణిపూసల హారాలు, చీరతో చుట్టిన వక్షోజాలు, యవ్వన దృష్టి, నడుము వద్ద మడతలు, ముష్టితో పట్టుకునే నితంబాలు, ఏనుగు తొండంలా తొడలు, మృదువైన మోకాళ్ళు, అరటి కాండంలా మోకాళ్ళు, పొడవైన వేళ్లు, హంసలా నడక, కుడివైపు చీర అంచు పట్టుకొని, రెండు చేతులతో వస్త్రాన్ని పట్టుకొని, మెడను కప్పుకొని, వక్షోజాలపై చీరను చుట్టుకొని, ఎడమవైపు కప్పుకొని, కుడివైపు కొంత విడిచిపెట్టి, నాభి దగ్గర అలంకరించుకొని, వివాహ మంగళకార్యానికి అనేక రకాలుగా వచ్చిన యువతులు కూడా ఉన్నారు.