జాతకర్మాదిసంస్కారాన్కారయస్వ మమాశు వై । ద్విజో భూత్వా శృణోమ్యద్య ప్రాయశ్చిత్తం కరోమ్యతః
"పుట్టినప్పటి నుంచి చేసే సంస్కారాలన్నీ నాకు త్వరగా చేయించు. బ్రాహ్మణుడిగా మారి, ఈ రోజు విని, పరిహారం చేస్తాను."
విధాయకం పురాణం మే భవిష్యతి చ కీర్తితమ్ । అతః శక్యం కరిష్యామి పురాణార్థం వినిశ్చయన్
"నాకు ప్రామాణికంగా ఉండే పురాణాన్ని చదవండి. అప్పుడు పురాణార్థం తెలుసుకుని, నేను చేయగలను."
పౌరాణిక ఉవాచ- యథావత్కీర్తయిష్యామి పురాణం పాపనాశనమ్ । యథాజ్ఞానం యథాశక్తి యథాశుద్ధం యథావిధి
పౌరాణికుడు ఇలా అన్నాడు — "పాపాలను తొలగించే పురాణాన్ని, నా జ్ఞానం, శక్తి, శుద్ధి, విధి ప్రకారం సరిగ్గా చదువుతాను."
కిం వాంచ్ఛసి పురాణం తు కీర్తయిష్యే తదేవ తు । గౌతమ ఉవాచ- సర్వం రుచి పురాణం మే వక్తవ్యం కిం హితం వద
"ఏ పురాణాన్ని కావాలనుకుంటున్నావో చెప్పు, అదే చదువుతాను." గౌతముడు అన్నాడు — "నాకు నచ్చే, నాకు మేలు చేసే పురాణాన్ని చెప్పు."
శ్రుతే యస్మిన్భిదా నైవ జాయతే తు హరీశయోః । పౌరాణిక ఉవాచ- కౌర్మోక్తం యత్పురాణం తద్దేవయోరభిదాభిధమ్
"దానిని వింటే హరి, ఈశ్వరుల మధ్య విభేదమేమీ కలగదు." పౌరాణికుడు అన్నాడు — "కూర్ముడు చెప్పిన పురాణం, ఆ ఇద్దరు దేవతల మధ్య ఏ విభేదమూ లేనిది."
శృణోతి యస్తత్ప్రథమం తస్య పాపం వినశ్యతి । తస్య వక్తా తు యో విప్రస్తస్య విఘ్నాంతరం భవేత్
దాన్ని మొదట విన్నవాడికి పాపం నశిస్తుంది. కానీ దాన్ని చదివే బ్రాహ్మణుడికి మాత్రం కొన్ని అడ్డంకులు వస్తాయి.
శ్రోతవ్యం మన్యతే పాపో యది భార్యా వినశ్యతి । కించైకం దుష్కరం వక్ష్యే శ్రోతుర్వక్తురనిందకమ్
పాపుడు తన భార్య మరణిస్తే వినాలని అనుకుంటే, నేను ఒకటి చెబుతాను. అది వినేవారికీ చెప్పేవారికీ ఎలాంటి నింద రాదు, కానీ చేయడం చాలా కష్టం.
వ్యాఖ్యాతరి యది ప్రీతిర్ద్ధర్మాదేవ ప్రకాశినీ । ఆచారదర్శనే పుణ్యే కర్మమోక్షాదిదర్శకే
వివరణ చెప్పేవారిపై ప్రేమ ధర్మంతోనే వెలుగులోకి వస్తే, ఆచరణలో మంచితనాన్ని, పుణ్యాన్ని, మోక్షానికి దారి చూపే కార్యాలను గమనించడంలో కలిగితే,
తదా తుష్టో మహేశః స్యాద్విష్ణురిష్టఫలప్రదః । పితరస్తారితాస్తేన యాంతి తే పరమాం గతిమ్
అప్పుడు మహేశ్వరుడు సంతుష్టుడవుతాడు, విష్ణువు కోరిన ఫలితాన్ని ఇస్తాడు, పితృదేవతలు కూడా ఆ ద్వారా రక్షింపబడి, పరమ గమ్యాన్ని పొందుతారు.
శ్రీరామ ఉవాచ- కథం పాతకసంఘాత సంక్రమే బ్రాహ్మణాధమే । పురాణజ్ఞః కథం వ్యాఖ్యాం చకార ద్విజసత్తమ
శ్రీరాముడు ఇలా అడిగాడు — పాపాలు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, పురాణాలను తెలిసిన బ్రాహ్మణుడు, అతి నీచుడు అయినా, ఎలా వివరణ చెప్పగలిగాడు? ద్విజశ్రేష్ఠా, చెప్పండి.
శంభురువాచ- అధ్యాపనే చాధ్యయనే జాయతే చాథ సంగమః । సంగతౌ వత్సరం రామ యాతి పాతకి పాతకమ్
శంభుడు ఇలా అన్నాడు — బోధించడంలో, చదువుకోవడంలో కలిసిపోతారు. ఆ కలయిక వల్ల, ఓ రామా, ఒక సంవత్సరం పాటు పాపి మరిన్ని పాపాలు కూడబెట్టుకుంటాడు.
పురాణజ్ఞే తు కాకుత్స్థ సర్వతత్వార్థవేదిని । అపిపాతకసందోహ చీర్ణపాపం ప్రణశ్యతి
కాకుత్స్థ వంశజా, అన్ని తత్త్వాల సారాన్ని తెలిసిన పురాణజ్ఞుడికి, ఎంత పెద్ద పాపాలున్నా, ఆ పాపాలన్నీ నశిస్తాయి.
ప్రభూతవహ్నినాశే హి ధూమరాశిర్యథైవ హి । శలభో దీపనాశాయ వహ్నినాశాయ న ప్రభుః
ఎలా పెద్ద అగ్ని ఆరిపోయిన తర్వాత పొగ మిగిలిపోతుందో, అలాగే దీపాన్ని చూసి వచ్చే పుట్టగొడుగు, ఆ అగ్నిని ఆర్పలేడు.
కృతం పాపం తథాన్యేషాం నాశనాయ పురాణికః । భూతాదిగ్రస్తమర్త్యానాం భూతాది భయమోచకః
అదే విధంగా, పురాణికుడు ఇతరుల చేసిన పాపాలను నశింపజేస్తాడు. భూతాది గ్రహించిన మానవులకు, భూతాది భయాన్ని తొలగిస్తాడు.
సమంత్రవానపనయేద్యథా న స్వయమాతురః । పౌరాణికస్తథా పాపం న కించిత్ప్రాప్తుమర్హతి
మంత్ర జ్ఞానం ఉన్నవాడు ఇతరుల వ్యాధిని పోగొట్టగలడు కానీ తాను బాధపడడు. అలాగే పురాణికుడు ఎలాంటి పాపాన్ని పొందడు.
ఆత్మనా చ కృతం పాపమన్యైరపి చ యత్కృతమ్ । పురాణజ్ఞో నాశయతి త్వతిదుష్టం స్వకర్మ్మ వా
తానే చేసిన పాపమైనా, ఇతరులు చేసిన పాపమైనా, పురాణాలను తెలిసినవాడు వాటిని నశింపజేస్తాడు. ఎంత దుర్మార్గమైన పాపమైనా, తనదైనా, అంతే.
భవానీశే హృషీకేశే సమవృత్తిర్వివేకవాన్ । లోకవేదక్రియావేత్తా రుద్రజాప్యతినిఃస్పృహః
భవానీ, ఈశ్వరుడు, హృషీకేశుడు అందరినీ సమంగా చూడగలడు. లోక, వేద కర్మల్లో నైపుణ్యం కలవాడు. రుద్ర జపాల్లో ఆసక్తి లేని వాడు.
తుష్టః శాంతః క్రియాదక్షః ప్రభూతో యోగకృద్వశీ । యథైవ తే పురాణజ్ఞో వసిష్ఠో భగవానృషిః
ఆయన సంతుష్టుడు, శాంతుడు, కర్మల్లో నిపుణుడు, శక్తివంతుడు, యోగాభ్యాసి, తనను తాను నియంత్రించుకున్నవాడు. నీవు చెప్పిన పురాణజ్ఞుడు వసిష్ఠ మహర్షి కూడా అలానే ఉన్నాడు.
నియోగాత్తవ భూపాల అయోధ్యాయామతిష్ఠత । అపాలయద్భువం కృత్స్నాం త్వాం చ రక్షః సమాపతత్
నీ ఆజ్ఞతో, ఓ రాజా, ఆయన అయోధ్యలో ఉండి, భూమిని మొత్తం పరిరక్షించాడు. నీకు ప్రమాదం వచ్చినప్పుడు నిన్ను కాపాడాడు.
స చ శుక్రోపదేశేన రాక్షసస్త్వామథాభ్యగాత్ । నిద్రాసక్తం హనిష్యామి నాన్యథావసరస్త్వితి
ఆ సమయంలో, శుక్రాచార్యుని ఉపదేశంతో రాక్షసుడు నీ వద్దకు వచ్చాడు. 'నీవు నిద్రలో ఉన్నప్పుడు నిన్ను చంపుతాను, ఇంకో అవకాశం లేదు' అని అన్నాడు.
అథ విప్రో విదిత్వైతద్వసిష్ఠస్త్వద్ధితప్రియః । సుప్తం ప్రమత్తం కాకుత్స్థం రక్షో హంతి న సంశయః
ఆ విషయం తెలుసుకున్న వసిష్ఠుడు, నీకు మేలు కావాలని కోరుకున్న బ్రాహ్మణుడు, ఇలా ఆలోచించాడు — 'కాకుత్స్థుడు నిద్రలో, అప్రమత్తంగా లేనప్పుడు రాక్షసుడు చంపేస్తాడు.'
బ్రహ్మావాప్తవరం తద్ధి మయా కార్యం నివారణమ్ । ఇతి సంచింత్య విప్రర్షిః సేనామాదాయ నిర్గతః
'ఆ రాక్షసుడు బ్రహ్మదేవుని నుండి వరం పొందాడు. నేను ఈ పని జరగకుండా ఆపాలి.' అని ఆలోచించి, ఆ మహర్షి తన సైన్యాన్ని తీసుకుని బయలుదేరాడు.
రక్షో హంతుమశక్తస్తు మృత్యుహీనం తతో మునిః । స్వయం చ రాక్షసో భూత్వా వాక్యమాహ మహామునిః
ఆ రాక్షసుడు మరణం లేని వాడైనందున, వధించలేకపోయాడు. అప్పుడు ఆ ముని తానే రాక్షసుడిగా మారి ఇలా అన్నాడు.
కిమర్థమాగతోసీహ వనం మునినిషేవితమ్ । స ఆహ రాజా రక్షోఘ్నస్తమహం హంతుమాగతః
'ఈ మునులు నివసించే అరణ్యంలో నీవెందుకు వచ్చావు?' అని అడిగాడు. అతడు, 'నేను రాజును, రాక్షసులను సంహరించేవాడిని, అతన్ని చంపేందుకు వచ్చాను' అని సమాధానం చెప్పాడు.
మునిరప్యాహ కిం తేన జీవితేన మృతేన వా । భుక్త్వామిషం మదీయం తు యుద్ధం కృత్వా జయం వ్రజ
ఆ ముని ఇలా అన్నాడు: నీకు బ్రతుకుతో లేదా చావుతో ఏమి లాభం? నా మాంసాన్ని తిని, యుద్ధం చేసి, విజయాన్ని సాధించు.
రాక్షస ఉవాచ- కథం త్వం రాక్షసో మహ్యం భక్షణాయ భవిష్యసి । వసిష్ఠోఽప్యథ మానుష్యమాస్థాయ వియతి స్థితః
రాక్షసుడు ఇలా అడిగాడు: నువ్వు రాక్షసుడివై నాకు ఎలా భోజ్యమవుతావు? వసిష్ఠుడు కూడా మానవ రూపం ధరించి ఆకాశంలో నిలబడ్డాడు.
నిష్ఠీవ్య మస్తకే తస్య ముష్టినా తమతాడయత్ । తాడితో రాక్షసస్తేన వ్యద్రావయదృషిశ్చ తమ్
ఆ రాక్షసుడు ముని తలపై ఉమ్మి, గట్టిగా ముష్టితో కొట్టాడు. దాంతో రాక్షసుడు మునిని అక్కడినుండి తరిమేశాడు.
పలాయమానావన్యోన్యం జలధిం తు గతావుభౌ । తత్రస్థేన గ్రహేణాసౌ గృహీతో రాక్షసస్తదా
వారు ఇద్దరూ పరస్పరం పారిపోతూ సముద్రాన్ని చేరుకున్నారు. అక్కడ ఉన్న ఒక గ్రహం ఆ రాక్షసుణ్ణి పట్టేసింది.
మునిః పునరయోధ్యాయాం పూర్వవత్సమతిష్ఠత । శంభురువాచ- తస్మాత్స్వాభిమతం కుర్యాత్పురాణజ్ఞో విమత్సరః
ఆ ముని మళ్లీ అయోధ్యలో మునుపటిలాగే ఉండిపోయాడు. శంభుడు ఇలా అన్నాడు: అందువల్ల పురాణాలను తెలిసినవాడు, అసూయ లేకుండా, తనకు ఇష్టమైనదాన్ని చేయాలి.
శ్రవణస్య విధానం చ కథయామి శుభం శృణు । శుక్లపక్షే దినే శుద్ధే వారనక్షత్రయోగతః
శ్రవణానికి శుభమైన విధానాన్ని చెబుతాను, విను: శుక్లపక్షంలో, పవిత్రమైన రోజున, మంచి వారము, నక్షత్రం కలిసినప్పుడు,