స్నుషాదిభర్త్సనం బాల తాలహాస్యనిదర్శనమ్ । గురునిర్గమనాదీని సంచింత్య చ పునః పునః
కోడలు మొదలైనవారు దూషిస్తారు, పిల్లలు నవ్వుతారు, పెద్దవారు వెళ్లిపోయిన విషయాలు మళ్లీ మళ్లీ గుర్తు తెచ్చుకుంటాడు.
ఆహూతో భోజనాద్యర్థం భోజ్యాన్నాది వినిందయన్ । చిరముష్ణం చ నిర్భర్త్స్య పునశ్చింతామవాప సః
భోజనం కోసం పిలిచినపుడు ఆహారాన్ని తప్పుపడతాడు, చాలా కాలంగా చల్లారిపోయిందని నిందిస్తాడు, మళ్లీ ఆలోచనల్లో పడిపోతాడు.
అతిదుష్కృతికర్మ్మాహం కథం భోక్ష్యే కథం స్వపే । కథం తిష్ఠే కథం గచ్ఛే పరలోకః కథం భవేత్
‘నేను చాలా పాపాలు చేశాను, ఇప్పుడు ఎలా తినాలి? ఎలా నిద్రపోవాలి? ఎలా నిలబడాలి? ఎలా వెళ్లాలి? పరలోకం ఎలా ఉంటుంది?’ అని ఆందోళన పడతాడు.
ఇతి చింతాకులో నిత్యం న నమత్యపరాన్వితః । ద్విజస్య సదనం గత్వా పురాణజ్ఞస్య రాఘవ
ఇలా ఎప్పుడూ ఆలోచనలతో బాధపడుతూ, ఇతరులకు నమస్కారం చేయడు; ఓ రాఘవా, ఒక పండిత బ్రాహ్మణుని ఇంటికి వెళ్ళాడు.
లజ్జావాక్కృతవక్త్రశ్చ కింకరోమీత్యభాషత । న కించిదప్యువాచాసౌ ద్విజః పౌరాణికస్తదా
సిగ్గుతో తలనమిలి, ‘నేను ఏమి చేయాలి?’ అని అడిగాడు; ఆ పురాణాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణుడు మాత్రం ఏమీ చెప్పలేదు.
పాపోయమితి విజ్ఞాయ శిష్యేణ నిరగామయత్ । గౌతమోపి వినిర్గమ్య ద్వార్యేవ చ బహిః స్థితః
ఇతడు పాపి అని గ్రహించి, తన శిష్యునితో బయటకు పంపించాడు; గౌతముడు కూడా బయటకు వెళ్లి ద్వారం దగ్గర నిలబడ్డాడు.
భువ్యాసీనం తు విజ్ఞాయ పురాణార్థవిచారకమ్ । కథం కథమపి ప్రాప్య పీఠం దత్తం చ నాభజత్
భూమిపై కూర్చుని పురాణార్ధాన్ని ఆలోచిస్తున్నాడని చూసి, ఎలాగోలా దగ్గరకు వచ్చాడు, ఇచ్చిన పీఠాన్ని మాత్రం స్వీకరించలేదు.
నిషణ్ణో భూతలే రామ పురాణజ్ఞమభాషత । ప్రాయశ్చిత్తం కరిష్యామి తదత్రైవ విధీయతామ్
భూమిపై కూర్చుని, ఓ రామా, పురాణాలు తెలిసినవారిని చూసి, ‘నేను ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలనుకుంటున్నాను, దయచేసి ఇక్కడే చెప్పండి’ అని అడిగాడు.
బ్రాహ్మణ ఉవాచ- పాపాని కీర్తయస్వ త్వం సర్వథైవ కృతాని తు । స చాపి నాఽకృతం కించిన్మయా పాపమితీరయన్
బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు — "నీ చేసిన పాపాలన్నిటినీ ఎలాంటి దాచిపెట్టకుండా చెప్పు." అతడు, "నేను చేయని పాపం ఏదీ లేదు," అని చెప్పాడు.
రుదన్పపాత భూమ్యాం చ కథం తాతేతి పీడితః । బ్రాహ్మణస్తమథ ప్రాహ ప్రాయశ్చిత్తం న విద్యతే
అతడు ఏడుస్తూ భూమిపై పడిపోయి, "ఎలా తండ్రి?" అని బాధతో అడిగాడు. అప్పుడు బ్రాహ్మణుడు, "దీనికి పరిహారం లేదు," అన్నాడు.
మహాపాపం త్రిరావృత్తే పునశ్చ యది చేత్కృతమ్ । గౌతమ ఉవాచ- పౌరాణిక మహాభాగ ప్రాప్యాపి త్వామహం కథమ్
మూడు సార్లు పెద్ద పాపం చేసినా, మళ్లీ చేసినా — గౌతముడు ఇలా అన్నాడు — "పౌరాణిక మహాశయా, నిన్ను చేరినా నేను ఎలా..."
పాపయుక్తో ద్విజశ్రేష్ఠ సంగతిర్విఫలా భవేత్ । పౌరాణిక ఉవాచ- శాస్త్రం ప్రమాణం సర్వేషాం ప్రాయశ్చిత్తవినిర్ణయే
పాపంతో కలిసినవాడు, ద్విజశ్రేష్ఠా, అతడితో కలవడం వృథా. పౌరాణికుడు ఇలా అన్నాడు — "పరిహార నిర్ణయంలో శాస్త్రమే ప్రామాణికం."
తద్వినా యో హి తం బ్రూయాత్ప్రాయాశ్చిత్తం న తద్భవేత్ । సకృత్కృతే సకృత్ప్రోక్తం ద్వితీయే ద్విగుణం భవేత్
శాస్త్రం లేకుండా ఎవరు పరిహారం చెప్పినా అది సరైనది కాదు. మొదటి సారి చేసిన పాపానికి ఒకసారి పరిహారం, రెండోసారి అయితే రెండింతలు చేయాలి.
తృతీయే త్రిగుణం ప్రోక్తం చతుర్థే నాస్తి నిష్కృతిః । త్వయా కృతం తు బహుధా చతుర్విధమపీచ్ఛయా
మూడోసారి అయితే మూడింతలు చేయాలి. నాలుగోసారి అయితే పరిహారం లేదు. కానీ నువ్వు ఎన్నో రకాలుగా, నాలుగు విధాలుగా కూడా, నీ ఇష్టంతో చేసావు.
కథం వక్తుమహం శక్తః ప్రాయశ్చిత్తం భవాదృశే । గౌతమోఽపి పునః ప్రాహ క్వ గంతవ్యం మయేతి చ । ఉపవాసత్రయం కృత్వా శివరాత్రిమవిందత
నీలాంటి వాడికి నేను ఎలా పరిహారం చెప్పగలను? గౌతముడు మళ్లీ, "నేను ఎక్కడికి పోవాలి?" అని అడిగాడు. మూడు రోజులు ఉపవాసం చేసి, శివరాత్రిని ఆచరించాడు.
చతుర్థముపవాసం చ చకారాతీవ దుఃఖితః । పారణం చాప్యమాయాం స కృతవాన్ఫలవల్కలైః
చాలా బాధతో నాలుగో ఉపవాసం కూడా చేశాడు. తరువాత ఫలాలు తిని, వల్కలాలు ధరించి, సమయానికి ఉపవాసం విరమించాడు.
అథ ప్రదక్షిణం చక్రే శ్రీశైలస్య చ స ద్విజః । గతవాన్మందిరం పశ్చాచ్చింతయాతికృశః శ్వసన్
ఆ బ్రాహ్మణుడు శ్రీశైలాన్ని ప్రదక్షిణగా చేశాడు. తరువాత, బాగా క్షీణించి, ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, లోతుగా ఆలోచిస్తూ ఆలయానికి వెళ్లాడు.
కథం పాపనివృత్తిర్మే తూష్ణీంభూతస్య సేత్స్యతి । అనంతమవిచార్యం కిం పాపం చ సుమహత్తరమ్
ఇప్పుడు నేను మౌనంగా ఉన్నప్పుడు, నా పాప విమోచనం ఎలా జరుగుతుంది? ఈ పాపం ఎంత గొప్పదో, అంతగా ఉండటం ఏంటి?
శ్రుత్వా న కోపి మే బ్రూయాత్ప్రాయశ్చిత్తం విధీయతామ్ । కింతు కస్మిన్పురాణే తు శ్రుతే జ్ఞాతం భవిష్యతి
నేను విన్నా, ఎవరూ నాకు సరైన పరిహారం చెప్పడం లేదు. కానీ ఏదైనా పురాణం వింటే తెలిసొచ్చే అవకాశం ఉంది.
ఇతి కృత్వా మతిం సోథ పురాణజ్ఞమభాషత । పురాణమేకం మే తాత వ్యాఖ్యాతు భగవానితి
ఇలా ఆలోచించి, పురాణాలను తెలిసినవాడిని అడిగాడు — "తండ్రి, దయచేసి నాకు ఒక పురాణాన్ని వివరించండి."
జాతకర్మాదిసంస్కారాన్కారయస్వ మమాశు వై । ద్విజో భూత్వా శృణోమ్యద్య ప్రాయశ్చిత్తం కరోమ్యతః
"పుట్టినప్పటి నుంచి చేసే సంస్కారాలన్నీ నాకు త్వరగా చేయించు. బ్రాహ్మణుడిగా మారి, ఈ రోజు విని, పరిహారం చేస్తాను."
విధాయకం పురాణం మే భవిష్యతి చ కీర్తితమ్ । అతః శక్యం కరిష్యామి పురాణార్థం వినిశ్చయన్
"నాకు ప్రామాణికంగా ఉండే పురాణాన్ని చదవండి. అప్పుడు పురాణార్థం తెలుసుకుని, నేను చేయగలను."
పౌరాణిక ఉవాచ- యథావత్కీర్తయిష్యామి పురాణం పాపనాశనమ్ । యథాజ్ఞానం యథాశక్తి యథాశుద్ధం యథావిధి
పౌరాణికుడు ఇలా అన్నాడు — "పాపాలను తొలగించే పురాణాన్ని, నా జ్ఞానం, శక్తి, శుద్ధి, విధి ప్రకారం సరిగ్గా చదువుతాను."
కిం వాంచ్ఛసి పురాణం తు కీర్తయిష్యే తదేవ తు । గౌతమ ఉవాచ- సర్వం రుచి పురాణం మే వక్తవ్యం కిం హితం వద
"ఏ పురాణాన్ని కావాలనుకుంటున్నావో చెప్పు, అదే చదువుతాను." గౌతముడు అన్నాడు — "నాకు నచ్చే, నాకు మేలు చేసే పురాణాన్ని చెప్పు."
శ్రుతే యస్మిన్భిదా నైవ జాయతే తు హరీశయోః । పౌరాణిక ఉవాచ- కౌర్మోక్తం యత్పురాణం తద్దేవయోరభిదాభిధమ్
"దానిని వింటే హరి, ఈశ్వరుల మధ్య విభేదమేమీ కలగదు." పౌరాణికుడు అన్నాడు — "కూర్ముడు చెప్పిన పురాణం, ఆ ఇద్దరు దేవతల మధ్య ఏ విభేదమూ లేనిది."
శృణోతి యస్తత్ప్రథమం తస్య పాపం వినశ్యతి । తస్య వక్తా తు యో విప్రస్తస్య విఘ్నాంతరం భవేత్
దాన్ని మొదట విన్నవాడికి పాపం నశిస్తుంది. కానీ దాన్ని చదివే బ్రాహ్మణుడికి మాత్రం కొన్ని అడ్డంకులు వస్తాయి.
శ్రోతవ్యం మన్యతే పాపో యది భార్యా వినశ్యతి । కించైకం దుష్కరం వక్ష్యే శ్రోతుర్వక్తురనిందకమ్
పాపుడు తన భార్య మరణిస్తే వినాలని అనుకుంటే, నేను ఒకటి చెబుతాను. అది వినేవారికీ చెప్పేవారికీ ఎలాంటి నింద రాదు, కానీ చేయడం చాలా కష్టం.
వ్యాఖ్యాతరి యది ప్రీతిర్ద్ధర్మాదేవ ప్రకాశినీ । ఆచారదర్శనే పుణ్యే కర్మమోక్షాదిదర్శకే
వివరణ చెప్పేవారిపై ప్రేమ ధర్మంతోనే వెలుగులోకి వస్తే, ఆచరణలో మంచితనాన్ని, పుణ్యాన్ని, మోక్షానికి దారి చూపే కార్యాలను గమనించడంలో కలిగితే,
తదా తుష్టో మహేశః స్యాద్విష్ణురిష్టఫలప్రదః । పితరస్తారితాస్తేన యాంతి తే పరమాం గతిమ్
అప్పుడు మహేశ్వరుడు సంతుష్టుడవుతాడు, విష్ణువు కోరిన ఫలితాన్ని ఇస్తాడు, పితృదేవతలు కూడా ఆ ద్వారా రక్షింపబడి, పరమ గమ్యాన్ని పొందుతారు.
శ్రీరామ ఉవాచ- కథం పాతకసంఘాత సంక్రమే బ్రాహ్మణాధమే । పురాణజ్ఞః కథం వ్యాఖ్యాం చకార ద్విజసత్తమ
శ్రీరాముడు ఇలా అడిగాడు — పాపాలు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, పురాణాలను తెలిసిన బ్రాహ్మణుడు, అతి నీచుడు అయినా, ఎలా వివరణ చెప్పగలిగాడు? ద్విజశ్రేష్ఠా, చెప్పండి.