ధర్మం చర యథాశక్తి యథాకాలం యథావిధి । విముక్తపాపః పశ్చాత్త్వముత్తమాం గతిమేష్యసి
నీ శక్తికి తగినట్లుగా, సమయానికి తగినట్లుగా, నియమం ప్రకారం ధర్మాన్ని ఆచరించు. పాపాల నుండి విముక్తుడై, చివరకు ఉత్తమమైన స్థితిని పొందుతావు.
పురాణమథవా నిత్యం శృణుష్వావహితశ్చ సన్ । నిరాశో వా మహేశానం పూజయస్వ పినాకినమ్
లేకపోతే, నిత్యం పురాణాన్ని శ్రద్ధగా విను. లేక ఆశలు లేకుండా, త్రిశూలధారి మహేశానుని భక్తిగా పూజించు.
దేవం వా పుండరీకాక్షం కేశవం క్లేశనాశనమ్ । సంన్యాసమథవా నిత్యం బ్రహ్మజ్ఞానపరో భవ
పద్మపత్రాలాంటి కన్నులు కలిగిన కేశవుడైన దేవుని భక్తిగా సేవించు; లేకపోతే ఎప్పుడూ సంయాసంలో, పరమాత్మ జ్ఞానాన్ని తెలుసుకోవడంలో నిమగ్నుడవు.
అథవా గచ్ఛ కాశీశం ముక్తౌ వా మృతిమాప్నుహి । గయాం వా గచ్ఛ తత్ర త్వం శ్రాద్ధం కర్తుం ప్రయత్నతః
లేకపోతే ముక్తికి ప్రసిద్ధమైన కాశీకి వెళ్లి అక్కడే మరణాన్ని పొందు; లేదా గయకు వెళ్లి అక్కడ శ్రాద్ధాన్ని శ్రద్ధగా నిర్వహించు.
అథవా సర్వవేదానాం సారం పాతకనాశనమ్ । రుద్రం రుద్రప్రియకరం జప ప్రత్యహమాదరాత్
లేకపోతే, పాపాలను తొలగించే అన్ని వేదాల సారమైన రుద్ర మంత్రాన్ని ప్రతిరోజూ భక్తితో జపించు.
శ్రీశైలమథవా గచ్ఛ కేదారమథవేచ్ఛయా । అథవా ప్రతివర్షే తు మాఘస్నానం ప్రవర్తయ
లేకపోతే, నీ ఇష్టానుసారం శ్రీశైలానికి లేదా కేదారానికి వెళ్లు; లేదా ప్రతి సంవత్సరం మాఘ మాసంలో స్నానం చేయు.
కిమత్ర బహునోక్తేన ధర్మభక్తః సదా భవ । నైవం నరకవాసస్తే భవితా తు ద్విజాధమ
ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు; ఎప్పుడూ ధర్మానికి భక్తుడవై ఉండు. అప్పుడు నీవు నరకంలో నివసించాల్సిన అవసరం ఉండదు.
గౌతమ ఉవాచ- శ్రుత్వా సర్వం కరిష్యామి పురాణం భవతో ముఖాత్ । శాస్త్రం విశ్వాసహేతుం చ వర్జం చాపి వదస్వ మే
గౌతముడు ఇలా అన్నాడు — భగవంతుడా! మీరు చెప్పిన ప్రతిదీ నేను చేస్తాను. శాస్త్రంలో విశ్వాసానికి కారణమైన, వర్జించాల్సిన వాటిని కూడా నాకు చెప్పండి.
పౌరాణిక ఉవాచ- వర్జ్యం మాంసం సురాఽన్యస్త్రీ భోగో ద్యూతం వికత్థనమ్ । పారుష్యమనృతం మాయా దేవదేవవినిందనమ్
పురాణికుడు ఇలా అన్నాడు — మాంసం, మద్యం, పరస్త్రీ సుఖం, జూదం, పొగడడం, కఠినంగా మాట్లాడటం, అబద్ధం, మాయ, దేవతలను నిందించడం వీటన్నిటిని దూరంగా ఉంచు.
గురూణాం సురవృద్ధానాం పురాణస్మృతిభాషిణామ్ । నిందనం శ్వేతవృంతాకం కృతకాలాబువర్తనమ్
గురువులను, వృద్ధ దేవతలను, పురాణాలు, స్మృతులు చెప్పేవారిని నిందించడం, తెల్ల వంకాయ తినడం, నిర్ణీత కాలానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించడం వీటిని కూడా దూరంగా ఉంచు.
బీజపూరం కుసుంభం చ లోహితం శృంగమేవ చ । అరరుం నాలికేరం చ కూష్మాండకం తథైవ చ
బీజపూరం, కుసుంభం, ఎర్ర పండ్లు, అరరు, కొబ్బరి, కూసుమడికాయ వీటిని కూడా తినకూడదు.
కోవిదారఫలం తైలపక్వం మానవజం పయః । వార్ధ్రీణస ఖరీ దుగ్ధం సూతికా క్షీరమావికమ్
కోవిదారపు పండు, నూనెలో ఉడికించిన పాలను, మానవ పాలను, ఎద్దు, గాడిద పాలను, ప్రసవించిన మహిళ పాలను, గొర్రె పాలను తినడం వర్జ్యం.
ఔష్ట్రమేకశఫక్షీరం మార్గమాజం నృసంభవమ్ । వివత్సాసంధినీక్షీరం లవణం చైవ యోగి యత్
ఒంటె పాలను, ఒక్క పాదం ఉన్న జంతువుల పాలను, అడవి జంతువుల మాంసాన్ని, పిల్లలు లేని ఆవు పాలను, ఉప్పును కూడా తినకూడదు, ఓ యోగీ!
నాలికేరరసం కాంస్యే తామ్రే మధు చ సీసకే । కాచే తక్రం కరంభాంశ్చ ఘృతాక్తాన్నైవ కారయేత్
కొబ్బరి రసం కాంస్య లేదా రాగి పాత్రలో, తేనె సీసంలో, మజ్జిగ కంచు పాత్రలో, నెయ్యి కలిపిన అన్నం ఈ పాత్రల్లో తయారు చేయకూడదు.
హోమం తు మృణ్మయే పాత్రే పురోడాశం తు రాజతే । న సేవేత పరం లోకే శుభార్థీ తు విచక్షణః
హోమాన్ని మట్టి పాత్రలో, పురోడాశాన్ని వెండి పాత్రలో చేయాలి; శుభాన్ని కోరే జ్ఞాని ఇతర పాత్రలు ఉపయోగించకూడదు.
పాత్రాంతశ్చూర్ణలేపోఽపి తత్ర భక్షణమేవ చ । క్రముకస్య తథా భక్షశ్చూర్ణపత్రస్య చైవ హి
పాత్రలో పొడి రాసిన ఆహారం తినకూడదు; అలాగే తాంబూలం లేదా తాంబూలపు ఆకుల పొడిని కూడా తినకూడదు.
క్రముకస్యాపి పక్వస్య భక్షణం క్రమియోగినః । పాయసే లవణం చైవ కేవలం చ కరార్పితమ్
యోగికి అయినా, ఉడికించిన తాంబూలం తినడం, పాయసంలో ఉప్పు కలపడం, లేదా చేతిలో పెట్టడం కూడా వర్జ్యం.
సింధుసౌరాష్ట్రకాంబోజమాగధేషు చ సింహలే । న దోషాయ భవేత్తత్ర క్షీరం చ లవణాన్వితమ్
సింధు, సౌరాష్ట్ర, కాంబోజ, మగధ, సింహళ దేశాలలో పాలలో ఉప్పు కలిపినా తప్పు కాదు.
క్షీరాణి చ సమస్తాని లవణాని చ యోగతః । దేశేష్వన్యేషు దోషాయ పానే చైవేహ సంశయః
ఇతర ప్రాంతాల్లో పాలలో ఉప్పు కలిపితే తప్పు. ఇక్కడ దాని గురించి సందేహం ఉంది.
కిమత్ర బహునోక్తేన సద్భిర్నింద్యం వివర్జయేత్ । శంభురువాచ- ఏవం తస్య వచః శ్రుత్వా బ్రాహ్మణస్య మహాత్మనః
ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు; మంచి వారు నిందించబడే వాటిని దూరంగా ఉంచాలి.
స్వమేవ భవనం గత్వా చింతయామాస దుఃఖితః । రాత్రౌ మృత్యుర్దివా చేతి న జానాతి మహానపి
తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్లి, ఆ మనిషి బాధతో ఆలోచించసాగాడు — ఎంత గొప్పవాడైనా మరణం రాత్రిపూట వస్తుందో, పగలిపూట వస్తుందో ఎవరికీ తెలియదు.
పరలోకే సుఖం దుఃఖమిహ భోగవినోదనమ్ । క్రిమికీటమనుష్యాద్యైః సుఖ దుఃఖైః పృథక్పృథక్
పరలోకంలో సుఖమో, దుఃఖమో ఉంటుంది; ఈ లోకంలో అనుభవాలు ఆనందాన్ని, బాధను కలిగిస్తాయి. ఇవన్నీ పురుగులు, కీటకాలు, మనుష్యులు మొదలైనవారికి వేరుగా, వేరుగా అనిపిస్తాయి.
ప్రతిజీవంతు హేతూనాం భేదోఽపి సువినిశ్చయః । ఏకస్యాపి హి జీవస్య నాస్తి చైకవిధా స్థితిః
ప్రతి జీవికి కారణాలు వేర్వేరు అని బాగా స్థిరంగా తెలిసిన విషయమే; ఒక్క జీవికి కూడా ఒకే విధమైన స్థితి ఉండదు.
జన్మకాలే మహాఽజ్ఞానం శైశవేత్యల్పబోధనమ్ । స్ఖలత్పదేల్పవిజ్ఞానం బాల్యే చాల్పం తథైవ చ
పుట్టినప్పుడు గొప్ప అజ్ఞానం, చిన్నప్పట్లో తక్కువ అర్ధం, బాల్యంలో తడబడే అడుగులు, తక్కువ జ్ఞానం — ఇవే మన స్థితి.
కౌమారే క్రీడనరతిర్యౌవనే విషయోషితమ్ । యౌవనే వినివృత్తే తు ద్రవ్యసంపాదనేషణా
చిన్న వయసులో ఆటలలో ఆనందం, యవ్వనంలో ఇంద్రియ సుఖాలు, స్త్రీలతో సంతోషం; యవ్వనం పోయాక ధనం సంపాదించడమే ధ్యాస.
వార్ద్ధకే భోగలిప్సా చ న భోక్తుం క్షమతేపి చ । దూషికా శ్లేష్మలాలాభిర్వలీపలితకంపనైః
వృద్ధాప్యంలో అనుభవించాలనే కోరిక ఉన్నా, అనుభవించలేరు; శ్లేష్మం, లాలాజలం, ముడతలు, తెలుపు జుట్టు, వణుకు — ఇవన్నీ బాధిస్తాయి.
శ్వాసకాసానిలాక్షిప్తైర్హృషీకైర్వికలైర్యుతః । కించిద్ధర్తుం న శక్నోతి న చ జానాతి కించన
శ్వాసకోసాలు, దగ్గు, వాయువు, ఇంద్రియ బలహీనతలు బాధిస్తుంటే, ఏదీ పట్టుకోలేడు, ఏదీ గుర్తుపట్టలేడు.
తిష్ఠంతీషు పరస్త్రీషు గుహ్యస్థానం ప్రదర్శయేత్ । కోశకండూయనపరః క్రూరో జీవితలక్షణైః
పక్కనే ఇతర స్త్రీలు ఉన్నా, తన రహస్య భాగాలు చూపిస్తాడు; ఒంటిపై గజ్జి తీయడంలో మునిగిపోతాడు, కఠినంగా ప్రవర్తిస్తాడు, జీవితం అలానే సాగుతుంది.
కండూయతే స్ఫిచౌ వస్త్రముద్ధృత్య చ విచాలయన్ । భుంజానః శ్లేష్మణా గ్రాసం గ్రసితుం న చ శక్నుయాత్
తన నితంబాలను గజ్జి తీయడానికి వస్త్రాన్ని పైకి లేపి కదిలిస్తాడు; తినేటప్పుడు శ్లేష్మం వల్ల ఆహారం దిగలేదు.
యదా కాసస్తదా జజ్ఞే పాయువాయుశ్చ శబ్దవాన్ । నిఃసృతిశ్చ మలస్యాపి శ్లేష్మనిర్గమ ఏవ చ
దగ్గుతోపాటు, పాయువు ద్వారా శబ్దంతో వాయువు బయటకు వస్తుంది; మల విసర్జన, శ్లేష్మం కూడా బయటకు వస్తాయి.