ఆతనుష్వేతివాక్యైశ్చ ప్రతిపాద్యాయ తే నమః । అష్టమూర్తే నమస్తుభ్యం పశూనాంపతయే నమః
'ఆతనుషు' వంటి వాక్యాలలో స్థితుడైన నీకు నమస్కారం. అష్టమూర్తులైన దేవునికి, పశువుల అధిపతికి నమస్కారం.
త్ర్యంబకాయ త్రినేత్రాయ సోమసూర్యాగ్నిలోచన । సుభృంగరాజధత్తూరద్రోణపుష్పప్రియాయ తే
త్ర్యంబకునికి, మూడు కన్నులవారికి, చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని కన్నులుగా ఉన్నవారికి, సుభృంగ, రాజధత్తూర, ద్రోణ పుష్పాలను ఇష్టపడే దేవునికి నమస్కారం.
బృహతీపూగపుంనాగ చంపకాదిప్రియాయ చ । నమస్తేస్తు నమస్తేస్తు భూయ ఏవ నమోనమః
బృహతి, పూగ, పున్నాగ, చంపక మొదలైన పుష్పాలను ఇష్టపడే దేవునికి నమస్కారం, నమస్కారం, మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.
శివో హరిమథ ప్రాహ మా భైషీర్వద మేఽఖిలమ్ । హనుమానువాచ- శివలిగార్చనం కార్యం భస్మోద్ధూలితదేహినా
శివుడు హరిని చూచి, 'భయపడవద్దు, నాకు అన్నీ చెప్పు' అన్నాడు. హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: 'శివలింగాన్ని బస్మంతో అలంకరించినవాడు పూజ చేయాలి.'
దివాసంపాదితైస్తోయైః పుష్పాద్యైరపి తాదృశైః । దేవ విజ్ఞాపయిష్యామి శివపూజావిధిం శుభమ్
'పగలు సేకరించిన నీళ్ళతో, పువ్వులతో మరియు ఇతర ద్రవ్యాలతో పూజ చేయాలి. దేవా, శివపూజ విధిని నేను నీకు వివరించగలను.'
సాయంకాలే తు సంప్రాప్తే అశిరః స్నానమాచరేత్ । క్షాలితం వసనం శుష్కం ధృత్వాచమ్య ద్విరగ్రధీః
'సాయంకాలం వచ్చినప్పుడు, తల లేని వాడు స్నానం చేయాలి. శుభ్రమైన, పొడిగా ఉన్న వస్త్రాలు ధరించి, ఆచమనం చేసి, తూర్పు దిశగా కూర్చోవాలి.'
అథ భస్మ సమాదాయ ఆగ్నేయం స్నానమాచరేత్ । ప్రణవేన సమామంత్ర్యాప్యష్టవారమథాపి వా
'తర్వాత బస్మం తీసుకొని, అగ్నేయ స్నానం చేయాలి. ప్రణవంతో ఆహ్వానించి, ఎనిమిది సార్లు అయినా చేయవచ్చు.'
పంచాక్షరేణ మంత్రేణ నామ్నా వా యేనకేనచిత్ । సప్తాభిమంత్రితం భస్మ దర్భపాణిః సమాహరేత్
'పంచాక్షరీ మంత్రంతో లేదా ఏ పేరుతో అయినా, ఏడుసార్లు మంత్రపూరితమైన బస్మాన్ని, దర్భను చేతిలో పట్టుకొని తీసుకోవాలి.'
ఈశానః సర్వవిద్యానాముక్త్వా శిరసి పాతయేత్ । తత్పురుషాయ విద్మహే ముఖే భస్మ ప్రసేచయేత్
ఈశానః సర్వవిద్యానాం అని పఠిస్తూ బస్మాన్ని తలపై ఉంచాలి. తత్పురుషాయ విద్యమహే అని పఠిస్తూ నోటికి బస్మాన్ని చల్లాలి.
అఘోరేభ్యోఽథ ఘోరేభ్యో భస్మ వక్షసి నిక్షిపేత్ । వామదేవాయ నమ ఇతి గుహ్యస్థానే వినిక్షిపేత్
అఘోరేభ్యోఽథ ఘోరేభ్యో అని పఠిస్తూ బస్మాన్ని ఛాతిపై పెట్టాలి. వామదేవాయ నమః అని పఠిస్తూ రహస్య భాగంలో పెట్టాలి.
సద్యోజాతం ప్రపద్యామి నిక్షిపేదథ పాదయోః । ఉద్ధూలయేత్సమస్తాంగే ప్రణవేన విచక్షణః
సద్యోజాతం ప్రపద్యామి అని పఠిస్తూ పాదాలపై బస్మాన్ని పెట్టాలి. ఆ తరువాత ఓం అని పలుకుతూ జ్ఞాని తన శరీరమంతటా బస్మాన్ని చల్లాలి.
త్రైవర్ణికానాముదితః స్నానాదివిధిరుత్తమః । శూద్రాదీనాం ప్రవక్ష్యామి యదుక్తం గురుణా తథా
మూడు వర్ణాలవారికి ఈ స్నానం మొదలైన విధానం ఉత్తమమైనదిగా చెప్పబడింది. ఇప్పుడు గురువు చెప్పినట్లుగా శూద్రులు మరియు ఇతరులకు వర్తించే విధానాన్ని వివరించబోతున్నాను.
శివేతి పదముచ్చార్య భస్మసంమంత్రయేత్సుధీః । సప్తవారమథాదాయ శివాయేతి శిరః క్షిపేత్
శివ అని పలుకుతూ జ్ఞాని బస్మాన్ని పవిత్రం చేయాలి. ఆ తరువాత ఏడుసార్లు తీసుకుని శివాయ అని పలుకుతూ తలపై పెట్టాలి.
శంకరాయ ముఖే ప్రోక్తం సర్వజ్ఞాయ హృది క్షిపేత్ । స్థాణవే నమ ఇత్యుక్త్వా గుహ్యే చాపి స్వయంభువే
శంకరాయ అని పలుకుతూ నోటికి బస్మాన్ని పెట్టాలి. సర్వజ్ఞాయ అని పలుకుతూ హృదయంలో పెట్టాలి. స్థాణవే నమః అని పలుకుతూ రహస్య భాగంలో, అలాగే స్వయంభువునికి కూడా పెట్టాలి.
ఉచ్చార్య పాదయోః క్షిప్త్వా భస్మశుద్ధమతః పరమ్ । నమః శివాయేత్యుచ్చార్య సర్వాంగోద్ధూలనం స్మృతమ్
మంత్రాన్ని పలుకుతూ పవిత్రమైన బస్మాన్ని పాదాలపై పెట్టాలి. ఆ తరువాత నమః శివాయ అని పలుకుతూ శరీరమంతటా చల్లడం చేయాలి.
తదభావే తు దూర్వాః స్యుస్తదభావే తు రాజతమ్ । సంధ్యోపాస్తిం జపం దేవ్యాః కృత్వా దేవగృహం వ్రజేత్
బస్మం లేకపోతే దర్భ గడ్డి ఉపయోగించాలి. అది కూడా లేకపోతే వెండి వాడాలి. సంధ్యోపాసన, దేవికి జపం చేసి దేవాలయానికి వెళ్లాలి.
దేవవేదిమథో వాపి కల్పితం స్థండిలం తు వా । మృణ్మయం కల్పితం శుద్ధం పద్మాదిరచనాయుతమ్
దేవుని వేదిక వద్దా, లేక ప్రత్యేకంగా తయారుచేసిన స్థండిలంలోనైనా, లేక శుభ్రమైన మట్టి మీద పద్మాది అలంకరణలతో కూడిన ప్రదేశంలోనైనా—
చాతుర్వర్ణక రంగైశ్చ శ్వేతేనైకేన వా పునః । విచిత్రాణి చ పద్మాని స్వస్తికాది తథైవ చ
నాలుగు వర్ణాల రంగులతో, లేక కేవలం తెలుపు రంగుతో, వివిధ పద్మాలు, స్వస్తికాలు మొదలైన ఆకృతులతో—
ఉత్పలాది గదా శంఖ త్రిశూలం డమరుం తథా । సరోక్తపంచప్రాసాదం శివలింగమథైవ చ
నీలకమలాలు, గదలు, శంఖాలు, త్రిశూలాలు, డమరుకాలు, ఐదు గోపురాల గుడి, శివలింగం వంటి ఆకృతులతో—
సర్వకామఫలం వృక్షం కులకం కోలకం తథా । షట్కోణంచత్రికోణంచనవకోణమథాపివా
సర్వకామఫల వృక్షం, గుచ్చాలు, చిన్న గుట్టలు, ఆరు మూలల, మూడు మూలల, తొమ్మిది మూలల ఆకృతులతో—
కోణద్వాదశకాందోలాం పాదుకావ్యజనాని చ । చామరచ్ఛత్రయుగలం విష్ణుబ్రహ్మాదికం తథా
పన్నెండు మూలల ఊయల, పాదుకలు, వంటివేలు, చామరాలు, గొడుగుల జత, విష్ణువు, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతల ఆకృతులతో—
చూర్ణైర్విరచయేద్వేద్యాం ధీమాన్దేవాలయేఽపి వా । యత్రాపి దేవపూజా స్యాత్తత్రైవం కల్పయేద్బుధః
పొడిపదార్థాలతో వీటిని వేదికపై లేదా దేవాలయంలో రూపొందించాలి. ఎక్కడ దేవతా పూజ జరుగుతుందో అక్కడ ఇలా అలంకరించాలి.
స్వహస్తరచితం ముఖ్యం క్రీతం చైవ తు మధ్యమమ్ । యాచితం తు కనిష్ఠం స్యాద్బలాత్కారమథాధమమ్
తానే స్వయంగా చేసినది ప్రధానమైనది. కొనుగోలు చేసినది మధ్యమం. అడిగి తీసుకున్నది కనిష్ఠం. బలవంతంగా తీసుకున్నది అత్యంత తక్కువదైనది.
అర్హేషు యత్త్వనర్హేషు బలాత్కారాత్తు నిష్ఫలమ్ । రక్తశాలి జపా స్థాణ కలమాసిత రక్తకైః
యోగ్యులకు ఇచ్చినదే ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. అనర్హుల నుండి బలవంతంగా తీసుకున్నది ఫలితం ఇవ్వదు. ఎర్ర బియ్యం, జపా పువ్వు, స్థిరమైన వస్తువులు, మినుము, ఎర్ర రంగు పదార్థాలతో—
తందులైర్వ్రీహిమాత్రోత్థైః కర్ణైశ్చైవ యథాక్రమమ్ । ఉత్తమైర్మధ్యమైశ్చైవ కథితైరధమైస్తథా
బియ్యం, వరి, వాటి చెవులతో, యథాక్రమంగా, ఉత్తమమైనవి, మధ్యమమైనవి, కనిష్ఠమైనవి ఉపయోగించాలి.
పద్మాదిస్థాపనైరేవ తత్సమ్యగ్యాగమాచరేత్ । ప్రాగుత్తరముఖో వాపి యది వా ప్రాఙ్ముఖో భవేత్
పద్మాది వస్తువులతో సక్రమంగా స్థాపన చేయాలి. తూర్పు లేదా ఉత్తర దిశగా, లేక కనీసం తూర్పు ముఖంగా ఉండాలి.
ఆసనం చ ప్రవక్ష్యామి యథాదృష్టం యథాశ్రుతమ్ । కౌశం చార్మ్మం చైలతుల్యం దారవం తాడపత్రకమ్
ఇప్పుడు నేను ఆసనాన్ని వివరంగా చెబుతాను. అది కుశ గడ్డి, తోలు, బట్ట, చెక్క లేదా తాళిపత్రంతో తయారుచేయవచ్చు.
కాంబలం కాంచనం చైవ రాజతం తామ్రమేవ చ । గోకరీషార్కజైర్వాపి ఆసనం పరికల్పయేత్
కంబళం, బంగారం, వెండి, రాగి లేదా ఎండిన గోమయం కూడా ఆసనంగా ఉపయోగించవచ్చు.
వైయాఘ్రం రౌరవం చైవ హారిణం మార్గమేవ చ । చార్మం చతుర్విధం జ్ఞేయమథ బంధుకమేవ చ
పులి, ఎలుగు, జింక, మార్గంలో దొరికిన తోలు, అలాగే బంధుక అనే నాలుగు రకాల జంతు త్వచలను కూడా తెలుసుకోవాలి.
యథాసంభవమేతేషు హ్యాసనం పరికల్పయేత్ । కృతపద్మాసనో వాపి స్వాస్తికాసన ఏవ చ
ఈ పదార్థాలలో ఏది అందుబాటులో ఉంటే దానితో ఆసనం సిద్ధం చేసి, పద్మాసనం లేదా స్వస్తికాసనంలో కూర్చోవాలి.