తతశ్చ కుక్షావథ నాభిమండలే తతో ద్వితీయం నిదధాతి చాంజలౌ । శిరో గృహీత్వావనమయ్య శంకరః పస్పర్శ పృష్ఠం చిబుకేన సధ్వని
తర్వాత శివుడు రెండో కాలును నాభిమండలంపై ఉంచి, తల వంచి, తన మెంటతో హనుమంతుని వెన్నును తాకి, ఘనమైన ధ్వని చేయగా,
హారం చ ముక్తాపరికల్పితం శివో హనూమతః కంఠగతం చకార హ । అథ విష్ణుర్మహేశానమిదం వచనముక్తవాన్
శివుడు ముత్యాల హారాన్ని హనుమంతుని మెడలో వేసాడు. అదే సమయంలో విష్ణువు మహేశ్వరునితో ఇలా అన్నాడు:
హనూమతా సమో నాస్తి కృత్స్నబ్రహ్మాండమండలే । శ్రుతి దేవాద్యగమ్యం హి పదం తవ కిలస్థితమ్
ఈ విశ్వంలో హనుమంతునికి సమానుడు ఎవరూ లేరు. దేవతలు, వేదాలు అందుకోలేని స్థానం నీ పాదాల దగ్గరే ఉంది.
సర్వోపనిషదవ్యక్తం త్వత్పదం కపి సర్వయుక్ । యమాదిసాధనైర్యోగైర్న క్షణం తే పదం స్థితమ్
ఓ వానరా! నీ పాదాలు అన్ని ఉపనిషత్తుల మర్మాన్ని కలిగి, అన్నింటితో ఏకమై ఉంటాయి. యమ నియమాది సాధనలతో, యోగంతో కూడా నీ స్థితిని క్షణమైనా అందుకోలేరు.
మహాయోగిహృదంభోజే బలం స్వచ్ఛం హనూమతి । వర్షకోటిసహస్రేషు తపః కృత్వా తు దుష్కరమ్
మహాయోగుల హృదయ పద్మంలో ఉన్న పవిత్రమైన బలమే హనుమంతునిలో ఉంది. కోట్ల సంవత్సరాలు కఠిన తపస్సు చేసినా,
త్వద్రూపం నాభిజానాతి కుతః పాదం మునీశ్వరాః । అహో భాగ్యం విచిత్రం హి చపలో వా నరో మృగః
నీ స్వరూపాన్ని మునులు కూడా గ్రహించలేరు, నీ పాదాలను తెలుసుకోవడం ఎక్కడి మాట! ఓ ఆశ్చర్యకరమైన అదృష్టం, చంచలమైన మనిషి గానీ, జంతువు గానీ నీ పాదాలను తన శరీరంపై ధరించగలిగితే!
ధత్తే పాదయుగం చాంగే యోగిహృద్యపి న క్షమమ్ । మయా వర్షసహస్రం తు సహస్రాబ్దం తథాన్వహమ్
నీ రెండు పాదాలు శరీరంపై ఉన్నా, యోగి హృదయం వాటిని నిలుపుకోలేను. నేను కూడా వేల సంవత్సరాలు, రోజూ రోజూ,
భక్త్యా సంపూజితోఽపీశ పాదో నో దర్శితస్త్వయా । లోకే వాదో హి సుమహాఞ్ఛుంభుర్నారాయణప్రియః
భక్తితో నిన్ను ఆరాధించినా, ప్రభూ! నీవు నీ పాదాన్ని నాకు చూపలేదు. లోకంలో ఈ విషయంలో గొప్ప వాదన ఉంది, నారాయణ ప్రియుడా!
హరిః ప్రియస్తథా శంభోర్న తాదృగ్భాగ్యమస్తి మే । సదాశివ ఉవాచ- న త్వయా సదృశో మహ్యం ప్రియోస్తి భగవన్హరే
హరి శంభువుకు ఎంత ప్రియమో, అంతే నాకు కూడా. కానీ నాకు అలాంటి అదృష్టం లేదు. సదాశివుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ భాగ్యశాలి హరే! నీవు నాకు సమానంగా ప్రియమైనవాడు మరొకడు లేడు.
పార్వతీ వా త్వయా తుల్యా న చాన్యో విద్యతే మమ । అథ దేవాయ మహతే గౌతమః ప్రణిపత్య చ
పార్వతీ కూడా నీకు సమానురాలు కాదు, నాకు మరొకరు లేరు. తరువాత గౌతముడు ఆ మహాదేవునికి నమస్కరించి,
వ్యజ్ఞాపయదమేయాత్మన్దేవైహి కరుణానిధే । మధ్యాహ్నోఽయం వ్యతిక్రాంతో భుక్తివేలాఽఖిలస్య చ
అపారమైన స్వామిని, కరుణాసాగరుడిని వినయంగా అడిగాడు: 'ఇప్పటికే మధ్యాహ్నం దాటి పోయింది, అందరికీ భోజన సమయం అయింది.'
అథాచమ్య మహాదేవో విష్ణునా సహితో విభుః । ప్రవిశ్య గౌతమగృహం భోజనాయోపచక్రమే
తర్వాత మహాదేవుడు ఆచమనం చేసి, విష్ణువుతో కలిసి గౌతముని ఇంట్లోకి ప్రవేశించి భోజనం చేయడం ప్రారంభించాడు.
రత్నాంగులీయైరథ నూపురాభ్యాం దుకూలబంధేన తడిత్సు కాంచ్యా । హారైరనేకైరథ కంఠనిష్క యజ్ఞోపవీతోత్తరవాససీ చ
రత్నాల ఉంగరాలు, నూపురాలు, మెరిసే పట్టు కట్టుబడి, మెరుగు హారాలు, మెడలో నిష్కం, యజ్ఞోపవీతం, ఉత్తరీయం ధరించి,
విలంబిచంచన్మణికుండలేన సుపుష్పిధమ్మిల్లవరేణ దేవః । పంచాంగగంధస్య విలేపనేన బాహ్వంగదైః కంకణకాంగులీయకైః
మణుల కుండలాలు ఊగుతూ, సువాసన పుష్పాలతో అలంకరించిన జడ, ఐదు రకాల సుగంధ ద్రవ్యాల అభిషేకం, భుజబందాలు, కంకణాలు, ఉంగరాలతో,
ఇత్థం విభూషితః శివో నివిష్టఉత్తమాసనే స్వసంముఖం హరిం తథా న్యవేశయద్వరాసనే । అన్యోన్యసంముఖౌ స్థితౌ హరీశౌ దేవసత్తమౌ సువర్ణభాజనాన్యథో దదౌ స చాపి గౌతమః
ఇలా అలంకరించబడిన శివుడు ఉత్తమ ఆసనంపై కూర్చుని, హరిని తన ఎదురుగా ఉన్న ప్రత్యేక ఆసనంలో కూర్చోబెట్టాడు. ఆ ఇద్దరు దేవతాధిపతులు ఒకరినొకరు ఎదురుగా చూసుకుంటూ ఉండగా, గౌతముడు వారికి బంగారు పాత్రలు ఇచ్చాడు.
త్రింశత్ప్రభేదభక్ష్యకం సుపాయసం చతుర్విధం సుపక్వపాకజాతకం శతద్వయం ప్రకల్పితమ్ । అపక్వపక్వమిశ్రకం శతత్రయం ప్రకల్పితం శతంశతం తథా సుకందశాకకం తథా మునిః
ముప్పై రకాల వంటలు, నాలుగు రకాల మంచి పాయసం, రెండు వందల రకాల మెరుగైన వంటలు, మూడు వందల రకాల మిశ్రమ వంటలు, వందలాది మృదువైన తీపి వంటలు ముని సమర్పించాడు.
శాకాది సర్పిషాన్వితం దదౌ చ పంచవింశతిం సుశర్కరాదికం తథా సుచూనదాడిమాదికమ్ । మోచాఫలం తు గోస్తనీం సుఖర్జునాగరంగకం జంబూఫలం ప్రియాలుకం వికంకతం ఫలం తథా
నూనెతో కలిపిన ఇరవై ఐదు రకాల కూరలు, మంచి సక్కర వంటలు, సున్నితమైన దాడిమ, దోసకాయ, అరటి పండ్లు, పాలు పండ్లు, రుచికరమైన ఖర్జూరాలు, జంబు పండ్లు, ప్రియాల పండు, వికంకట పండ్లు మొదలైనవి ఇచ్చాడు.
ఏవమాదీని చాన్యాని ద్రవ్యాణ్యర్ప్య యథావిధి । దత్వా చాపోశనం విప్రో భుంజధ్వమితి చాబ్రవీత్
ఇలా అనేక రకాల పదార్థాలు సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా సమర్పించి, చేతులు కడుక్కునేందుకు నీరు ఇచ్చి, ఆ ముని 'భోజనం చేయండి' అని అన్నాడు.
భుంజానేషు చ సర్వేషు వ్యజనం సూక్ష్మవస్త్రజమ్ । గౌతమః స్వయమాదాయ శివవిష్ణూ అవీజయత్
అందరూ భోజనం చేస్తుండగా, గౌతముడు స్వయంగా నాజూకు వస్త్రంతో చేసిన పంకను తీసుకుని శివుడు, విష్ణువుకు వాలి వడివేశాడు.
పరిహాసమథోకర్తుమియేష పరమేశ్వరః । పశ్య విష్ణో హనూమంతం కథం భుంక్తే స వానరః
ఆ పరమేశ్వరుడు సరదాగా మాట్లాడాలని భావించి, 'విష్ణువా, హనుమంతుడిని చూడు, ఆ కోతి ఎలా తింటున్నాడో!' అని అన్నాడు.
వానరం పశ్యతి హరౌ మండకం విష్ణుభాజనే । చిక్షేప మునిసంఘేషు పశ్యత్స్వపి మహేశ్వరః
హరి ముందు వానరుడిని, విష్ణువు పాత్రలో మండకాన్ని చూసిన మహేశ్వరుడు, అక్కడున్న మునులందరూ చూస్తుండగానే, దానిని వారి మధ్యకు విసిరాడు.
హనూమతే దత్తవాంశ్చ స్వోచ్ఛిష్టం పాయసాదికమ్ । త్వదుచ్ఛిష్టమభోజ్యం తు తవైవ వచనాద్విభో
తన స్వంత ఊచ్ఛిష్టమైన పాయసం మొదలైనవి హనుమంతునికి ఇచ్చాడు. 'ప్రభూ! మీ ఆజ్ఞ ప్రకారం, మీ ఊచ్ఛిష్టాన్ని తినకూడదు.'
అనర్హం మమ నైవేద్యం పత్రం పుష్పం ఫలం తథా । మహ్యం నివేద్య సకలం కూప ఏవ వినిక్షిపేత్
'నీకు నేను సమర్పించే పత్రం, పుష్పం, ఫలం నాకు అర్హత లేదు. నాకొచ్చే ప్రతిదీ బావిలో వేసేయాలి.'
అభుక్తే త్వద్వచో నూనం భుక్తే చాపి కృపా తవ । సదాశివ ఉవాచ- బాణలింగే స్వయంభూతే చంద్రకాంతే హ్యవస్థితే
'తినకపోతే అది నీ మాట వల్లే; తింటే అది నీ కృప వల్లే.' సదాశివుడు ఇలా అన్నాడు: 'బాణలింగంలో, చంద్రకాంతి ఉన్న చోట—'
చాంద్రాయణసమం జ్ఞేయం శంభోర్నైవేద్యభక్షణమ్ । భుక్తివేలేయమధునా తద్వైరస్యం కథాంతరాత్
'శంభువు నైవేద్యాన్ని తినడం చాంద్రాయణ వ్రతానికి సమానం. ఇప్పుడు భోజనం చేయడానికి సమయం, ఏదైనా అసహ్యం ఉంటే దూరంగా పెట్టు.'
భుక్త్వా తు కథయిష్యామి నిర్విశంకం విభుంక్ష్వ తత్ । అథాసౌ జలసంస్కారం కృతవాన్గౌతమో మునిః
'ముందు తిని, తర్వాత చెబుతాను—నిస్సంకోచంగా తిను.' అప్పుడు గౌతమ ముని జలసంస్కారం చేశాడు.
ఆరక్తసుస్నిగ్ధసుసూక్ష్మ గాత్రాననేకధా ధౌత సుశోషితాంగాన్ । తడాగతోయైః కృతవీజఘర్షితైర్విశోధితైస్తైః కరకానపూరయత్
అతని అవయవాలు ఎర్రగా, మృదువుగా, చాలా నాజూకుగా, ఎన్నో మార్లు కడిగి, బాగా ఆరబెట్టినవి. ఆ తడి చేతులతో, చెరువులోని నీటిని శుభ్రంగా రుద్ది, కడిగి, కుండలను నీటితో నింపాడు.
నద్యాః సైకతవేదికాం నవతరాం సంచ్ఛాద్య సూక్ష్మాంబరైః శుద్ధైః శ్వేతతరైరథోపరిఘటాంస్తోయేన పూర్ణాన్క్షిపేత్ । క్షిప్త్వా నాలకజాతిమాస్తపుటకం కంకోలకస్తూరికాచూర్ణం చన్దనచంద్రరశ్మివిశదాం మాలాం పుటాం తం క్షిపేత్
నదికట్టపై కొత్త మట్టి మీద, శుభ్రమైన తెల్లని సన్నని వస్త్రాలతో కప్పి, పైన నీటితో నిండిన కుండలను పెట్టాడు. అక్కడే తామర కాండాలు, కర్పూరపు పొట్లం, కంకోళం, కస్తూరి పొడి, చంద్రబింబంలా స్వచ్ఛమైన గంధమాలను కూడా ఉంచాడు.
యామస్యాపి పునశ్చ వారివసనేనాశోధ్య కుంభే క్షిపేచ్చంద్ర గ్రంథిమథో నిధాయ బకులం క్షిప్త్వా తథా పాటలామ్
రాత్రి పహరులో మళ్లీ, నీటితో శుభ్రపరిచి, కుండలో చంద్రకాంతి ముడిని వేసి, బకుల పువ్వులు, అలాగే పాటల పువ్వులు కూడా వేసాలి.
శేఫాలీస్తబకమథో జలం చ తత్ర విన్యస్య ప్రథమత ఏవ తోయశుద్ధిమ్ । కృత్వాథో మృదుతరసూక్ష్మవస్త్రఖండేనావేష్టేత్సృణికముఖం చ సూక్ష్మచంద్రమ్
తర్వాత, శేఫాలిక పువ్వు గుత్తిని, నీటిని అక్కడ ఉంచి, ముందుగా నీరు శుభ్రంగా చూసుకోవాలి. ఆ తర్వాత మృదువైన సన్నని వస్త్రపు ముక్కతో, కుండ నోరును, సున్నితమైన చంద్రకాంతితో చుట్టాలి.