తేనావగాహితా దృష్టాః ప్రణతా బహుసేవితాః । స్నానమర్ద్ధోదితే సూర్యే వైశాఖే నియతశ్చరేత్
వాటిలో ప్రవేశించి, చూసి, నమస్కరించి, అనేక విధాలుగా సేవ చేసి, వైశాఖ మాసంలో సూర్యోదయానికి నియమంగా స్నానం చేయాలి.
తస్య పుణ్యం మహీదేవ కశ్చిద్వక్తుం న శక్యతే । యది వక్త్రసహస్రాణాం సహస్రాణి భవంతి హి
ఓ భూమిపతి, దాని పుణ్యాన్ని వర్ణించడానికి ఎవరికీ సాధ్యం కాదు; వేలాది నోళ్ళు ఉన్నా చెప్పలేరు.
ఆయుశ్చ బ్రహ్మణా స్వల్పం యది స్యాద్ద్విజసత్తమ । తదా మాధవమాసస్య ఫలం కథయితుం భవేత్
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, బ్రహ్మదేవుడు నిర్ణయించిన మనిషి ఆయుష్సు తక్కువగా ఉంటే, మాధవ మాసంలో చేసే పుణ్యఫలాలను పూర్తిగా వివరించడం సాధ్యమే.
మహానిరయకర్షాగ్ని మాధవో మాధవో యథా । బ్రహ్మహత్యాదికం పాపమగమ్యాగమనాదికమ్
ఎలా మహానరకాగ్ని మనిషిని లాగిపోతుందో, అలాగే మాధవ మాసం కూడా బ్రహ్మహత్య వంటి మహాపాపాలు, నిషిద్ధ ప్రదేశాలకు వెళ్లడం వల్ల కలిగే పాపాలు అన్నింటినీ నాశనం చేస్తుంది.
కామాకామకృతం పాపమేతి పాతకమేవ చ । ఉపపాపరహస్యం చ సంకరీకరణం పరమ్
ఇచ్చాపూర్వకంగా లేదా అనుకోకుండా చేసిన పాపాలు, పెద్ద పెద్ద దోషాలు, చిన్న చిన్న పాపాల రహస్యాలు, వర్ణసంకరత వల్ల కలిగే అతి పెద్ద అపవిత్రతలు —
జాతిభ్రంశకరం ఘోరమపాత్రీకరణం తథా । మలావహం ప్రకీర్ణం చ వాఙ్మనః కాయ సంభవమ్
వర్ణభ్రష్టతకు కారణమయ్యే భయంకరమైన పనులు, దానం చేయడానికి అర్హత కోల్పోయే దోషాలు, మలినతను తెచ్చే, చెదిరిపోయిన, మాటతో, మనసుతో, శరీరంతో జరిగే పాపాలు —
మాధవో నిర్దహేన్మాసో విధినా సముపాసితః । కల్పకోటిసహస్రాణి కల్పకోటి శతాని చ
ఈ అన్నిటినీ మాధవ మాసాన్ని విధిగా ఆచరించినవాడు పూర్తిగా దహించగలడు. అలాంటి వాడు లక్షలాది కల్పాలు, కోట్లాది కల్పాలు సుఖంగా ఉంటాడు.
వసేద్విష్ణుపురే శ్రీమాన్మాధవే యోఽర్చయేద్ధరిమ్
మాధవ మాసంలో హరిదేవుని ఆరాధించినవాడు, ఆ మహాభాగ్యుడు విష్ణుపురిలో నివసిస్తాడు.
ఋషయ ఊచుః - భూయో వద మహాభాగ రామచారిత్రమద్భుతమ్ । రామమాహాత్మ్యసర్వస్వం భక్తానాం ప్రీతిదాయకమ్
ఋషులు ఇలా అన్నారు — మహాభాగుడా, మాకు మళ్లీ రాముని అద్భుతమైన చరిత్రను, రాముని మహిమలోని సారాన్ని, భక్తులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే కథను చెప్పండి.
సూత ఉవాచ- అశ్వమేధం క్రతువరం కృత్వా దాశరథిర్యథా
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు — దశరథుని కుమారుడు అశ్వమేధ యాగాన్ని, యాగాల్లో శ్రేష్ఠమైనదాన్ని నిర్వహించిన తరువాత —
ప్రవృత్తో లోకకృత్యేషు శాస్త్రకృత్యేషు కోవిదః । అయోధ్యాం గంతుకామేన శంకరేణ మహాత్మనా
లోకంలో జరిగే పనుల్లోను, శాస్త్రకార్యాల్లోను నిపుణుడైన మహాత్ముడు శంకరుడు, అయోధ్యకు వెళ్లాలని ఆశించి —
పార్వత్యా సహ దేవేన ఉషితః సరయూతటే । మునయస్తం సమభ్యేత్య శంకరం విశ్వరూపిణమ్
పార్వతితో కలిసి దేవుడు సరయూ నదీ తీరంలో ఉండగా, మునులు ఆ విశ్వరూపుడైన శంకరుని దగ్గరకు వచ్చారు.
కశ్యపాద్యా మహాత్మానః పప్రచ్ఛురమితౌజసమ్ । స్వాగతం తే మునిశ్రేష్ఠ సభార్యః కుత ఆగతః
కశ్యపుడు మొదలైన మహర్షులు, అపారమైన తేజస్సున్న శంకరుని అడిగారు — మునిశ్రేష్ఠా! నీ భార్యతో కలిసి స్వాగతం. మీరు ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు?
కిమాగమనకృత్యం తే కం దేశం గంతుముద్యతః । శంకర ఉవాచ- అహం శంభురితి ఖ్యాతో విప్రో హిమగిరిస్థితః
నీ రాకయొక్క కారణం ఏమిటి? ఏ ప్రాంతానికి వెళ్లాలని ఉద్దేశించావు? శంకరుడు ఇలా అన్నాడు — నేను శంభువు అని ప్రసిద్ధి చెందిన బ్రాహ్మణుడిని, హిమవంతంలో నివసిస్తున్నాను.
ద్రష్టుం చ రాఘవం గచ్ఛే మమ కార్యం మహత్తతః । మామాహ్వయతి రాజాసౌ పురాణశ్రవణే రతః
రాఘవుని దర్శించడానికి నేను వెళ్తున్నాను. నాకు ఒక గొప్ప పని ఉంది. పురాణకథలు వినడంలో ఆసక్తి ఉన్న ఆ రాజు నన్ను పిలిచాడు.
ఆగచ్ఛంతు భవంతోఽపి రాఘవః పరితుష్యతి । తతస్తే మునయః శంభుర్యయూ రామదిదృక్షయా
మీరు అందరూ కూడా రండి, రాఘవుడు ఆనందపడతాడు. అప్పుడు ఆ మునులు, శంభువుతో కలిసి, రాముని దర్శించడానికి వెళ్లారు.
తానాగతాన్వసిష్ఠస్తు జ్ఞాత్వా రామాయ చోక్తవాన్ । తతః సత్వరముత్థాయ నిర్యయౌ స పురోహితః
వారు వచ్చిన విషయాన్ని వసిష్ఠుడు తెలుసుకొని, రామునికి చెప్పాడు. వెంటనే పురోహితుడు త్వరగా లేచి బయటకు వెళ్లాడు.
అర్ఘ్యపాద్యాదికైస్సర్వాన్పూజయామాస తానృషీన్ । గృహరాజం తతః సర్వాన్ప్రావేశయదరిందమః
అందరు మునులను పాద్యార్ఘ్యాదులతో సత్కరించాడు. ఆ తర్వాత శత్రువులను జయించిన రాముడు వారిని రాజప్రాసాదంలోకి ఆహ్వానించాడు.
ప్రత్యేకమాసనం దత్వా స్వాగతోక్త్యాసనస్థితాన్ । క్రమేణ రఘుశార్దూలః పూజయామాస తానృషీన్
ప్రతి ఒక్కరికి ఆసనం ఇచ్చి, స్వాగతం పలికి, వారు కూర్చునేలా చూసి, రఘువంశంలో శ్రేష్ఠుడు అయిన రాముడు వారిని క్రమంగా సత్కరించాడు.
వాచా మధురయా ప్రీణన్నిదమాహాసనస్థితాన్ । శ్రీరామ ఉవాచ- అద్య మే సఫలం జన్మ ప్రాప్తమద్య తపః ఫలమ్
ఆసనంలో కూర్చున్న వారిని మధురమైన మాటలతో సంతోషపరిచాడు. శ్రీరాముడు ఇలా అన్నాడు — నేడు నా జన్మ సార్థకమైంది; నేడు నా తపస్సు ఫలితాన్ని పొందింది.
అద్యాభ్యాసస్య విద్యానాం ఫలకాలోఽయమాగతః । అద్య మే పితరస్తుష్టా రాజ్యం చ సఫలం మమ
ఈ రోజు నా విద్యాభ్యాసానికి ఫలితమైన సమయం వచ్చింది. ఈ రోజు నా పితృదేవతలు సంతోషంగా ఉన్నారు. నా పాలన కూడా సఫలమైంది.
అద్య మే సఫలం వృత్తమద్య మే సఫలం శ్రుతమ్ । ఏవం వదంతం రాజానం బ్రాహ్మణాః కశ్యపాదయః
ఈ రోజు నా ఆచరణ ఫలించింది, ఈ రోజు నా విద్య కూడా ఫలించింది అని రాజు ఇలా చెప్పగా, కశ్యపుడు మొదలైన బ్రాహ్మణులు అతనితో మాట్లాడారు.
ఊచుః ప్రియతరం వాక్యం రామం రాజీవలోచనమ్ । ఋషయ ఊచుః అయం శంభుర్ద్విజః ప్రాప్తః సర్వశాస్త్రవిశారదః
విప్రులు రాముని, పద్మపత్రాలాంటి కన్నులు కలవాడైన రాముని, ఎంతో ప్రీతికరమైన మాటలు పలికారు. వారు ఇలా అన్నారు: 'ఇక్కడ శంభువు వచ్చాడు. ఇతడు అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణుడు.'
వేదవేదాంగతత్త్వజ్ఞః సర్వభూతహితే రతః । కైలాసవాసీ సతతం తపసే కృతనిశ్చయః
ఇతడు వేదాలు, వాటి ఉపాంగాలు, వాటి తత్త్వాన్ని బాగా తెలుసు. అన్ని జీవుల మేలుకు ఎప్పుడూ తపస్సు చేస్తూ, కైలాసంలో నివసిస్తూ, ధృఢ సంకల్పంతో ఉన్నవాడు.
బ్రహ్మణా బ్రహ్మవర్చస్కే తుల్యో బ్రహ్మవిదాం వరః । హరిణా బ్రహ్మవాత్సల్యే ప్రసాదే శంకరోపమః
బ్రహ్మతో సమానమైన తేజస్సు ఇతనికి ఉంది. బ్రహ్మజ్ఞులలో ఇతడు అగ్రగణ్యుడు. బ్రాహ్మణులపై ప్రేమలో, దయలో శంకరుడితో సమానుడు.
ఏవంవిధో మహాతేజాః శంభుర్బ్రాహ్మణపుంగవః । అష్టాదశపురాణజ్ఞో మీమాంసా న్యాయకోవిదః
ఇలాంటి మహాతేజస్సు కలిగిన శంభువు, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు. ఇతడు పదహారు పురాణాలు, మీమాంస, న్యాయశాస్త్రాలు అన్నింటినీ బాగా తెలుసు.
త్వద్భాగ్యగౌరవాదేవ ప్రాప్తోఽయం మునిసత్తమః । త్వయాహూతో మునివరః కైలాసాదాగతః ప్రభో
నీ అదృష్ట బలంతోనే ఈ మునిశ్రేష్ఠుడు వచ్చాడు. ప్రభూ! నువ్వు పిలిచినందువల్ల కైలాసం నుండి ఈ మునివరుడు వచ్చాడు.
అతః పృచ్ఛ మహాభాగ పురాణాఖ్యానముత్తమమ్ । శ్రోతుకామా వయం ప్రాప్తాస్త్వామద్య రఘునందన
కాబట్టి, మహాభాగుడా! ఉత్తమమైన పురాణకథను అడుగు. రఘునందనా! మేము అందరం నిన్ను విని ఆనందించేందుకు ఈ రోజు వచ్చాము.
అంతం గతస్య వేదానాం సర్వశాస్త్రార్థవేదినః । పుంసోఽశ్రుతపురాణస్య న సమ్యగ్యాతి దర్శనమ్
వేదాలు, అన్ని శాస్త్రార్థాలు పూర్తిగా తెలుసుకున్నవాడికీ, పురాణాన్ని వినకపోతే అతని జ్ఞానం సంపూర్ణంగా ఉండదు.
సూత ఉవాచ- ఏవముక్తో రఘుశ్రేష్ఠో మునిభిస్తత్త్వదర్శిభిః । ప్రహర్షమతులం లేభే పురాణశ్రవణోత్సుకః
సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా తత్త్వాన్ని చూసే మునులు రఘువంశశ్రేష్ఠుడైన రామునికి చెప్పగా, అతడు అపూర్వమైన ఆనందాన్ని పొందాడు. పురాణాన్ని వినాలని అతనికి గొప్ప ఆసక్తి కలిగింది.