అనారాధ్య హృషీకేశం సర్వదం సర్వదేహినామ్ । కోపి క్వాపి కిమప్యత్ర న లభేతేతి నిశ్చితమ్
హృషీకేశుడైన పరమాత్మను పూజించకుండా, ఎవరూ ఎక్కడా ఏదీ పొందలేరు—ఇది నిస్సందేహం.
అపత్యం ద్రవిణం దారాస్తారహర్మ్యం హయా గజాః । సుఖాని స్వర్గమోక్షౌ చ న దూరే హరిభక్తితః
సంతానం, ధనం, భార్యలు, గుర్రాలు, భవనాలు, ఏనుగులు, సుఖాలు, స్వర్గం, మోక్షం—ఇవి అన్నీ హరి భక్తికి దూరంగా లేవు.
నారాయణః పరో దేవః సత్యరూపో జనార్దనః । త్రిధాత్మానంసభగవాన్ససర్జపరమేశ్వరః
నారాయణుడు పరమదేవుడు, జనార్దనుడు, సత్యస్వరూపుడు. ఆ భగవంతుడు త్రిగుణాత్మకుడై, పరమేశ్వరుడిగా సృష్టిని సృష్టించాడు.
రజస్తమోభ్యాంయుక్తోఽభూద్రజఃసత్వాధికంవిభుః । ససర్జనాభికమలేబ్రహ్మాణంకమలాసనమ్
రజస్సు, తమస్సుతో కూడిన ఆ పరమాత్మ, రజస్సు, సత్త్వగుణం ఎక్కువగా కలిగి, తన నాభికమలంలో నుంచి కమలాసనుడైన బ్రహ్మను సృష్టించాడు.
రజసా తమసా జుష్టం స రుద్రమసృజద్విభుః । సత్వం రజస్తమశ్చైవ త్రితయం చైతదుచ్యతే
రజసు, తమసు కలిసిన రుద్రునిని ఆ పరమాత్ముడు సృష్టించాడు. సత్వం, రజసం, తమసం — ఇవి మూడు కలిసి ఉంటాయని చెప్పబడింది.
సత్వేన ముచ్యతే జంతుః సత్వం నారాయణాత్మకమ్ । రజసా సత్వయుక్తేన భవేచ్ఛ్రీమాన్యశోధికః
సత్వగుణంతో జీవి విముక్తి పొందుతాడు; సత్వం నారాయణుని స్వరూపం. రజసం, సత్వం కలిసినవాడికి ఐశ్వర్యం లభిస్తుంది, ఇతరులను మించిపోతాడు.
యద్వేదవాక్యం ధర్మస్య సముద్దిశ్యోపసేవతే । తద్రుద్రమితి విఖ్యాతం విశిష్టం గదితం నృణామ్
వేదవాక్యాన్ని ధర్మార్థంగా ఆచరిస్తే, అది రుద్రునిగా ప్రసిద్ధి చెందింది; అది మనుషులలో విశిష్టమైనదిగా చెప్పబడింది.
తేన రాజా భవేల్లోకే రజసా తమసా పునః । యద్ధీనం రజసా ధర్మం కేవలం తామసం చ యత్
అలా రాజు ఈ లోకంలో రజసం, తమసం వల్ల జన్మిస్తాడు. రజసం తక్కువగా ఉన్న ధర్మం, పూర్తిగా తమసమయినది —
తచ్చ దుర్గతిదం నౄణామిహలోకే పరత్ర చ । యో విష్ణుః స స్వయం బ్రహ్మా యో బ్రహ్మా స స్వయం హరః
అవి ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను మనుషులకు దుర్గతి కలిగిస్తాయి. విష్ణువు ఆయనే బ్రహ్మ, బ్రహ్మ ఆయనే హరుడు.
దేవాస్త్రయోపి యజ్ఞేఽస్మిన్నిజ్యా దేవేషు నిత్యశః । యో భేదం కురుతే తేషాం త్రయాణాం ద్విజసత్తమః
ఈ యజ్ఞంలో దేవతలలో మూడు దేవతలు ఎప్పుడూ పూజించబడుతారు. ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా, వీరిలో ఎవరు విభేదాన్ని కలిగిస్తారో—
స పాపకారీ పాపాత్మా అనిష్టాం గతిమాప్నుయాత్ । విష్ణురేవ పరం బ్రహ్మ విష్ణురేవ జగద్ద్విజ
వాడు పాపకారుడు, పాపాత్ముడు, దుర్గతి పొందుతాడు. విష్ణువు మాత్రమే పరబ్రహ్మ, విష్ణువు మాత్రమే జగత్తు, ఓ ద్విజుడా.
తస్యాయం మాధవో మాసః ప్రియః సర్వేషు కర్మసు । కీర్త్యతే హయమేధాది మహాక్రతుఫలప్రదః
ఆయనకు మాధవ మాసం అన్ని కర్మల్లో ప్రియమైనది; అశ్వమేధాది మహాయజ్ఞ ఫలాన్ని ఇస్తుందని చెప్పబడింది.
తీర్థస్నాన తపో దాన జప యజ్ఞఫలాధికః
తీర్థస్నానం, తపస్సు, దానం, జపం, యజ్ఞఫలాలకన్నా దీనిద్వారా లభించే ఫలం ఎక్కువ.
స్నానం విభాతే నియమేన నద్యామనారతం మేషగతే రవౌ యే । కుర్వంతి యేఽస్మిన్నపి విప్రపూజాం మద్దండభాజో న హి తే భవంతి
మేషరాశిలో సూర్యుడు ఉన్నప్పుడు, ఉదయాన్నే నదిలో నిత్యం స్నానం చేసే వారు, ఈ మాసంలో బ్రాహ్మణులను పూజించే వారు, నా శిక్షకు ఎప్పుడూ లోబడరు.
హత్వా హత్వా కింకరౌఘం పురో మే లుప్త్వా లుప్త్వా చిత్రగుప్తస్య లేఖ్యమ్ । స్నాత్వా స్నాత్వా మాధవే మాసి తీర్థే పూర్వాన్పూర్వానుద్ధరంతీహ పాపాత్
నా ముందు ఎన్నో సేవకులను సంహరించి, చిత్రగుప్తుని లేఖనాన్ని తుడిచివేసి, మాధవ మాసంలో తీర్థస్నానం చేయడం వల్ల, వారు పూర్వపాపాలను తొలగించుకుంటారు.
ఇదం భయచ్ఛేదకరం న తస్మాత్ప్రకాశనీయం పరమం రహస్యమ్ । నిర్వాసహేతుర్నరకాలయస్య మమాధికారక్షయకారణం తత్
ఇది భయాన్ని తొలగించేది; అందుకే ఇది పరమ రహస్యంగా ఉంచాలి. ఇది నరకలోకం నుండి విముక్తికి కారణం, నా అధికారానికి నాశనానికి కారణం.
భాగీరథీనర్మదా చ యమునా చ సరస్వతీ । విశోకా చ వితస్తా చ వింధ్యస్యోత్తరతః స్థితాః
భాగీరథి, నర్మద, యమున, సరస్వతి, విషోక, వితస్తా — ఇవన్నీ వింధ్య పర్వతానికి ఉత్తరంగా ఉన్న నదులు.
గోదావరీ భీమరథీ తుంగభద్రా చ దేవికా । తాపీ పయోష్ణీ వింధ్యస్య దక్షిణాస్తు ప్రకీర్తితాః
గోదావరి, భీమరథి, తుంగభద్ర, దేవిక, తాపి, పయోష్ణి — ఇవన్నీ వింధ్య పర్వతానికి దక్షిణంగా ఉన్న నదులుగా చెప్పబడినవి.
ద్వాదశైతా మహానద్యో నిత్యం తేనావగాహితాః । వైశాఖే విధినా స్నానం నద్యాం యః ప్రాతరాచరేత్
ఈ పన్నెండు మహానదుల్లో ఎప్పుడూ స్నానం చేసే వారు, వైశాఖ మాసంలో నదిలో ఉదయాన్నే నియమంగా స్నానం చేస్తే—
సర్వాః సముద్రగాః పుణ్యాః సర్వే పుణ్యా నగోత్తమాః । సర్వే చాయతనాః పుణ్యాః సర్వే పుణ్యా వనాశ్రయాః
సముద్రానికి పోయే అన్ని నదులు పవిత్రమైనవి, అన్ని గొప్ప పర్వతాలు పవిత్రమైనవి, అన్ని ఆలయాలు పవిత్రమైనవి, అన్ని అరణ్యవాసాలు పవిత్రమైనవి.
తేనావగాహితా దృష్టాః ప్రణతా బహుసేవితాః । స్నానమర్ద్ధోదితే సూర్యే వైశాఖే నియతశ్చరేత్
వాటిలో ప్రవేశించి, చూసి, నమస్కరించి, అనేక విధాలుగా సేవ చేసి, వైశాఖ మాసంలో సూర్యోదయానికి నియమంగా స్నానం చేయాలి.
తస్య పుణ్యం మహీదేవ కశ్చిద్వక్తుం న శక్యతే । యది వక్త్రసహస్రాణాం సహస్రాణి భవంతి హి
ఓ భూమిపతి, దాని పుణ్యాన్ని వర్ణించడానికి ఎవరికీ సాధ్యం కాదు; వేలాది నోళ్ళు ఉన్నా చెప్పలేరు.
ఆయుశ్చ బ్రహ్మణా స్వల్పం యది స్యాద్ద్విజసత్తమ । తదా మాధవమాసస్య ఫలం కథయితుం భవేత్
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, బ్రహ్మదేవుడు నిర్ణయించిన మనిషి ఆయుష్సు తక్కువగా ఉంటే, మాధవ మాసంలో చేసే పుణ్యఫలాలను పూర్తిగా వివరించడం సాధ్యమే.
మహానిరయకర్షాగ్ని మాధవో మాధవో యథా । బ్రహ్మహత్యాదికం పాపమగమ్యాగమనాదికమ్
ఎలా మహానరకాగ్ని మనిషిని లాగిపోతుందో, అలాగే మాధవ మాసం కూడా బ్రహ్మహత్య వంటి మహాపాపాలు, నిషిద్ధ ప్రదేశాలకు వెళ్లడం వల్ల కలిగే పాపాలు అన్నింటినీ నాశనం చేస్తుంది.
కామాకామకృతం పాపమేతి పాతకమేవ చ । ఉపపాపరహస్యం చ సంకరీకరణం పరమ్
ఇచ్చాపూర్వకంగా లేదా అనుకోకుండా చేసిన పాపాలు, పెద్ద పెద్ద దోషాలు, చిన్న చిన్న పాపాల రహస్యాలు, వర్ణసంకరత వల్ల కలిగే అతి పెద్ద అపవిత్రతలు —
జాతిభ్రంశకరం ఘోరమపాత్రీకరణం తథా । మలావహం ప్రకీర్ణం చ వాఙ్మనః కాయ సంభవమ్
వర్ణభ్రష్టతకు కారణమయ్యే భయంకరమైన పనులు, దానం చేయడానికి అర్హత కోల్పోయే దోషాలు, మలినతను తెచ్చే, చెదిరిపోయిన, మాటతో, మనసుతో, శరీరంతో జరిగే పాపాలు —
మాధవో నిర్దహేన్మాసో విధినా సముపాసితః । కల్పకోటిసహస్రాణి కల్పకోటి శతాని చ
ఈ అన్నిటినీ మాధవ మాసాన్ని విధిగా ఆచరించినవాడు పూర్తిగా దహించగలడు. అలాంటి వాడు లక్షలాది కల్పాలు, కోట్లాది కల్పాలు సుఖంగా ఉంటాడు.
వసేద్విష్ణుపురే శ్రీమాన్మాధవే యోఽర్చయేద్ధరిమ్
మాధవ మాసంలో హరిదేవుని ఆరాధించినవాడు, ఆ మహాభాగ్యుడు విష్ణుపురిలో నివసిస్తాడు.
ఋషయ ఊచుః - భూయో వద మహాభాగ రామచారిత్రమద్భుతమ్ । రామమాహాత్మ్యసర్వస్వం భక్తానాం ప్రీతిదాయకమ్
ఋషులు ఇలా అన్నారు — మహాభాగుడా, మాకు మళ్లీ రాముని అద్భుతమైన చరిత్రను, రాముని మహిమలోని సారాన్ని, భక్తులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే కథను చెప్పండి.
సూత ఉవాచ- అశ్వమేధం క్రతువరం కృత్వా దాశరథిర్యథా
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు — దశరథుని కుమారుడు అశ్వమేధ యాగాన్ని, యాగాల్లో శ్రేష్ఠమైనదాన్ని నిర్వహించిన తరువాత —