ఉష్ణోదకైశ్చ సంతాపైర్వైద్యరూపేణ నాన్యథా । అన్యే భుంజంతి తస్యాగ్రే భోగానన్యాన్మనోగతాన్
వేడినీళ్ళతో, బాధలతో, వైద్యుడి రూపంలోనే, వేరేలా కాదు; అతను కోరిన ఆనందాలను ఇతరులు అతని ముందే అనుభవిస్తారు.
కిం కరోమి సమర్థశ్చ న దత్తం దానముత్తమమ్ । మహతా రోగరూపేణ తమేనం పరివారయేత్
నేను చేయగలను గానీ, ఉత్తమమైన దానం ఇవ్వనప్పుడు ఏమి చేయాలి? అప్పుడు నేను అతన్ని పెద్ద వ్యాధితో చుట్టేస్తాను.
నిత్యకాలస్య యద్దానమాత్మానం పాపిభిర్యథా । న దత్తం చ మహీదేవ శ్రద్ధయా నిజశక్తితః
ఓ భూమీశ్వరా, నిత్యకాలంలో, నమ్మకంతో, తన శక్తికి తగినట్లు దానం చేయని పాపులు ఉన్నప్పుడు—
తథాయాతాన్ప్రధక్ష్యేతానుపాయైర్దారుణైః కిల । నైమిత్తికం ప్రవక్ష్యామి దానకాలం తవాగ్రతః
అలాంటి వారిని నేను కఠినమైన మార్గాలతో దహించేస్తాను. ఇప్పుడు నీకు నైమిత్తిక దానం, దానికి సరైన సమయం గురించి చెబుతాను.
మహాపర్వణి సంప్రాప్తే తీర్థప్రాప్తౌ తథైవ చ । పితుః క్షయాహదివసే వైశాఖాదిషు యత్నతః
పెద్ద పండుగ వచ్చినప్పుడు, తీర్థయాత్రకు వెళ్లినప్పుడు, తండ్రి వర్థంతి రోజున, ముఖ్యంగా వైశాఖాది పవిత్ర నెలల్లో—
మాసేషు పుణ్యకాలేషు దానం నైమిత్తికం స్మృతమ్ । కామ్యకాలం ప్రవక్ష్యామి యద్దానం ఫలదాయకమ్
పవిత్ర నెలల్లో, శుభకాలాల్లో ఇచ్చే దానం నైమిత్తిక దానం అని గుర్తించబడింది. ఇప్పుడు ఫలితాన్ని ఇచ్చే కామ్య దానం గురించి చెబుతాను.
వ్రతాదికం సముద్దిశ్య కామనాఫలకల్పితమ్ । యత్కామం కథితం సమ్యక్సర్వాంగైరేవ సంగతమ్
వ్రతం కోసం, కోరిక ఫలితాన్ని ఆశించి, పూర్తిగా అన్ని విధాలా ఇచ్చే దానాన్ని సరిగ్గా వివరించారు.
తస్య దానప్రభావేణ భావనాపరిభావితః । తాదృక్ఫలం సమశ్నాతి మానుషస్తత్ప్రసాదనాత్
అలాంటి దానశక్తితో, మంచి భావంతో చేసినప్పుడు, మనిషి ఆ దయవల్ల తగిన ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు.
ఆభ్యుదయం ప్రవక్ష్యామి యచ్చ యజ్ఞాదిషు స్మృతమ్ । జాతకర్మాదికార్యేషు మౌఞ్జ్యాద్యుద్వాహకర్మసు
సమృద్ధికి దారితీసే మార్గాన్ని, యజ్ఞాదిక కర్మల్లో పాటించాల్సిన విషయాలను, జన్మసంస్కారం మొదలైన కార్యాలలో, మౌంజీబంధనం, వివాహాది కార్యక్రమాలలో చేయవలసిన విధులను నేను వివరంగా చెబుతాను.
ప్రాసాదధ్వజదేవానాం ప్రతిష్ఠాసు ప్రయత్నతః । ఇత్యాదికం మహీదేవ దానమభ్యుదయాత్మకమ్
గృహాల, ధ్వజాల, దేవతామూర్తుల ప్రతిష్ఠల్లో, ఇలాంటి ఇతర పవిత్ర కార్యాలలో, రాజా, దానం చేయడం సమృద్ధికి కారణమవుతుందని చెప్పబడింది.
ప్రజావృద్ధికరం భోగయశఃస్వర్గసుఖప్రదమ్ । అంత్యం చైవ ప్రవక్ష్యామి శృణు దానం ద్విజోత్తమ
దానం వల్ల సంతానం పెరుగుతుంది, భోగాలు, కీర్తి, స్వర్గసుఖాలు లభిస్తాయి. చివరగా చెప్పబోయే దానాన్ని కూడా విను, ద్విజశ్రేష్ఠ.
కామస్య సంక్షయం జ్ఞాత్వా జరయా పరిపీడితః । దద్యాద్దానాని యత్నేన కుర్యాదాశాం న కస్యచిత్
కామం తగ్గిపోతున్నదని తెలుసుకుని, వృద్ధాప్యంతో బాధపడుతున్నప్పుడు, శ్రద్ధతో దానం చేయాలి; ఎవరి మీదా ఆశ పెట్టుకోకూడదు.
మృతే చ మయి మే పుత్రా జాయాబాంధవసోదరాః । కథమేతే భవిష్యంతి మాం వినా సుహృదో మమ
నేను మరణించిన తర్వాత నా కుమారులు, భార్య, బంధువులు, సోదరులు ఎలా ఉంటారు? నన్ను లేకుండా నా మిత్రులు ఎలా జీవిస్తారు?
అహం విత్తవిహీనో వా కథం జీవన్పునస్తథా । భవిష్యామీతి విజ్ఞాయ న దదాతి హి కించన
లేదా, నేను ధనం లేకుండా ఉంటే మళ్లీ ఎలా బ్రతుకుతాను? ఇలాంటి ఆలోచనలతో ఏదీ దానం చేయడు.
ఆశాపాశశతైర్బద్ధో భాగ్యాదేవ కుమాయయా । మృత్యుం ప్రయాతి మూఢాత్మా రుదంతి చ తతః సుతాః
వందలాది ఆశల బంధాలతో, దురదృష్టం, అజ్ఞానం వల్ల మాయలో పడి, మూర్ఖుడు మరణాన్ని చేరతాడు. తరువాత అతని పిల్లలు ఏడుస్తారు.
దుఃఖేన పీడితాః కిచింన్మోహేనాకులచేతసః । స్వల్పమల్పం చ వా దానం కథంచిత్కల్పయంతి తే
బాధతో బాధపడుతూ, మోహంతో మనసు కలవరపడి, వారు ఏదో కొంత చిన్నదాన్ని, తక్కువదాన్ని దానం చేయగలుగుతారు.
న తత్రాస్మిన్గతే కాలే మహాదుఃఖగతే సతి । విస్మరంతి తదా దానం లోభాద్వా న దదత్యపి
అలాంటి సమయంలో, తీవ్రమైన దుఃఖంలో, వారు దానం గురించి మర్చిపోతారు లేదా లోభంతో ఏదీ ఇవ్వరు.
మృతోఽయం చ పితా జ్ఞాత్వా స్నేహపాశో నివర్త్తతే । యోఽసౌ మృతో మహీదేవ మమ పాశైర్నియంత్రితః
తండ్రి మరణించాడని తెలుసుకుని, ప్రేమబంధం తెగిపోతుంది; రాజా, మరణించినవాడు వారి బంధాలతోనే బంధించబడ్డాడు.
తృష్ణా క్షుధా సమాక్రాంతో బహుదుఃఖైః ప్రపీడితః । పచ్యతే నరకే ఘోరే చిరకాలం న సంశయః
దాహం, ఆకలితో బాధపడుతూ, ఎన్నో కష్టాలతో పీడించబడి, అతడు భయంకరమైన నరకంలో చాలా కాలం పాడిపోతాడు — ఇందులో సందేహం లేదు.
తస్మాద్దానం ప్రదాతవ్యం స్వయమేవ న సంశయః । కస్య పుత్రాశ్చ పౌత్రాశ్చ కస్య భార్యా ధనం చ వా
కాబట్టి, ఎవరి మీదా ఆశ పెట్టకుండా, మనమే స్వయంగా దానం చేయాలి. ఎవరి కుమారులు, ఎవరి మనవళ్లు, ఎవరి భార్య, ఎవరి ధనం?
సంసారే నాస్తికః కస్య స్వయం తస్మాత్ప్రదీయతే । పానమన్నం చ తాంబూలముదకం కాంచనం తథా
ఈ లోకంలో ఎవరు ఎవరివారు? అందువల్ల తానే స్వయంగా పానీయం, అన్నం, తాంబూలం, నీరు, బంగారం ఇవి దానం చేయాలి.
వసనం గాం చ భూమిం చ చ్ఛత్రపాత్రాణ్యనేకధా । ఫలాని భూమిదానాని వివిధాని స్వశక్తితః
వస్త్రాలు, ఆవులు, భూమి, గొడుగు, వివిధ పాత్రలు, పండ్లు, భూమిదానం — వీటిని తన శక్తికి తగినట్లు ఇవ్వాలి.
దాతవ్యాని మహీదేవ నాత్ర కార్యా విచారణా । తీర్థానాం లక్షణం విప్ర ప్రవక్ష్యామి తవాగ్రతః
రాజా, ఇవన్నీ తప్పకుండా దానం చేయాలి; ఇక్కడ సందేహించాల్సిన అవసరం లేదు. ఇప్పుడు, బ్రాహ్మణా, పవిత్రతీర్థాల లక్షణాలను నీకు వివరంగా చెబుతాను.
సుతీర్థాని ఇయం గంగా భాతి పుణ్యా సరస్వతీ । రేవా చ యమునా తాపీ నదీ చర్మణ్వతీ తథా
ఈ గంగా పవిత్రమైనది, సురుచిరంగా వెలిగిపోతుంది; సరస్వతి కూడా పవిత్రమైనది. అలాగే రేవా, యమునా, తాపీ, చర్మణ్వతి నదులు కూడా పవిత్రతీర్థాలే.
సరయూ చ వరా వేణీ పూర్ణా పాపప్రణాశినీ । కావేరీ కపిలా చాన్యా విశల్యా విశ్వతారిణీ
సరయూ, ఉత్తమమైన వేణీ, పూర్ణా — పాపాలను నశింపజేసే నది; కావేరీ, కపిలా, విశల్యా, విశ్వతారిణి వంటి ఇతర పవిత్ర నదులు కూడా ఉన్నాయి.
గోదావరీ సమాఖ్యాతా తుంగభద్రా చ గండకీ । పాపానాం భీతిదా నిత్యం నదీ భీమరథీ స్మృతా
గోదావరి ప్రసిద్ధి చెందినది, తుంగభద్ర, గండకి కూడా అలాగే. భీమరథి నది పాపులకు ఎప్పుడూ భయాన్ని కలిగించే పవిత్ర నదిగా గుర్తించబడింది.
దేవికా కృష్ణగంగా చ అన్యా యాః సరితాంవరాః । ఏతాస్తు పుణ్యకాలేషు సంతి తీర్థాన్యనేకశః
దేవికా, కృష్ణగంగా వంటి ప్రసిద్ధ నదులు, ఇంకా అనేక పవిత్ర నదులు ఉన్నప్పుడు, అవన్నీ శుభకాలాల్లో పవిత్రతను ప్రసాదించే తీర్థాలవిగా ఉంటాయి.
గ్రామే వా యది వారణ్యే నద్యః సర్వత్ర పావనాః । తత్ర తత్రైవ కర్త్తవ్యాః స్నానదానాదికాః క్రియాః
పల్లెటూరులోనైనా, అరణ్యంలోనైనా, నదులు ఎక్కడైనా పవిత్రతనిచ్చేవే. అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం వంటి కార్యాలు తప్పక చేయాలి.
యదా న జ్ఞాయతే నామ తస్య తీర్థస్య భో ద్విజ । తత్రేత్యుచ్చారణం కార్యం విష్ణుతీర్థమిదం మహత్
ఓ ద్విజుడా, ఏదైనా తీర్థానికి పేరు తెలియకపోతే, అక్కడికి వెళ్లి 'ఇది మహా విష్ణు తీర్థం' అని పలకాలి.
తీర్థస్య దేవతా విష్ణుఃస ర్వత్రాపి న సంశయః । నారాయణేతి యన్నామ స్మరేత్తీర్థేషు సాధకః
ప్రతి తీర్థానికి దేవుడు విష్ణువే అనే సందేహం లేదు. తీర్థాలలో సాదకుడు నారాయణుని నామాన్ని స్మరించాలి.