సప్తహస్తస్త్రిధా బద్ధో వృషరూప నమోస్తు తే । సర్వయజ్ఞమయో ధర్మస్త్వయి విగ్రహవిగ్రహః
ఏడు చేతులతో, మూడు విధాలుగా బంధించబడి, వృషభరూపుడవైన నీకు నమస్కారం. అన్ని యజ్ఞములు ధర్మంలోనే లీనమై, అవి నీలో రూపం దాలుస్తాయి.
సాక్షాద్దృష్టోసి లోకేశ దేవ తుభ్యం నమోనమః । హృదిస్థః సర్వభూతానాం పుణ్యపాపేక్షితా భవాన్
ప్రపంచాధిపతివా! నిన్ను ప్రత్యక్షంగా చూచాను. దేవా! నీకు పునఃపునః నమస్కారం. నీవు సమస్త భూతాల హృదయాల్లో నివసిస్తూ, పుణ్యాన్ని కోరువారికి ఆశ్రయమవుతావు.
తేన శాస్తా చ భూతానాం దాతా దేవ ప్రశాసితా । ప్రవర్త్తకో హి ధర్మస్య దేవదండధరో భువి
అందువల్ల, దేవా! నీవే భూతాలకు పాలకుడు, దాత, శాసకుడు. నీవే ధర్మాన్ని ప్రారంభించి, భూమిపై దండాన్ని ధరించే దేవుడు.
సర్వధర్మమయం సారమేకం వద సునిశ్చితమ్ । యమ ఉవాచ- పరితుష్టోఽస్మి తే విప్ర స్తోత్రేణ చ విశేషతః
అన్ని ధర్మాల సారాన్ని, ఒకటిగా, నిశ్చయంగా చెప్పు. యముడు చెప్పాడు — బ్రాహ్మణా! నీ స్తోత్రంతో నేను ఎంతో సంతోషించాను.
తథాప్యాగమ ధర్మేణ మాన్యోసి మమ సత్తమ । యన్న కస్యచిదాఖ్యాతం తద్గోప్యం పరమం మమ
అయినా, నీవు ఆగమధర్మాన్ని పాటించేవాడవు కాబట్టి నాకు గౌరవప్రదుడవు. ఎవరికీ చెప్పని నా పరమ రహస్యాన్ని నీకు తెలియజేస్తాను.
సారముద్ధృత్య సర్వేషాం యదేకం నిశ్చితం మయా । మహానిరయసంఘాతాన్నిర్వాసనకరం పరమ్
అన్ని ధర్మాల సారాన్ని తీసుకుని, నేను ఒకటే నిశ్చయించాను. అది మహా నరకబంధనాల నుంచి విముక్తి కలిగించే ఉత్తమ మార్గం.
అనాఖ్యేయమపి బ్రహ్మన్వక్ష్యే వినయతోషితః
ఇది చెప్పకూడదనుకున్నా కూడా, బ్రాహ్మణా! నీ వినయానికి సంతోషించి, నేను నీకు చెప్పబోతున్నాను.
స్యుర్మోహాయ చరాచరస్య జగతస్తే తే పురాణాగమాస్తాం తామేవ హి దేవతాం పరమికాం జల్పంతు కల్పే విధౌ । సిద్ధాంతే పునరేక ఏవ భగవాన్విష్ణుః సమస్తాగమ-వ్యాపారేషు వివేకినాం వ్యతికరం నీతేషు నిశ్చీయతే
ఈ పురాణాగమాలు చరాచర జగత్తుకు మోహం కలిగించేందుకే చెప్పబడ్డాయి. అవి సృష్టిలో పరమదేవతను వర్ణించవచ్చు. కాని అంతిమంగా, అన్ని ఆగమాల విశేషాలు విడిచిపెడితే, జ్ఞానులకు ఒక్క విష్ణువే పరమాత్మగా తెలుస్తాడు.
భవో బ్రహ్మా చ విష్ణుశ్చ త్రయమేవ త్రయీ మతా । దీపోఽగ్నిర్వర్తిస్నేహైస్తు యథా విప్ర తథా హరిః
శివుడు, బ్రహ్మ, విష్ణువు — ఈ ముగ్గురూ త్రయీగా భావించబడతారు. దీపానికి అగ్ని, వత్తి, నెయ్యి ఎలా కలిసివుంటాయో, హరిలో కూడా అలానే మూడు రూపాలు కలిసివున్నాయి.
సమారాధ్య హరిం భక్త్యా గోలోకాన్ప్రాప్నుయాచ్ఛుభాన్ । ఆరాధితే హరౌ కామాః సర్వే కరతలే స్థితాః
హరిని భక్తితో పూజిస్తే, శుభమైన గోలొకాలను పొందుతారు. హరిని ఆరాధించినప్పుడు, అన్ని కోరికలు చేతిలోనే ఉంటాయి.
దానమేవ పరం శ్రేష్ఠం సర్వపుణ్యేషు వై ద్విజ । దానేన నశ్యతే పాపం సర్వం దానేన లభ్యతే
అన్ని పుణ్య కార్యాలలో దానం అత్యుత్తమం, ఓ ద్విజులారా. దానంతో అన్ని పాపాలు పోతాయి, దానంతో అన్నీ లభిస్తాయి.
నిత్యం నైమిత్తికం కామ్యమన్యదభ్యుదయాత్మకమ్ । అన్యం చ పరమం దానమితి పంచవిధం స్మృతమ్
దానం ఐదు విధాలుగా గుర్తించబడింది — నిత్యం, నైమిత్తికం, కామ్యంగా, అభ్యుదయానికి, ఇంకా పరమమైన దానం.
ప్రాతర్మధ్యాపరాహ్ణేషు త్రిషు కాలేషు యత్నతః । యత్కించిదపి దాతవ్యం నిత్యమేవ ప్రకీర్తితమ్
ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం — ఈ మూడింటిలోనూ శ్రద్ధగా ఏదైనా చిన్నదైనా ఇవ్వడం నిత్యదానం అని చెప్పబడింది.
శూన్యం దినం న కర్తవ్యమాత్మార్థం హితమిచ్ఛతామ్ । యస్మిన్కులే తు దత్తం యత్తత్రతత్రోపతిష్ఠతి
తమ మేలుకోసం కోరేవారు ఒక్కరోజు కూడా ఖాళీగా వదిలిపెట్టకూడదు. ఏ కుటుంబంలో ఏదైనా దానం చేస్తే, దాని ఫలం అక్కడే లభిస్తుంది.
యః స్వయం భక్షయేన్మోహాదదత్వా బుద్ధివర్జితః । ఉత్పాదయామ్యహం రోగం తస్య భోగనివారణమ్
యవ్వనంతో, జ్ఞానం లేకుండా, ఎవరు తాము తినేసి దానం చేయకపోతారో, వారి ఆనందానికి అడ్డుగా నేను వారికి వ్యాధిని కలిగిస్తాను.
తేషు కార్యేషు సంతుష్టం బహుపీడాప్రదాయకమ్ । మందానలేన సంయుక్తం ద్వారం సంతాపకారకమ్
అలాంటి వారికి నేను బాధను తెచ్చే తలుపు, మెల్లగా మండే అగ్ని, ఎన్నో కష్టాలను కలిగించే దుఃఖాన్ని, పనుల్లో అసంతృప్తిని కలిగిస్తాను.
త్రిషు కాలేషు నో దత్తం బ్రాహ్మణేషు సురేషు యైః । స్వయం తు భుంజతే మిష్టం పాపం తైస్తు మహత్కృతమ్
బ్రాహ్మణులకు లేదా దేవతలకు మూడుసార్లు దానం చేయకుండా, తామే రుచికరమైన భోజనం తినేవారు, వారు గొప్ప పాపం చేస్తారు.
ప్రాయశ్చిత్తేన రౌద్రేణ తానహం పరిశోధయే । ఉపవాసైర్మహీదేవ కాయశోషకరాదికైః
ఓ భూమీశ్వరా, కఠినమైన ప్రాయశ్చిత్తాలతో, ఉపవాసాలతో, శరీరాన్ని వాడిపోయే విధాలుగా నేను వారిని శుద్ధి చేస్తాను.
చర్మకారో యథా చర్మకుండస్యోపరి నిర్ఘృణే । శోధయేచ్చ కశాద్యైశ్చ కుద్రవ్యం స్ఫోటయేద్యథా
ఎలా ఒక చర్మకారుడు దయ లేకుండా చర్మాన్ని కత్తితో తీయడో, చెడు వస్తువును చీల్చడో, అలాగే నేనూ శుద్ధి చేస్తాను.
తథాహం పాపకర్తారం శోధయామి న సంశయః । ఔషధీనాం సుయోగైశ్చ కషాయైః కటుకైర్ధ్రువమ్
అలాగే, పాపం చేసినవారిని నేను తప్పకుండా శుద్ధి చేస్తాను — మంచి మందులతో, చేదు కషాయాలతో, దీనిలో సందేహం లేదు.
ఉష్ణోదకైశ్చ సంతాపైర్వైద్యరూపేణ నాన్యథా । అన్యే భుంజంతి తస్యాగ్రే భోగానన్యాన్మనోగతాన్
వేడినీళ్ళతో, బాధలతో, వైద్యుడి రూపంలోనే, వేరేలా కాదు; అతను కోరిన ఆనందాలను ఇతరులు అతని ముందే అనుభవిస్తారు.
కిం కరోమి సమర్థశ్చ న దత్తం దానముత్తమమ్ । మహతా రోగరూపేణ తమేనం పరివారయేత్
నేను చేయగలను గానీ, ఉత్తమమైన దానం ఇవ్వనప్పుడు ఏమి చేయాలి? అప్పుడు నేను అతన్ని పెద్ద వ్యాధితో చుట్టేస్తాను.
నిత్యకాలస్య యద్దానమాత్మానం పాపిభిర్యథా । న దత్తం చ మహీదేవ శ్రద్ధయా నిజశక్తితః
ఓ భూమీశ్వరా, నిత్యకాలంలో, నమ్మకంతో, తన శక్తికి తగినట్లు దానం చేయని పాపులు ఉన్నప్పుడు—
తథాయాతాన్ప్రధక్ష్యేతానుపాయైర్దారుణైః కిల । నైమిత్తికం ప్రవక్ష్యామి దానకాలం తవాగ్రతః
అలాంటి వారిని నేను కఠినమైన మార్గాలతో దహించేస్తాను. ఇప్పుడు నీకు నైమిత్తిక దానం, దానికి సరైన సమయం గురించి చెబుతాను.
మహాపర్వణి సంప్రాప్తే తీర్థప్రాప్తౌ తథైవ చ । పితుః క్షయాహదివసే వైశాఖాదిషు యత్నతః
పెద్ద పండుగ వచ్చినప్పుడు, తీర్థయాత్రకు వెళ్లినప్పుడు, తండ్రి వర్థంతి రోజున, ముఖ్యంగా వైశాఖాది పవిత్ర నెలల్లో—
మాసేషు పుణ్యకాలేషు దానం నైమిత్తికం స్మృతమ్ । కామ్యకాలం ప్రవక్ష్యామి యద్దానం ఫలదాయకమ్
పవిత్ర నెలల్లో, శుభకాలాల్లో ఇచ్చే దానం నైమిత్తిక దానం అని గుర్తించబడింది. ఇప్పుడు ఫలితాన్ని ఇచ్చే కామ్య దానం గురించి చెబుతాను.
వ్రతాదికం సముద్దిశ్య కామనాఫలకల్పితమ్ । యత్కామం కథితం సమ్యక్సర్వాంగైరేవ సంగతమ్
వ్రతం కోసం, కోరిక ఫలితాన్ని ఆశించి, పూర్తిగా అన్ని విధాలా ఇచ్చే దానాన్ని సరిగ్గా వివరించారు.
తస్య దానప్రభావేణ భావనాపరిభావితః । తాదృక్ఫలం సమశ్నాతి మానుషస్తత్ప్రసాదనాత్
అలాంటి దానశక్తితో, మంచి భావంతో చేసినప్పుడు, మనిషి ఆ దయవల్ల తగిన ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు.
ఆభ్యుదయం ప్రవక్ష్యామి యచ్చ యజ్ఞాదిషు స్మృతమ్ । జాతకర్మాదికార్యేషు మౌఞ్జ్యాద్యుద్వాహకర్మసు
సమృద్ధికి దారితీసే మార్గాన్ని, యజ్ఞాదిక కర్మల్లో పాటించాల్సిన విషయాలను, జన్మసంస్కారం మొదలైన కార్యాలలో, మౌంజీబంధనం, వివాహాది కార్యక్రమాలలో చేయవలసిన విధులను నేను వివరంగా చెబుతాను.
ప్రాసాదధ్వజదేవానాం ప్రతిష్ఠాసు ప్రయత్నతః । ఇత్యాదికం మహీదేవ దానమభ్యుదయాత్మకమ్
గృహాల, ధ్వజాల, దేవతామూర్తుల ప్రతిష్ఠల్లో, ఇలాంటి ఇతర పవిత్ర కార్యాలలో, రాజా, దానం చేయడం సమృద్ధికి కారణమవుతుందని చెప్పబడింది.